Κι όμως, αυτός ο μελαγχολικός νεαρός ήταν ο Καλιγούλας

Μια χάλκινη προτομή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Καλιγούλα, μικρή σε μέγεθος αλλά μεγάλη σε ιστορική σημασία, ανακαλύφθηκε ξανά 200 χρόνια μετά τις συζητήσεις για την ύπαρξή της.

Η δρ Σίλβια Νταβόλι, επιμελήτρια στο Strawberry Hill House, το αρχοντικό στο Τβίκενχαμ που έχτισε ο συγγραφέας και βουλευτής Οράτιος Μαν, εντόπισε την προτομή του Καλιγούλα στη συλλογή Schroder και πιστοποιήθηκε από ειδικούς σε μέταλλα και μελετητές της ρωμαϊκής τέχνης.

Η προτομή, ύψους μόλις πέντε ιντσών, είναι μία από τις οκτώ μόνο σωζόμενες προτομές μικρής κλίμακας που κατασκευάστηκαν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Καλιγούλα (37-41 μ.Χ.) και προορίζονταν για έκθεση σε οικιακά ιερά μαζί με τα προγονικά πορτρέτα και τις οικιακές θεότητες. Αφού ο Καλιγούλας δολοφονήθηκε από την ίδια του τη φρουρά των πραιτωριανών, ο θείος και διάδοχός του Κλαύδιος έβαλε να αφαιρέσουν ή να τροποποιήσουν πολλά από τα αγάλματά του ώστε να μοιάζουν με τα πιο αγαπητά μέλη της δυναστείας των Ιουλιανο-Κλαυδιανών, δηλαδή με τον Αύγουστο ή τον εαυτό του. Με τον Καλιγούλα να καταντά πλάσμα μιαρό, οι άνθρωποι της εποχής –όλων των κοινωνικών στρωμάτων- άρχισαν να ξεφορτώνονται τις προτομές του.

Μερικές είχαν βρεθεί στον Τίβερη, όπου τις πέταξαν με συνοπτικές διαδικασίες.

Αυτή εδώ ξεπέρασε όλους τους Ιουλιανοκλαύδιους για να θαφτεί όταν η έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. κάλυψε την πόλη του Ηρακλειδίου με 60 πόδια ηφαιστειακής λάσπης που λειτούργησαν σαν προστατευτικό κάλυμμα για την προτομή. Είδαν ξανά το φως της δημοσιότητας το 1630 χρόνια αργότερα, όταν ο Εμμανουήλ Μορίς ντε Λορέν, ο Πρίγκιπας ντ' Ελμπώ, ένας Γάλλος ευγενής και στρατηγός του ιππικού του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα στη Νάπολη, έλαβε μια πληροφορία από έναν ντόπιο αγρότη ότι είχε ανακαλύψει μερικές «ωραίες αρχαιότητες» ενώ έσκαβε ένα πηγάδι. Μεταξύ του 1709 και του 1711, ο d'Elboeuf ήταν ο πρώτος που "ανέσκαψε" το σημείο, με την έννοια ότι έσκαψε τούνελ μέσα από 60 πόδια ηφαιστειακής πέτρας για να λεηλατήσει μάρμαρα, ψηφιδωτά, αγάλματα και ό,τι άλλο μπορούσε να βρει για να διακοσμήσει το νέο παλάτι που έχτιζε στο κοντινό Πόρτιτσι. (Αποδεικνύεται ότι λεηλατούσε το θέατρο του Ηρακλειδίου, αν και αυτό δεν έγινε γνωστό μέχρι που ο βασιλιάς της Νάπολης πήρε σειρά στη λεηλασία το 1738). Η μικροσκοπική προτομή του Καλιγούλα ήταν προφανώς ένα από τα πρώτα αντικείμενα που βρήκε.

