Τα κύματα καύσωνα και τα αυξημένα περιστατικά θανάτων

Στις Συρακούσες της Σικελίας η θερμοκρασία έφτασε στο ρεκόρ των 48,8 βαθμών Κελσίου, ενώ στην Ελλάδα σημειώθηκε το χειρότερο κύμα καύσωνα των τελευταίων τριάντα ετών που έφερε πυρκαγιές στα περίχωρα της Αθήνας. Η κορύφωση της θερμοκρασίας τον Ιούνιο και στη συνέχεια από την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου έως τα μέσα Αυγούστου, συνέπεσε με άλμα στον αριθμό των θανάτων που καταγράφηκαν στις χώρες της περιοχής σε σύγκριση με τον μέσο όρο των τελευταίων πέντε ετών, σύμφωνα με στοιχεία που συγκεντρώνει η Eurostat. Η Ελλάδα κατέγραψε πάνω από 2.300 «υπεράριθμους» θανάτους –εξαιρουμένων των καταγεγραμμένων θανάτων από κορωνοϊό– από τα τέλη Ιουλίου μέχρι τα μέσα Αυγούστου σε σύγκριση με την τελευταία πενταετία. Περίπου 1.400 υπεράριθμοι θάνατοι σημειώθηκαν μόνο την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου. Με λίγα λόγια, η κορύφωση της θνησιμότητας συνέπεσε με την κορύφωση της θερμοκρασίας.

Άλλα μέρη της λεκάνης της Μεσογείου έδειξαν παρόμοια ανησυχητική τάση. Η θνησιμότητα στη Γαλλία κορυφώθηκε στα μέσα Αυγούστου, με περίπου 1.500 περισσότερους θανάτους από τον μέσο όρο 2016-2020 σε διάστημα δύο εβδομάδων. Η Ιταλία κατέγραψε άνοδο θνησιμότητας τους καλοκαιρινούς μήνες, με χειρότερο σημείο στα τέλη Ιουνίου: πάνω από 900 υπεράριθμους θανάτους σε μια εβδομάδα σε σύγκριση με τον πρόσφατο μέσο όρο.

«Η εικόνα είναι σαφής», λέει η Paola Michelozzi, επιδημιολόγος της περιφερειακής υπηρεσίας υγείας του Λάτσιο που διεξήγαγε περαιτέρω ανάλυση για να συνδέσει τους θανάτους στην Ιταλία με την υπερβολική ζέστη. «Αυτή η υπερθνησιμότητα οφείλεται στα κύματα καύσωνα, ιδιαίτερα καθώς τα ποσοστά θνησιμότητας από κορωνοϊό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ήταν σχετικά χαμηλά». Στην Ισπανία, σημειώθηκαν αυξημένοι θάνατοι κατά τη διάρκεια του καύσωνα, αλλά η εικόνα περιπλέκεται από ένα κύμα θανατηφόρων λοιμώξεων.

Οι καύσωνες προκαλούν αύξηση των εισαγωγών στα νοσοκομεία για ποικίλες αιτίες όπως θερμοπληξίες, αφυδάτωση, αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις και νεφρική ανεπάρκεια, καθώς και προβλήματα ψυχικής υγείας και ατυχήματα που είναι πιο συχνά τους καλοκαιρινούς μήνες, όπως πνιγμοί και τροφικές δηλητηριάσεις. Η ζέστη ήταν πιθανότατα παράγοντας του αυξημένου ποσοστού θνησιμότητας αλλά, όπως δηλώνει ο Gerardo Sanchez Martinez, ειδικός περιβάλλοντος και υγείας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, οι θάνατοι που προκαλεί η «θερμική εξάντληση» και που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά από έναν καύσωνα είναι στην πραγματικότητα λίγοι. Οι περισσότεροι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη συμβαίνουν εβδομάδες και μήνες αργότερα, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες επιδεινώνουν προηγούμενα προβλήματα υγείας και εξασθενούν το ανοσοποιητικό σύστημα.

H θερμοκρασία της γης έχει αυξηθεί περίπου 1 βαθμό Κελσίου από την προβιομηχανική εποχή. Σύμφωνα με έρευνα της ΕΕ, στον 1,5 βαθμό, που αναμένεται να ξεπεραστεί τις επόμενες δύο δεκαετίες, περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους στην Ευρώπη θα βιώνει ένα ακραίο και θανατηφόρο κύμα καύσωνα κάθε χρόνο. «Αν επαληθευτούν τα μοντέλα των επιστημόνων και δεν κάνουμε τίποτα για να ανατρέψουμε την εξέλιξη, σε 40 με 50 χρόνια θα έχουμε το κλίμα της Βόρειας Αφρικής που είναι πολύ πιο επιβαρυντικό για την υγεία από το ήπιο μεσογειακό», δήλωσε ο Μιχάλης Πετράκης, περιβαλλοντολόγος και πρώην διευθυντής στο Ινστιτούτο Περιβάλλοντος του Αστεροσκοπείου Αθηνών. Όσο για το σημερινό κλίμα της Βόρειας Αφρικής θα γίνει δριμύτερο με αποτέλεσμα την ερημοποίηση και τους συχνότερους και σφοδρότερους καύσωνες στη Μεσόγειο.