Γιατί έχει σημασία η αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων

Ο Joe Biden είναι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που χαρακτήρισε επισήμως τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν εναντίον των Αρμενίων ως «γενοκτονία». Έχουν περάσει 106 χρόνια από την εκστρατεία εθνοκάθαρσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η οποία κατέληξε σε τουλάχιστον 1 εκατομμύριο νεκρούς Αρμενίους. Καθώς, οι προηγούμενοι πρόεδροι είχαν αποφύγει τη λέξη «γενοκτονία», κυρίως επειδή η Τουρκία αρνείται κατηγορηματικά το γεγονός, η δήλωση του Biden αποτελεί ρήξη με το παρελθόν και θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εντάσεις με την Τουρκία. «Κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα, θυμόμαστε όλους εκείνους που έχασαν τη ζωή τους στη γενοκτονία των Αρμενίων της Οθωμανικής εποχής και δεν θα επιτρέψουμε να επαναληφθούν τέτοιες βαναυσότητες», δήλωσε το περασμένο Σάββατο ο Biden. «Παραμένουμε σε εγρήγορση έναντι της διαβρωτικής επίδρασης του μίσους σε όλες τις μορφές του».

Η χειρονομία είναι η εκπλήρωση της υπόσχεσης που είχε δώσει ο Αμερικανός πρόεδρος πέρυσι στις 24 Απριλίου -Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Αρμενίων- να αναγνωρίσει τη γενοκτονία αν εκλεγεί. Σήμερα φαίνεται ότι η διοίκηση Biden σκοπεύει να επικεντρωθεί στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής, ακόμη και με κόστος της επιδείνωσης των σχέσεων με την Τουρκία. Προηγούμενοι πρόεδροι, όπως ο George W. Bush και ο Obama, αν και είχαν υποσχεθεί να αναγνωρίσουν τη γενοκτονία των Αρμενίων, δεν προχώρησαν σε επίσημες δηλώσεις -ο δε Bush κάλεσε το Κογκρέσο να απορρίψει αυτή την προοπτική. Το 1981 πάντως, ο Ronald Reagan είχε κάνει νύξη στη γενοκτονία κατά τη διάρκεια ομιλίας για τα θύματα του Ολοκαυτώματος. Όσο για την κυβέρνηση Trump, αναγνώρισε κατά λάθος τη γενοκτονία πέρυσι, όταν η γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου Kayleigh McEnany έκανε αναφορά σε «Αρμενικό Μνημείο Γενοκτονίας» στο Ντένβερ του Κολοράντο, χωρίς ωστόσο να ψηφιστούν σχετικές δεσμευτικές αποφάσεις της Βουλής και της Γερουσίας. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Αρμενίας στην Ουάσιγκτον, με την προσθήκη των ΗΠΑ το Σάββατο, 30 χώρες -μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Ρωσία- αναγνωρίζουν τώρα τη γενοκτονία.

Ο Biden μίλησε με τον Erdogan την Παρασκευή πριν από την επίσημη ανακοίνωση των ΗΠΑ: ήταν η πρώτη συνομιλία μεταξύ των δύο ηγετών από τότε που ο Biden ανέλαβε τα καθήκοντά του πριν από τρεις μήνες, πράγμα που οι εμπειρογνώμονες των αμερικανο-τουρκικών σχέσεων θεωρούν ένδειξη ψυχρότητας μεταξύ των δύο συμμαχικών χωρών. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Λευκού Οίκου μετά το τηλεφώνημα, στο οποίο δεν ξέρουμε αν συζητήθηκε η πρόθεση του Biden να αναγνωρίσει τη γενοκτονία, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν διμερή συνάντηση «στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο». Αλλά η Τουρκία αντέδρασε όπως συνηθίζει με σκληρές δηλώσεις: «Απορρίπτουμε και καταγγέλλουμε με τον ισχυρότερο τρόπο τη δήλωση του Προέδρου των ΗΠΑ σχετικά με τα γεγονότα του 1915 η οποία έγινε υπό την πίεση ριζοσπαστικών αρμενικών κύκλων και αντι-τουρκικών ομάδων στις 24 Απριλίου» και κάλεσε τον Αμερικανό πρόεδρο να «διορθώσει αυτό το σοβαρό λάθος».

«Η δήλωση των ΗΠΑ,» συνεχίζει η επίσημη δήλωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, «δεν θα γίνει ποτέ αποδεκτή στη συνείδηση του τουρκικού λαού και θα ανοίξει μια βαθιά πληγή που θα υπονομεύει την αμοιβαία φιλία και την εμπιστοσύνη μας». Οι Αρμένιοι από την πλευρά τους καλωσόρισαν την είδηση -μεταξύ των οποίων διασημότητες όπως η Cher και η Kim Kardashian- ενώ ο πρωθυπουργός Nikol Pashinyan σε επιστολή του στον Biden εξέφρασε την ευχή «να προληφθούν παρόμοια εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο μέλλον». «Εκτιμώ ιδιαίτερα τη θέση που πήρατε, η οποία αποτελεί μεγάλο βήμα προς την αναγνώριση της αλήθειας, της ιστορικής δικαιοσύνης και μιας ανεκτίμητης στήριξης στους απογόνους των θυμάτων της γενοκτονίας των Αρμενίων», έγραψε ο Nikol Pashinyan. Αμερικανοί νομοθέτες όπως ο γερουσιαστής του New Jersey, Bob Menendez, χαιρέτισαν επίσης την απόφαση του Biden η οποία, πέραν του ότι υπογραμμίζει τη δέσμευσή του στα ζητήματα της παγκόσμιας δικαιοσύνης, αψηφά την απρόβλεπτη και επιθετική Τουρκία. Τέλος, πρόκειται για στροφή του Λευκού Οίκου από την αλλοπρόσαλλη εξωτερική πολιτική του Trump, ο οποίος ευνοούσε τον Erdogan, σε μια πιο πραγματιστική στάση hard power έναντι της Τουρκίας.