Βασίλης Βαρδάκας & Βλάσσης Μαρωνίτης: Οι άνθρωποι πίσω από την εκδοτική επιτυχία της Key Books

Τα γραφεία των εκδόσεων Key Books στεγάζονται σε ένα μοντέρνα ανακαινισμένο νεοκλασικό κτίριο, στη Βασ. Βουλγαροκτόνου 27, στα Εξάρχεια. Οι εκδότες, Βασίλης Βαρδάκας και Βλάσσης Μαρωνίτης, έχουν συνεισφέρει, ο καθένας με τη δική του προσωπική αισθητική, τόσο στη διακόσμηση του χώρου όσο και στην επιλογή των τίτλων που κυκλοφορούν από τον εκδοτικό οίκο. Τολμηροί, όπως στην περίπτωση του βιβλίου της Ισπανίδας νευροψυχολόγου Άλμπα Καρδάλδα «Πώς λες σε κάποιον να πάει να γ@μηθεί... ευγενικά;», για τη σημασία του να λέμε «όχι» χωρίς να νιώθουμε ενοχές, που κυκλοφόρησε φέτος τον Μάιο, και άλλες φορές κλασικοί με σύγχρονους τρόπους, όπως στην περίπτωση του βιβλίου του Στέφανου Ξενάκη «Το Δώρο: Ένα τετράδιο θαυμάτων» (2018), που έχει μεταφραστεί σε 36 γλώσσες και κυκλοφορεί σε 32 χώρες, οι τίτλοι της Key Books υπόσχονται να προσφέρουν κάτι ξεχωριστό και ασυνήθιστο στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό.

Το προσωπικό εκδοτικό τους ταξίδι ξεκίνησε στη δύσκολη περίοδο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, το καλοκαίρι του 2012. Ο Βασίλης Βαρδάκας, γεννημένος στην Αμερική και μεγαλωμένος με μια τελείως διαφορετική νοοτροπία από την ελληνική, και ο Βλάσσης Μαρωνίτης, που είχε γίνει πρόσφατα πατέρας τριδύμων, αποφάσισαν να ενώσουν την εμπειρία και τις δυνάμεις τους προκειμένου να δημιουργήσουν κάτι πραγματικά πρωτοποριακό. Μέσα στα επόμενα χρόνια, κατάφεραν να καθιερώσουν την Key Books ως ένα από τα πιο «καυτά» ονόματα στον χώρο του βιβλίου.

Μιλήσαμε μαζί τους για τους νέους επιτυχημένους τίτλους τους, τα προβλήματα που προκύπτουν από την υπερπληροφόρηση και την αλόγιστη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και για την επίδραση που έχει η Key Books στις ζωές των αναγνωστών της.

— Τα βιβλία του Γκάμπορ Ματέ πωλούνται σε αριθμούς που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητοι για βιβλία ψυχολογίας. Τι λέει αυτό για τη σημερινή ελληνική κοινωνία;

Βασίλης Βαρδάκας: Νομίζω πως ζούμε σε μια εποχή που οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να εξερευνήσουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Για πολλά χρόνια, η δημόσια συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από την επιτυχία. Σήμερα οι άνθρωποι αναζητούν κάτι βαθύτερο. Θέλουν να καταλάβουν γιατί νιώθουν όπως νιώθουν, πώς επηρεάζονται από τις εμπειρίες τους και πώς μπορούν να ζήσουν με μεγαλύτερη επίγνωση;

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια περάσαμε από αλλεπάλληλες «κρίσεις» που δημιούργησαν συλλογικά τραύματα. Από την οικονομική κρίση, μέχρι την πανδημία και τους πολέμους δίπλα μας. Όλα αυτά έφεραν στην επιφάνεια ερωτήματα που παλαιότερα έμεναν στο περιθώριο, στο κενό. Τα συζητούσαν λίγοι πίσω από τις κλειστές πόρτες των ψυχοθεραπευτών.

Σήμερα, ερωτήματα όπως το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, πώς επηρεάζουν οι παιδικές μας εμπειρίες τη ζωή μας, πώς δημιουργούμε ουσιαστικές σχέσεις και πώς μεγαλώνουμε παιδιά σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς είναι κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Βλάσσης Μαρωνίτης: Ο Ματέ και το έργο του εμφανίστηκαν πριν από αρκετά χρόνια στη διεθνή εκδοτική σκηνή. Είναι, όμως, τα τελευταία χρόνια που έχουν τόσο μεγάλη επίδραση στο κοινό. Αυτό μας οδηγεί στη σκέψη πως οι κοινωνίες αναζητούν και αποδέχονται τα δεδομένα που προκύπτουν από την επιστημονική έρευνα όταν οι συνθήκες ωριμάσουν και η ανάγκη για κάτι τέτοιο είναι πιο έντονη και επιτακτική.

