Για να παραμείνεις άνθρωπος απαιτείται προσπάθεια υπεράνθρωπη

«Ένα» τιτλοφορεί ο Δημήτρης Ματσούκας το πρώτο του συγγραφικό πόνημα, το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα σε μία ιδιαίτερη έκδοση από την Κάπα Εκδοτική.

Πρόκειται για ένα έργο χωρισμένο σε τριάντα οκτώ «μικρά» κείμενα· κείμενα που σαφώς μπορούν να διαβαστούν αυτόνομα και κατά προτίμηση φωναχτά κατά τη γνώμη μου, αλλά, ταυτόχρονα, και ως ένα ενιαίο και αυτόνομο σύνολο. Κείμενα ποιητικά στον πυρήνα τους, νοηματικά αυτοδύναμα, κείμενα-εικόνες, κείμενα-σχόλια, κείμενα άλλοτε κάπως «θυμωμένα» και άλλοτε κείμενα στωικής ηρεμίας· αλλά, πάνω απ’ όλα, κείμενα σαν μικρές επιστολές εξομολόγησης. Και κείμενα, επίσης, που, σε κάποιες περιπτώσεις, λειτουργούν ως ένα είδος «αφορισμών». «Οι προσδοκίες είναι προτιμότερες από τις φοβίες», γράφει ο Ματσούκας. «Να αθωώνεις τον Κόσμο. Κι ας φταίει», γράφει σε άλλο σημείο, φράση που αυτομάτως ανέσυρε από το μυαλό μου εκείνο το εμβληματικό «Δεν έφταιγεν ό ίδιος, τόσος ήτανε» του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Κείμενα για τη μοναξιά, για την εσωστρέφεια, για την απαισιοδοξία, για την αυτογνωσία, για την αμαρτία, για την ελευθερία, για την ελαφρότητα κι ένα σωρό άλλα. Όλα τους κείμενα βαθύτατα ανθρώπινα.

Θεωρώ δε, ότι το έργο στο σύνολό του θα μπορούσε να είναι ή να αποτελέσει τη βάση ενός θεατρικού μονολόγου. Του μονολόγου ενός ανθρώπου που δεν φοβάται να σε κοιτάξει στα μάτια όταν σου μιλάει. Συνειδητά χρησιμοποίησα το ρήμα «μιλάει» και όχι «γράφει» διότι στο έργο διακρίνω έντονο το στοιχείο της προφορικότητας· προσοχή όμως: όταν μιλάω για προφορικότητα δεν την εννοώ με τη σημασία της ατημελησίας που συχνότατα υπάρχει στον προφορικό λόγο· όχι, κάθε άλλο. Μιλάω για εκείνη την προφορικότητα στην οποία ενυπάρχει το στοιχείο της αμεσότητας. Σπουδαίο πράγμα η αμεσότητα. Συνήθως δε, πάει χέρι-χέρι με την Αλήθεια.

Το στοιχείο του Έρωτα θαρρώ ότι διαπερνά όλο το «ΕΝΑ». Ενός Έρωτα, όμως, ολιστικού. Ενός Έρωτα που, ενώ η αφετηρία του είναι μάλλον ο Έρωτας με την τρέχουσα σημασία του, τελικά διακτινίζεται προς πάσα κατεύθυνση και κάθε άνθρωπο. Ένα κείμενο Αγάπης εντέλει.

Αξιοπρόσεκτη η επιλογή -συνειδητή εικάζω- του συγγραφέα ως προς την κεφαλαιογράμματη γραφή· η χρήση πεζών γραμμάτων είναι ανύπαρκτη στο «ΕΝΑ». Και άσχετα από το εάν η επιλογή αυτή είναι αρεστή ή όχι σε κάποιους, καλό είναι να θυμηθούμε ότι η κεφαλαιογράμματη γραφή είναι ο αρχαιότερος τύπος γραφής. 

Αξιοσημείωτο, επίσης, είναι ότι στη συγκεκριμένη έκδοση, πλην των γραπτών κειμένων, συμπεριλαμβάνονται και ασπρόμαυρες φωτογραφίες τραβηγμένες από τον ίδιο τον συγγραφέα. Και αυτή η συνύπαρξη λέξεων και εικόνων θαρρώ πως λειτουργεί ως μία υπενθύμιση ενός ξεχασμένου συχνά αυτονόητου: Ότι κάθε εικόνα είναι δυνάμει κείμενο και αντιστρόφως: Κάθε κείμενο και η εικόνα του.

Συνειδητά άφησα για το τέλος την πιο αγαπημένη μου φράση από όλο το έργο: «Ποτέ δε με ρώτησες γιατί σε άφηνα να με νικάς».

Διαβάστε αυτό το «μικρό βιβλιαράκι»· σίγουρα θα βρείτε πράγματα δικά σας. Αφήστε που, όπως συνηθίζω να λέω: Το διάβασμα δεν βγαίνει ποτέ σε κακό.

*Η επιλογή του τίτλου αυτού του μικρού άρθρου είναι φράση παρμένη από το ίδιο το βιβλίο. Κι ίσως την επέλεξα ως τίτλο γιατί μου θύμισε εκείνο το «…σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος…» της Κατερίνας Γώγου.