Στα ορεινά λιβάδια της Αυστρίας, μια ιδιαίτερα ευφυής αγελάδαανατρέπει όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα για τη νοημοσύνη των βοοειδών. Η Βερόνικα, μια κατοικίδια αγελάδα φυλής Swiss Brown, έμαθε μόνη της να χρησιμοποιεί ένα σκουπόξυλο για να ξύνει την πλάτη και την κοιλιά της, επιδεικνύοντας ευέλικτη χρήση εργαλείων — κάτι που δεν έχει καταγραφεί ποτέ ξανά σε αγελάδες.
Η συμπεριφορά της αγελάδας μελετήθηκε από τον δρ Αντόνιο Οσούνα-Μασκαρό του Πανεπιστημίου Κτηνιατρικής Ιατρικής της Βιέννης και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology. Όπως διαπίστωσε η ερευνητική ομάδα, η Βερόνικα δεν χρησιμοποιεί απλώς το αντικείμενο μηχανικά, αλλά προσαρμόζει τον τρόπο χρήσης του ανάλογα με το σημείο που θέλει να ξύσει.
Αρχικά, οι επιστήμονες της έδωσαν μια σκούπα, περιμένοντας ότι θα χρησιμοποιήσει μόνο το άκρο με τις τρίχες. Αντί γι’ αυτό, η αγελάδα άλλαζε άκρο ανάλογα με την ανάγκη της. Για την πλάτη ή άλλες μεγάλες επιφάνειες, προτιμούσε τις τρίχες της σκούπας, ώστε να πετυχαίνει πιο έντονο ξύσιμο. Όταν όμως επρόκειτο για πιο ευαίσθητα σημεία, όπως η κοιλιά της, γύριζε το εργαλείο και χρησιμοποιούσε τη λεία λαβή για πιο απαλές κινήσεις.
«Η μόνη καλά τεκμηριωμένη παρόμοια περίπτωση προέρχεται από χιμπαντζήδες, όταν —σπάνια— χρησιμοποιούν και τα δύο άκρα του ίδιου ξύλου για να ψαρεύουν τερμίτες», εξήγησε ο Οσούνα-Μασκαρό στο BBC Science Focus. «Αυτό που κάνει η Βερόνικα δείχνει πραγματική ευελιξία στη χρήση εργαλείων».
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα ζώα εκτροφής έχουν παραμεληθεί συστηματικά από τη συμπεριφορική επιστήμη. Έτσι, η υποτιθέμενη έλλειψη νοημοσύνης τους μπορεί να λέει περισσότερα για τη δική μας έλλειψη παρατήρησης παρά για τις πραγματικές τους δυνατότητες.
«Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι αγελάδες μπορούν να καινοτομούν στη χρήση εργαλείων και να τα χρησιμοποιούν ευέλικτα», τονίζει ο Οσούνα-Μασκαρό. «Αυτό στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα για το πόσο προκατειλημμένοι υπήρξαμε απέναντι στη νοημοσύνη και τις ικανότητές τους».
Η μελέτη υπογραμμίζει επίσης ότι η Βερόνικα δεν είναι απαραίτητα “μοναδική” — μοναδικές είναι οι συνθήκες ζωής της. Ως αγαπημένο κατοικίδιο, είχε πρόσβαση σε ανοιχτούς χώρους, καθημερινή ανθρώπινη επαφή και την ελευθερία να εξερευνά και να πειραματίζεται. Στα δεκατρία της χρόνια, είναι επίσης πολύ μεγαλύτερη σε ηλικία από τις περισσότερες αγελάδες εκτροφής.
Ο άνθρωπος που τη φροντίζει, ο Βίτγκαρ Βίγκελε, είχε παρατηρήσει τη χρήση εργαλείων από τη Βερόνικα εδώ και πάνω από δέκα χρόνια. Το εντυπωσιακό ζώο τράβηξε την προσοχή των επιστημόνων όταν είδαν ένα σχετικό βίντεο και αποφάσισαν να τη γνωρίσουν από κοντά.
Τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι οι υποθέσεις μας για τη νοημοσύνη των ζώων —και ειδικά των ζώων εκτροφής— εξαρτώνται λιγότερο από τις πραγματικές τους ικανότητες και περισσότερο από το αν τους δίνουμε την ευκαιρία να τις δείξουν και αν εμείς αφιερώνουμε χρόνο να τις προσέξουμε.
«Θα θέλαμε πολύ να ακούσουμε από ανθρώπους που έχουν δει αγελάδες να κάνουν κάτι παρόμοιο», λέει ο Οσούνα-Μασκαρό. «Το βασικό στοιχείο είναι αυτό: να πιάνεις ένα ελεύθερα κινούμενο αντικείμενο και να το χρησιμοποιείς ως προέκταση του σώματός σου για να φτάσεις στόχους που αλλιώς θα ήταν δύσκολο ή αδύνατο να προσεγγίσεις».
4°