Η σύνδεση, για παράδειγμα, σώματος και μυαλού που φωτίζεται με έναν ολιστικό τρόπο από τον Ματέ στο βιβλίο του «Όταν το σώμα λέει όχι» (2024) και αναδεικνύει το κόστος του κρυφού στρες στην υγεία μας άνοιξε μια τεράστια συζήτηση στην παγκόσμια ιατρική σκηνή αλλά και στα σπίτια μας. Αντίστοιχα και η συζήτηση για το τραύμα. Ο Ματέ μάς βοηθάει να αντιληφθούμε ότι το ζητούμενο δεν είναι να αντιμετωπίσουμε το σύμπτωμα, αλλά να αναζητήσουμε τη ρίζα του προβλήματος. Και από εκεί να οδηγηθούμε στην ίαση. Αυτά τα ζητήματα, άλλωστε, αφορούν πολλούς από εμάς και αυτό αποδεικνύεται από το εύρος των ανθρώπων που διαβάζουν τα βιβλία του και παρακολουθούν τις διαλέξεις του ανά τον κόσμο.

— Τα τελευταία χρόνια, τα βιβλία προσωπικής ανάπτυξης έχουν περάσει από το περιθώριο στο mainstream. Γιατί πιστεύετε ότι συμβαίνει αυτό;

Β.Μ. Γιατί άλλαξαν οι απαιτήσεις. Παλαιότερα, ένα πτυχίο και μια θέση σε μία εταιρεία αρκούσαν για να φτάσει κάποιος μέχρι τη συνταξιοδότηση. Αυτή είναι μια συνθήκη που έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα, τα «hardskills» –λ.χ. τα πτυχία– δεν αρκούν για να διαπρέψεις, αλλά ούτε καν να επιβιώσεις στην αγορά εργασίας. Τα περίφημα «softskills» είναι πλέον υπεραπαραίτητα και δημιούργησαν μία νέα αγορά, σημαντικό κομμάτι της οποίας είναι και οι εκδόσεις βιβλίων προσωπικής ανάπτυξης.

Β.Β. Κάθε βιβλίο έρχεται να καλύψει τουλάχιστον μια ανάγκη. Και σήμερα τα βιβλία προσωπικής ανάπτυξης δεν περιορίζονται στο κυνήγι της ευτυχίας ή της επιτυχίας. Πώς να ξεκλειδώσω τη δημιουργικότητά μου, να διαχειριστώ καλύτερα τα οικονομικά μου, να επικοινωνώ πιο αποτελεσματικά με τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή μου, να είμαι καλύτερος πατέρας για τα παιδιά μου. Η λίστα, ευτυχώς, είναι μεγάλη. Οι αναγνώστες στρέφονται σε αυτά τα βιβλία για να βρουν λύσεις, να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους ή τον τρόπο που σκέφτονται. Οι άνθρωποι αναζητούν νόημα – όχι συνθήματα.

— Να αλλάξουμε λίγο θεματική: Ο Θόδωρος Παπακώστας κατάφερε να κάνει την αρχαιολογία «ποπ», δημοφιλή. Πότε καταλάβατε ότι δεν είχατε απλώς έναν επιτυχημένο συγγραφέα, αλλά ένα πραγματικό πολιτιστικό φαινόμενο;

Β.Μ. Το αντιληφθήκαμε πριν καν εκδώσουμε το πρώτο του βιβλίο. Όταν, το μακρινό πλέον 2020, μας μίλησε η Ευαγγελία Αυλωνίτη, η ατζέντισσα του Θόδωρου, για την προοπτική να γράψει ένα βιβλίο, υπήρχε μία ομιλία του στο TedXAthens και τα κοινωνικά του δίκτυα στα σπάργανα. Ήταν, όμως, τόσο εμφανές το χάρισμά του στα μόλις 18 λεπτά της ομιλίας του, που φαινόταν ότι υπάρχει ένας εν δυνάμει εκδοτικός θησαυρός στο μυαλό αυτού του ανθρώπου. Και η ιστορία μας δικαίωσε όλους. Κι αυτό είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια εκδοτική επιτυχία. Είναι η δημιουργία μιας νέας σχέσης ανάμεσα στην επιστήμη και στο αναγνωστικό κοινό. Και ο Θόδωρος ο ιδανικός πρεσβευτής της.

