Pulp Fiction vs Αγία Γραφή

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ απήγγειλε στο Πεντάγωνο κάτι σαν προσευχή, αλλά το κείμενο που χρησιμοποίησε δεν ήταν ακριβώς από τη Βίβλο. Ήταν, στην ουσία, ο γνωστός μονόλογος του Τζουλς Γουίνφιλντ από το «Pulp Fiction» κι αυτό από μόνο του είναι τόσο εξωπραγματικό, που δύσκολα θα το έγραφε καλύτερα κι ο ίδιος ο Ταραντίνο.

Την περασμένη Τετάρτη, ο Πιτ Χέγκσεθ, σε στρατιωτική τελετή στο Πεντάγωνο, απήγγειλε ένα κείμενο που παρουσίασε ως κάτι που, όπως είπε, «αντικατοπτρίζει το εδάφιο 25:17 του Ιεζεκιήλ». Μόνο που αυτά που είπε δεν προέρχονται από βιβλικό εδάφιο. Είναι ουσιαστικά ο ίδιος μονόλογος του Σάμιουελ Λ. Τζάκσον στο «Pulp Fiction». Η ιστορία έκανε αμέσως τον γύρο του κόσμου. Ο Γκάβιν Νιούσομ ανάρτησε εικόνα του Χέγκσεθ ως Ούμα Θέρμαν, ο Ντον Γουίνσλοου τον αποκάλεσε κλόουν, ενώ η Μέρι Τραμπ σχολίασε ειρωνικά: «Ποιος από μας δεν έχει μπερδέψει τον Ταραντίνο με τη Βίβλο;». Το Πεντάγωνο, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι το κείμενο ήταν εμπνευσμένο από το πραγματικό εδάφιο. Αυτό δεν είναι εντελώς ψέμα, αλλά σίγουρα είναι παραπλανητικό.

Ο λόγος απλός. Το πραγματικό εδάφιο 25:17 του Ιεζεκιήλ είναι μια σύντομη πρόταση. Αναφέρεται στη θεία εκδίκηση εναντίον των Φιλισταίων και καταλήγει στη φράση «θα γνωρίσουν ότι εγώ είμαι ο Κύριος». Ο Ταραντίνο πήρε αυτή την τελευταία ιδέα και την έβαλε στο τέλος ενός εντελώς διαφορετικού, μακροσκελούς μονολόγου για τον «δρόμο του δίκαιου ανθρώπου», την ανομία και την τιμωρία. Αυτό ήταν το κείμενο που ακούστηκε στο Πεντάγωνο, με μικρές προσαρμογές.

Και υπάρχει κι άλλη ειρωνεία. Ο Ταραντίνο δεν έγραψε τον μονόλογο από το μηδέν. Τον δανείστηκε από την ιαπωνική ταινία «Bodyguard Kiba» του 1973, παραφράζοντάς τον και αποδίδοντάς τον στον Ιεζεκιήλ. Οπότε έχουμε μια αλυσίδα παραποιήσεων: από ένα βιβλικό εδάφιο σε μια ταινία πολεμικών τεχνών, από κει στον Ταραντίνο, μετά σε μια στρατιωτική τελετή και τελικά στον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, που το απήγγειλε σαν προσευχή.

Αν μείνουμε όμως μόνο στο αστείο της υπόθεσης, χάνουμε το πιο ενδιαφέρον σημείο. Το ψεύτικο εδάφιο του «Pulp Fiction» είναι πλέον για πολύ κόσμο πιο αναγνωρίσιμο από το πραγματικό. Τριάντα χρόνια μετά την ταινία, ο μονόλογος συνεχίζει να κυκλοφορεί παντού: σε αφίσες, τατουάζ, memes, βίντεο και κάθε είδους ποπ αναφορές. Έχει αποκτήσει δικό του βάρος στη συλλογική μνήμη. Για αρκετούς ανθρώπους, ακούγεται σαν κάτι σχεδόν αυθεντικό.

Άρα ο Χέγκσεθ δεν έκανε απλώς ένα αδέξιο λάθος. Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι φέρθηκε σε ένα κινηματογραφικό κείμενο σαν να ήταν ιερό. Κι αυτό λέει κάτι ευρύτερο για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί σήμερα η κουλτούρα. Συχνά η αναπαραγωγή γίνεται πιο ισχυρή από την πηγή, και το αντίγραφο πιο αναγνωρίσιμο από το πρωτότυπο. Δεν ξέρουμε αν κάποιος τον μπέρδεψε, αν δεν το είχε ελέγξει ποτέ ή αν το είχε ακούσει τόσες φορές ώστε του φαινόταν αυθεντικό. Όποια εκδοχή κι αν ισχύει, το αποτέλεσμα είναι αποκαλυπτικό.

Υπάρχει εδώ κι ένα ωραίο παράδοξο. Ο Ταραντίνο δεν έγραφε Αγία Γραφή. Έγραφε έναν χαρακτήρα που χρησιμοποιεί τη θρησκευτική γλώσσα σαν θεατρικό εργαλείο εξουσίας και βίας. Η σκηνή δουλεύει ακριβώς επειδή υπάρχει ειρωνεία, απόσταση και επίγνωση ότι το κείμενο είναι ψεύτικο. Στο Πεντάγωνο, όμως, συνέβη το ανάποδο: το ίδιο κείμενο επέστρεψε σε έναν σχεδόν ιερό ρόλο, χάνοντας ακριβώς εκείνο το στοιχείο που το έκανε τόσο εύστοχο μέσα στην ταινία.

Αυτό δεν είναι απλά πολιτισμική «αμορφωσιά», αλλά σύμπτωμα της εποχής μας. Ζούμε μέσα σε τόσο πολλές αναφορές, ανακυκλώσεις και παραλλαγές, ώστε συχνά χάνεται η αρχική πηγή. Σε έναν τέτοιο πολιτισμό, δεν είναι και τόσο παράξενο που ο Τζουλς Γουίνφιλντ είναι πιο παρών στη συλλογική μνήμη από τον προφήτη Ιεζεκιήλ.

Κι ίσως εκεί βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας αυτής. Στο «Pulp Fiction», ο ψεύτικος αυτός στίχος ακούγεται λίγο πριν από μια πράξη βίας και λειτουργεί σαν μάσκα εξουσίας. Το ότι μια παραλλαγή του ακούστηκε αργότερα στο Πεντάγωνο από τον άνθρωπο που ηγείται της μεγαλύτερης στρατιωτικής μηχανής στον κόσμο είναι σχεδόν υπερβολικά συμβολικό. Γιατί μερικές φορές, πράγματι, η ζωή καταλήγει να μοιάζει πιο κινηματογραφική από το ίδιο το σινεμά.