Μειώθηκαν οι μεταναστευτικές ροές στη Βρετανία μετά το Brexit;

Αν και ένα από τα επιχειρήματα όσων επιθυμούσαν την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ ήταν η μείωση ή και ο τερματισμός των μεταναστευτικών ροών, το αποτέλεσμα είναι αμφίβολο. Τελικά, το Brexit επισημοποιήθηκε το 2020, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά το σχετικό δημοψήφισμα —αλλά, η μετανάστευση δεν σταμάτησε. Το 2022, η καθαρή μετανάστευση (ο πληθυσμός των μεταναστών μετά από κάποιες αποχωρήσεις) έφτασε το ιστορικό ρεκόρ των 764.000 ατόμων για να μειωθεί στα 685.000 το 2023, παραμένοντας σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Το 2024, έπεσε απότομα σε 431.000 αφίξεις — περισσότερες από εκείνες στη δεκαετία του 2010, αλλά λιγότερες από τα έτη 2022–2023. Με λίγα λόγια, η μετανάστευση παραμένει υψηλότερη συγκριτικά με την περίοδο πριν από το Brexit.

Τι κατάφεραν οι Βρετανοί; Στην πραγματικότητα, φεύγοντας από την ΕΕ κατάφεραν να μειώσουν τη μετανάστευση από την ΕΕ και να την αυξήσουν από μη-ευρωπαϊκές χώρες. Από το 2021, η καθαρή μετανάστευση από χώρες της ΕΕ είναι αρνητική: μείον 96.000 άτομα το 2024. Σε σχέση με το 2016, η μετανάστευση από την ΕΕ μειώθηκε κατά περίπου 70%: μετά το Brexit, εμφανίστηκε τάση αποχώρησης περισσότερων Ευρωπαίων πολιτών από όσους εισέρχονται στη χώρα. Ταυτοχρόνως, η μετανάστευση από τρίτες χώρες αυξήθηκε, τόσο για σπουδές όσο και για εργασία: το 2024, το 69% της μη‑ΕΕ μετανάστευσης αφορούσε εργασία και σπουδές· οι υπόλοιποι ήταν αιτούντες άσυλο. Το 2023, μόνο το 10% των νέων μεταναστών ήταν Ευρωπαίοι πολίτες — οι υπόλοιποι προέρχονταν από την Ινδία, τη Νιγηρία, την Κίνα και το Πακιστάν. Το 2022 σημειώθηκε μικρό ρεκόρ στις οικογενειακές βίζες (σύμφωνα με τον νόμο της «οικογενειακής επανένωσης), καθώς και στις πολιτογραφήσεις. Όσο για την παράτυπη μετανάστευση από τη Μάγχη, το 2022 κατεγράφησαν περίπου 45.755 παράτυπες αφίξεις με μικρές λέμβους, αλλά το 2023 παρατηρήθηκε μείωση κατά 36%. Ωστόσο, οι αριθμοί παραμένουν αξιοσημείωτοι και πολιτικά φορτισμένοι.