Β.Β. Ο Θόδωρος έχει μια σπάνια ικανότητα. Γνωρίζει πώς να αφηγείται ιστορίες για τα σημαντικά και τα ασήμαντα της αρχαιότητας με τρόπο που μαγεύει και παράλληλα διατηρεί την επιστημονικότητά του. Κάθε του βιβλίο φροντίζει μια παλιά πληγή. Πόσοι πήγαν σε ελληνικό σχολείο κι αγάπησαν την αρχαιολογία; Μετριούνται στα δάχτυλα. Νομίζω ότι το πραγματικό του επίτευγμα είναι πως έβγαλε την επιστήμη του από τα αμφιθέατρα και την έφερε στην καθημερινότητά μας. Την έβαλε στο κινητό μας, στην τηλεόρασή μας και φυσικά στη βιβλιοθήκη μας. Έδειξε ότι η ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό. Είναι γεμάτη ανθρώπινα πάθη, συγκρούσεις, χιούμορ και αντιφάσεις που μοιάζουν πολύ με τις δικές μας.

Β.Μ. Οι άνθρωποι διψάμε για ιστορίες, από τα χρόνια του Ομήρου μέχρι και σήμερα. Εκεί βρίσκεται το μυστικό. Θέλουμε να συνδεθούμε με ήρωες, να γνωρίσουμε τα πάθη, τα λάθη, τους δαίμονές τους και μέσα από αυτούς γίνεται εφικτή η αφομοίωση της γνώσης. Ο Θόδωρος το καταλαβαίνει αυτό καλά και το υπηρετεί με μοναδικό τρόπο. Γι’ αυτό και κατάφερε να οδηγήσει ένα πολύ μεγάλο κοινό στο να διαβάσει βιβλία που ασχολούνται με την αρχαιολογία.

Β.Β. Για εμάς αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα αυτού που πιστεύουμε ότι μπορεί να κάνει ένα βιβλίο. Να ξεκλειδώσει μια πόρτα σε έναν ολόκληρο κόσμο ιδεών και γνώσεων. Και όταν συμβαίνει αυτό, τότε δεν μιλάμε απλώς για έναν επιτυχημένο συγγραφέα. Μιλάμε για ένα πραγματικό πολιτιστικό φαινόμενο.

— Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, podcasts, reels και ατελείωτου scrolling, γιατί να αγοράσει κάποιος και να διαβάσει ένα βιβλίο;

Β.Β. Πιστεύω βαθιά πως η εμπειρία της ανάγνωσης ενός βιβλίου είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Το να βουτάς στις σελίδες του και να παγώνεις για λίγο τον χρόνο... Θα έπρεπε να συνταγογραφείται! Πηγαίνουμε από ερέθισμα σε ερέθισμα, όπως η μαϊμού πηγαίνει από κλαδί σε κλαδί. Όποιος μπορεί να συγκεντρώνεται και να δίνει χρόνο για σκέψη σήμερα, είναι πλούσιος.

Β.Μ. Δεν μπορώ να συμφωνήσω περισσότερο. Το βιβλίο είναι ένα εξαιρετικό μέσο σύνδεσης και αποσύνδεσης. Όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο παρέα με το παιδί μας συνδεόμαστε με έναν μαγικό τρόπο που μένει ανεξίτηλος στη μνήμη. Και όταν επιλέγουμε να διαβάσουμε ένα βιβλίο εμείς, τότε καταφέρνουμε να αποσυνδεθούμε από έναν κόσμο που ζητά εμμονικά την προσοχή μας με εκατομμύρια ερεθίσματα.

— Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί ήδη να γράψει άρθρα, περιλήψεις, ακόμα και βιβλία. Πιστεύετε ότι απειλεί το βιβλίο ή ότι τελικά θα αναδείξει ακόμα περισσότερο την αξία της ανθρώπινης δημιουργίας;

Β.Β. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα καταπληκτικό εργαλείο. Μπορεί να λύσει πολλά προβλήματα και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες. Να μας κερδίσει χρόνο. Τελεία. Η συγγραφή είναι μια τέχνη που χρειάζεται βιώματα και σχέσεις. Έμπνευση και ατέλειες. Έναν άνθρωπο που ξενυχτάει μπροστά σε μια λευκή οθόνη για να εκφράσει κάτι που έχει στην ψυχή του. Ναι, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει διάφορα εμπόδια και στρεβλώσεις στη δουλειά μας. Όχι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρώπινη δημιουργικότητα. 