Ο μελαγχολικός Καλιγούλας και η εμμονή με την προτομή του

Ήταν η αλληλογραφία μεταξύ του D'Elboeuf, του Horace Walpole και του Horace Mann, του Βρετανού απεσταλμένου στη Φλωρεντία, που ήταν η πρώτη αναφορά που βρήκε η Dr. Silvia Davoli στη μικροσκοπική προτομή του Καλιγούλα. Ο Mann την πήρε από τον D'Elboeuf και την έστειλε στον Walpole τον Μάιο του 1767, μία από τις αρχαιότητες που εξασφάλισε ο Mann για τη συλλογή του Walpole στο Strawberry Hill House. Ο Μαν είχε εμμονή με την προτομή. Ο ίδιος έγραψε σε επιστολή του προς τον Μαν:

«Την κοιτάζω από το πρωί ως το βράδυ. Είναι περισσότερο πορτραίτο από οποιαδήποτε άλλη εικόνα που έχω δει ποτέ. Τα μαλλιά και τα αυτιά φαίνονται παραμελημένα, για να ενισχύσουν την έκφραση των ματιών, τα οποία είναι απολύτως θεϊκά, και έχουν μια άγρια μελαγχολία μέσα τους, που κάποιος προαισθάνεται ότι μπορεί να ωριμάσει σε τρέλα». (Αλληλογραφία Walpole, 30 Μαΐου 1767)

Για τα μάτια της προτομής του Καλιγούλα, αξίζει να σημειωθεί ότι έχουν διατηρηθεί σε εξαιρετική κατάσταση με το αρχικό ασήμι που είχε χρησιμοποιηθεί να βρίσκεται ακόμη στη θέση του, αντί για τις κενές κόγχες που συνήθως παρατηρούνται στα έργα από χαλκό.

Η συλλογή του Walpole ήταν η πιο ολοκληρωμένη και με την μεγαλύτερη δυνατή τεκμηρίωση των στοιχείων της από τις περισσότερες άλλες συλλογές του 18ου αιώνα.

Ο Γουόλπολ κράτησε την αγαπημένη του προτομή του Καλιγούλα για το υπόλοιπο της ζωής του. Μετά τον θάνατό του το 1797, πέρασε σε διάφορα μέλη της οικογένειάς του και τελικά πουλήθηκε σε έναν ιδιώτη συλλέκτη. Στη δεκαετία του 1890, αγοράστηκε από τον Sir John Henry Schroder. Μέχρι τότε η ταυτότητά της είχε χαθεί προ πολλού και καταγράφηκε στη συλλογή Schroder ως προτομή ενός νεαρού άνδρα του 15ου αιώνα.

Ως έφορος του Strawberry Hill House, η Davoli ερευνά εδώ και χρόνια τη συλλογή Walpole, αναζητώντας σε ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές διασκορπισμένα αντικείμενα που αναφέρονται σε απογραφές, αλληλογραφία και σχέδια του Carter. Η προτομή του Καλιγούλα ήταν ένα από τα πιο περιζήτητα κομμάτια, αλλά παρά τη σχολαστική της έρευνα για τον εντοπισμό του χαμένου θησαυρού, τελικά τη βρήκε τυχαία.

Ο Καλιγούλας επιστρέφει σε ασφαλές σημείο

Στα τέλη του περασμένου έτους η Davoli μελετούσε την απογραφή της συλλογής Schroder για μια έκθεση στο Strawberry Hill με θέμα το κυνήγι θησαυρού. «Κατά τύχη, είδα αυτή τη σελίδα με κάτι που έμοιαζε με τη χάλκινη προτομή του Walpole. Ουάου!».

Η προτομή μεταφέρθηκε στον Rupert Harris, ειδικό συντηρητή μετάλλων στο Λονδίνο, ο οποίος είπε ότι η σύνθεση του χαλκού παραπέμπει σε αντικείμενα ηλικίας 2.000 ετών.

Το τελευταίο δεκαπενθήμερο, ο Dr Dietrich Boschung, ειδικός στην αυτοκρατορική ρωμαϊκή εικονογραφία, είδε φωτογραφίες της προτομής. «Είμαι πεπεισμένος ότι πρόκειται για τον Καλιγούλα», λέει ο Boschung, από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Κολωνίας. Επισημαίνει το ασήμι που έχει εισαχθεί στα μάτια της προτομής - μια πρακτική συνηθισμένη για τους αυτοκράτορες. Τώρα, ο... ταλαιπωρημένος αυτοκράτορας –ή για την ακρίβεια η προτομή του- θα επιστρέψει στο Strawberry Hill House με μακροχρόνιο δανεισμό και θα εκτεθεί για πρώτη φορά στο κοινό στη νέα έκθεση «Η τέχνη του κυνηγιού θησαυρών", η οποία εγκαινιάζεται στις 29 Ιουνίου».

Με στοιχεία από Guardian