Τα τελευταία χρόνια η μεταναστευτική πολιτική έχει γίνει αυστηρότερη. Η διάρκεια της «Graduate visa» —της βίζας που επιτρέπει στους διεθνείς φοιτητές να παραμείνουν στη χώρα και να εργαστούν μετά την απόφοίτησή τους— μειώθηκε από 2 χρόνια σε 18 μήνες. Επιπλέον, τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν πλέον πιο αυστηρούς κανόνες συμμόρφωσης για να διατηρήσουν την άδεια χορήγησης φοιτητικής βίζας. Τα εξαρτώμενα μέλη (dependants) που συνοδεύουν φοιτητές απαιτείται πλέον να έχουν και αυτοί βασική γνώση αγγλικών. Επίσης, τέθηκε σε ισχύ ειδικός φόρος (levy) 6% για τα πανεπιστήμια επί των εσόδων τους από διεθνείς φοιτητές. Ως αποτέλεσμα, οι αιτήσεις για φοιτητικές βίζες από τις κυριότερες χώρες αποστολής σημείωσαν πτώση: οι Κινέζοι φοιτητές μειώθηκαν κατά 7% (99.919) και οι Ινδοί κατά 11% (98. 014) για το έτος 2024-2025. Στο μεταξύ, το μετα-Brexit σύστημα μετανάστευσης (σε ισχύ από τον Ιανουάριο 2021) κατήργησε το καθεστώς ελεύθερης μετακίνησης για πολίτες ΕΕ — όλοι πλέον χρειάζονται άδεια εργασίας. Όσο για τις βίζες «εργαζόμενου με δεξιότητες» (Skilled Worker) απαιτούν πλέον υψηλότερο γενικό ελάχιστο μισθό: από 26.000 λίρες σε 38.700 λίρες (Απρίλιος 2024) και στη συνέχεια σε 41.700 λίρες (Ιούλιος 2025). Από τον Ιούλιο του 2025, η πρόσληψη εργαζομένων από το εξωτερικό στον τομέα της φροντίδας των ηλικιωμένων απαγορεύεται:  το επιχείρημα είναι η καταπολέμηση της εκμετάλλευσης και των επονομαζόμενων «rogue sponsors». Η κυβέρνηση επικαλέστηκε «ευρέως γνωστές» παραβιάσεις και κακομεταχείριση ηλικιωμένων εκ μέρους μεταναστών στον κλάδο της φροντίδας· κοινοβουλευτικές εκθέσεις είχαν ήδη καταγράψει σοβαρούς κινδύνους εκμετάλλευσης εξαιτίας, μεταξύ άλλων, χαμηλού επιπέδου κατάρτισης. Οι εργοδότες μπορούν να προσλάβουν μόνο άτομα που ήδη βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο με δικαίωμα εργασίας (π.χ. άλλου τύπου βίζα) — όχι να κάνουν υπεράκτιες προσλήψεις για αυτές τις θέσεις. Ο κλάδος προειδοποιεί για επιδείνωση ελλείψεων: 130.000 κενές θέσεις, ανάγκη για 540.000 νέους εργαζόμενους μέχρι το 2040.

Επιπλέον, μόνο οι πτυχιούχοι εργαζόμενοι μπορούν να ζητήσουν μόνιμη διαμονή μετά από 5 χρόνια παραμονής στο βρετανικό έδαφος. Οι θέσεις μεσαίων δεξιοτήτων (που συνιστούν τον λεγόμενο Temporary Shortage List) είναι προσωρινές και δεν οδηγούν σε άδεια μόνιμης κατοικίας. Συνολικά, οι βίζες εργασίας σε Ευρωπαίους είναι μόνο το 11% όλων των work visas — τουλάχιστον μέχρι τον Μάρτιο του 2025.

Η κυβέρνηση Κιρ Στάρμερ εισήγαγε μεγαλύτερες απαιτήσεις για το επίπεδο των αγγλικών για όλους τους αιτούντες, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτώμενων μελών και δημιούργησε την ψηφιακή ταυτότητας για όλους τους ξένους πολίτες με σκοπό τον καλύτερο έλεγχο παραμονής και εργασίας. Ο στόχος της είναι να μειωθεί η καθαρή μετανάστευση κατά περίπου 100.000 άτομα ετησίως, ώστε να μην ξεπερνά τις 240.000 ετησίως μέχρι το 2028-29.

Ένα από τα προβλήματα που εγείρονται με τη μαζική μετανάστευση στη Βρετανία είναι, εκτός της κοινωνικής συνοχής και της πολιτιστικής αλλοίωσης, το γεγονός ότι η χώρα είναι εξαιρετικά πυκνοκατοικημένη. Πράγματι, η Βρετανία είναι από τις πιο πυκνοκατοικημένες χώρες της Ευρώπης, αν και υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά περιοχή. Ο πληθυσμός το 2024 ήταν περίπου 67,7 εκατομμύρια, σε συνολική έκταση 243.610 km², δηλαδή με μέση πυκνότητα περίπου 278 κατοίκους ανά km² (στη Γαλλία η πυκνότητα είναι περίπου 122, στη Γερμανία 234, στην Ιταλία 197 και στην Ισπανία 94). Αλλά υπάρχει ανισοκατανομή: στην Αγγλία, στις πόλεις της οποίας συγκεντρώνονται οι περισσότεροι αλλοδαποί, η πυκνότητα φτάνει τους 430 κατοίκους ανά km², ενώ η Σκοτία, η Ουαλία και η Βόρεια Ιρλανδία έχουν «χώρο». Σχεδόν το 84% του πληθυσμού της χώρας ζει στην Αγγλία, η οποία καλύπτει μόνο το 55% της έκτασης.