Β.Μ. Εδώ θα διαφωνήσουμε. Εργαλείο είναι ο κάβουρας. Και για να το τεκμηριώσω θα δανειστώ την αυθεντία ενός συγγραφέα μας, του φουτουριστή Δημήτρη Δημητριάδη, που έχει γράψει το «2049» (2026) και περιγράφει την Τεχνητή Νοημοσύνη ως μία τεχνολογία γενικής χρήσης, όπως είναι ο ηλεκτρισμός. Θα αλλάξει, λοιπόν, τη ζωή μας με έναν τρόπο που ακόμα, εγώ τουλάχιστον, δεν μπορώ να συλλάβω σε όλη του την έκταση.

Η Key Books δημιουργήθηκε και διοικείται από δύο ανθρώπους. Ποιο είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα και ποια η μεγαλύτερη δυσκολία του να μοιράζεσαι την ηγεσία;

Β.Β. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα είναι ότι έχεις παρέα στο ταξίδι της επιχειρηματικότητας. Υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος που μοιράζεται μαζί σου την ευθύνη αλλά και το όραμα. Με τον καιρό καταλαβαίνεις ότι και οι δυσκολίες, όπως μπορεί να είναι οι διαφωνίες πάνω σε ένα θέμα, γεννάνε μια νέα οπτική και μια σύνθεση. Είναι σαν να έχεις διπύρηνο υπολογιστή όταν οι περισσότεροι πηγαίνουν με έναν.

Β.Μ. Προσοχή ακολουθεί τοποθέτηση προϊόντος: Η καλύτερη εικόνα που μου έρχεται στο μυαλό για να απαντήσω στο ερώτημα «Ποιο είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα;» είναι το λογότυπο της Robe di Κappa. Έχεις πάντα κάποιον να φυλάει τα νώτα σου και να βλέπει τι γίνεται πίσω από την πλάτη σου. Ανεκτίμητο. Και η μεγαλύτερη δυσκολία, επειδή συζητάμε για ανθρώπους, είναι το «Εγώ». Είναι μέρος της φύσης μας, όταν όμως το αφήνουμε έξω από την πόρτα του γραφείου, όλα λειτουργούν πιο ουσιαστικά και αρμονικά.

— Αν σας ζητούσε κάποιος να περιγράψετε την αποστολή της Key Books με μία μόνο πρόταση, ποια θα ήταν αυτή;

Β.Μ. Το μότο μας πιστεύω ότι εκφράζει την αποστολή μας – Βιβλία για ανοιχτά μυαλά.

Β.Β. Να αφήσουμε τα πράγματα καλύτερα από ό,τι τα βρήκαμε.

— Κοιτώντας πίσω στα χρόνια της Key Books, ποια στιγμή σάς έκανε να συνειδητοποιήσετε ότι δεν χτίζετε απλώς μια εταιρεία, αλλά έναν εκδοτικό οίκο που επηρεάζει τις ζωές ανθρώπων;

Β.Μ. Θυμάμαι σαν τώρα μία έκθεση αποφοίτων της Σχολής Καλών Τεχνών στον κήπο της Γενναδίου. Μία καλή φίλη και συνεργάτης, η Ντόση Ιορδανίδου, μου γνώρισε έναν απόφοιτο. Τότε είχαμε εκδώσει μόλις τρία βιβλία. Όταν, λοιπόν, με σύστησε ως τον συνιδρυτή της Key Books, ο νεαρός κούνησε το κεφάλι του δηλώνοντας εμφανώς την πλήρη άγνοιά του. Συνεχίσαμε όμως τη συζήτηση και του μίλησα για το πρώτο μας βιβλίο, το «Κλέψε σαν καλλιτέχνης» (2013) του Όστιν Κλέον. Μόλις άκουσε τον τίτλο, ήταν σαν να τον χτύπησε ρεύμα. Ο ενθουσιασμός του ήταν χειμαρρώδης, ήταν το βιβλίο που τον ξεκλείδωσε, όπως μου είπε, και τον βοήθησε να δημιουργήσει το έργο για την πτυχιακή του εργασία! Και τότε αντιλήφθηκα από πρώτο χέρι την επίδραση που μπορεί να έχει η Key Books στις ζωές των ανθρώπων.

Β.Β. Είχε έρθει τις προάλλες στο γραφείο το βαφτιστήρι μας. Έγινε 18 χρονών κοπέλα, και μας έλεγε ότι πολλοί φίλοι της, που δεν γνωρίζουν τη σχέση μας, διαβάζουν βιβλία της Key Books. Μας είπε επίσης πως είναι πολύ περήφανη που είμαστε οι εκδότες του Ματέ. Η πρόσφατη παρουσία του στην Ελλάδα έγινε viral. Οι κατάμεστες αίθουσες στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και στο Pierce - The American College of Greece καταδεικνύουν την επίδραση που έχει η δουλειά του – και κατ’ επέκταση και η δική μας. Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή.