Η μεγάλη κρίση ανάγνωσης αρχίζει στο γυμνάσιο

Ανάμεσα στο δημοτικό και το γυμνάσιο (από την Τετάρτη Δημοτικού έως τη Δευτέρα με Τρίτη Γυμνασίου), τα παιδιά κινδυνεύουν να σταματήσουν οριστικά το διάβασμα: να χάσουν —ενίοτε οριστικά— το ενδιαφέρον τους. Το βιβλίο ηττάται κατά κράτος από τις οθόνες, τις παρέες, την κούραση, και την ολοένα αυξανόμενη εντύπωση ότι η ανάγνωση είναι μια βαρετή σχολική υποχρέωση.

Η πτώση των αναγνωστικών δεξιοτήτων ανησυχεί εκπαιδευτικούς και γονείς. Στις ΗΠΑ, τα στοιχεία δείχνουν μεγάλη υποχώρηση στην Τετάρτη και την Ογδόη τάξη. Από πολλά παιδιά λείπει η συγκέντρωση, η αντοχή, το λεξιλόγιο, αλλά και η απαραίτητη αυτοπεποίθηση για να αντιμετωπίσουν μεγάλα κείμενα. Μάλιστα, όσο λιγότερο διαβάζουν, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επιστροφή στο βιβλίο: φαύλος κύκλος…

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, ο διάσημος συγγραφέας James Patterson έκανε μία δωρεά 10 εκατομμυρίων δολαρίων για τη δημιουργία του Patterson Institute of Early Adolescent Literacy στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt. Το ινστιτούτο θα εστιάσει σε μαθητές από την Τετάρτη έως την Ογδόη τάξη, χρηματοδοτώντας σχετικές έρευνες, ενισχυτική διδασκαλία μαθητών, και επιμόρφωση εκπαιδευτικών.

Η κίνηση αυτή αναγνωρίζει ότι η ανάγνωση στην προεφηβεία έχει άλλες απαιτήσεις: ένα παιδί επτά ετών μαθαίνει τον μηχανισμό της ανάγνωσης, αλλά ένα παιδί δώδεκα ετών χρειάζεται κίνητρο για να συνεχίσει. Στην καθημερινότητά του κυριαρχούν τα κινητά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το σχολικό άγχος. Η ανάγνωση, αντιθέτως, απαιτεί χρόνο και ησυχία: αγαθά που πλέον σπανίζουν. Ευθύνη ασφαλώς έχει και το σχολείο. Ο χρόνος για ελεύθερη ανάγνωση στην τάξη έχει περιοριστεί, καθώς τα ολόκληρα λογοτεχνικά βιβλία αντικαταστάθηκαν από αποσπάσματα, από φυλλάδια και από διαρκή τεστ, λόγω της αυξανόμενης πίεσης για την κάλυψη της διδακτέας ύλης. Όταν ο χρόνος πιέζει, θυσιάζεται η ίδια η πράξη της ανάγνωσης.

Για να γίνει κάποιος αναγνώστης, πρέπει να διαβάσει. Δεν αρκούν οι ερωτήσεις κατανόησης ούτε οι θεωρητικές συζητήσεις για τη φιλαναγνωσία. Απαιτούνται κείμενα, χρόνος, ησυχία — και βέβαια ενήλικες που δίνουν το καλό παράδειγμα. Τα παιδιά, επίσης, χρειάζονται βιβλία με ρυθμό, ωραία και στερεή πλοκή, ενίοτε χιούμορ, και ήρωες με τους οποίους μπορούν να ταυτιστούν. Χρειάζονται σύγχρονες σχολικές βιβλιοθήκες, εκδότες που επενδύουν στη λογοτεχνία χωρίς διδακτισμό, και γονείς που βλέπουν το βιβλίο σαν απόλαυση και όχι σαν αγγαρεία.

Η μάχη δεν τελειώνει όταν το παιδί μάθει καταρχάς να συλλαβίζει και στη συνέχεια, αλλά όταν πρέπει να περάσει από το «ξέρω να διαβάζω» στο «διαβάζω για μένα». Αν θέλουμε παιδιά με κριτική σκέψη, πρέπει να τους ξαναδώσουμε χρόνο, κατάλληλα βιβλία και το δικαίωμα να διαβάζουν για καθαρή χαρά.

Ο James Patterson έχει πίσω του μία μακρά ιστορία υποστήριξης πρωτοβουλιών ανάγνωσης. Χρηματοδοτεί αγορά βιβλίων σε σχολεία, ενώ και στο παρελθόν χρηματοδότησε προγράμματα φιλαναγνωσίας για την πρώιμη παιδική ηλικία.