Ζιζέλ Πελικό, Ύμνος στη ζωή: Η ιστορία μου

Το ομολογώ: άρχισα το βιβλίο της Ζιζέλ Πελικό «Ύμνος στη ζωή: Η ιστορία μου» (εκδ. Ψυχογιός) σκεφτόμενη «τι παραπάνω μπορώ να μάθω από εδώ μέσα, που δεν μπορώ να βρω στα δημοσιογραφικά σάιτ στο ίντερνετ;» Η απάντηση είναι: πάρα πολλά. Και πάρα πολύ σημαντικά. Όπως το γιατί έγινε η Πελικό τέτοιο τεράστιο φεμινιστικό ίνδαλμα. Και γιατί η δίκη της ήταν τελικά τόσο σημαντική. Κι εν τέλει γιατί πρέπει όλοι –άνδρες, γυναίκες– να διαβάσουν αυτό το βιβλίο.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Για όσους ζουν στον πλανήτη Άρη και δεν έχουν ακούσει ποτέ το όνομα Ζιζέλ Πελικό, η Πελικό είναι μια 74χρονη, πια, γυναίκα, που στα χρόνια της συνταξιοδότησής της της έμελλε να ζήσει τον απόλυτο εφιάλτη: ο σύζυγός της τη νάρκωνε, τη βίαζε και καλούσε και άλλους άντρες το σπίτι τους να τη βιάσουν. Η κακοποίηση αυτή κράτησε δέκα ολόκληρα χρόνια, μέχρι που, κατά τύχη, ο Ντομινίκ Πελικό πιάστηκε να φωτογραφίζει κάτω από τη φούστα δύο γυναικών στο τοπικό σούπερ μάρκετ της Μαζάν και, ψάχνοντας τον υπολογιστή του, η αστυνομία εντόπισε εκατοντάδες φωτογραφίες και βίντεο που αποδείκνυαν τον κατ’ εξακολούθηση βιασμό της γυναίκας του από τον ίδιο και σαράντα εννέα άλλους άνδρες.

Το βιβλίο ξεκινάει με αυτήν την αποκάλυψη: τη μέρα που κάλεσαν τη Ζιζέλ Πελικό στο αστυνομικό τμήμα για να της δείξουν αυτές τις φωτογραφίες, της φωτογραφίες ενός αναίσθητου, γυμνού σώματος με ζαρτιέρες, στο συζυγικό κρεβάτι τους, και να της πουν «εσείς είστε».

Η στιγμή που η Ζιζέλ Πελικό έμαθε την αλήθεια για τον σύζυγό της

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση είναι εδώ απολύτως αντάξια του βάρους της υπόθεσης: όχι μόνο μας μεταφέρει πειστικότατα την έκπληξη που ένιωσε η Πελικό βλέποντας αυτές τις εικόνες –ο συνδυασμός λοραζεπάμης και βενζοδιαζεπινών που είχε τελειοποιήσει σχεδόν ο Πελικό δεν της επέτρεπε στιγμή συνειδητότητας, όπως άλλωστε φανέρωναν τα δεκάδες βίντεο που είχε πια στα χέρια της η αστυνομία–, αλλά και τη βαθιά πάλη μέσα της να συμφιλιώσει τις χαρούμενες αναμνήσεις 50 σχεδόν χρόνων οικογενειακής ζωής, με τη γνώση ότι ο σύζυγός της ήταν, τελικά, ένα τέρας.

Όλα αυτά τα φάρμακα, επί σειρά ετών, είχαν προφανώς αντίκτυπο στην καθημερινή της ζωή: η Πελικό για χρόνια είχε διαλείψεις και παραπονιόταν για κενά μνήμης. Ήταν δε πεπεισμένη ότι θα πέθαινε από όγκο στον εγκέφαλο, όπως είχε πεθάνει η δική της μητέρα, παρότι οι ιατρικές εξετάσεις δεν έδειχναν τίποτα. Ο Ντομινίκ την άφηνε να πιστεύει ότι είναι άρρωστη και να φοβάται για χρόνια ολόκληρα, συνεχίζοντας να τη ναρκώνει και να τη βιάζει στο σπίτι τους, σε πάρκινγκ αυτοκινήτων, σε εξοχές και όπου αλλού τού έκανε κέφι.

Ξανά και ξανά, διαβάζοντας το βιβλίο, σου έρχεται να πεις μα δεν είναι δυνατόν! Και όμως είναι. Και υπάρχουν αδιάψευστα αποδεικτικά στοιχεία για όσα υπέστη η Ζιζέλ Πελικό από τον άντρα της και τον κύκλο των γνωστών του για μια ολόκληρη δεκαετία. Πράγμα που με έκανε συνεχώς να σκέφτομαι: σκέψου να μην υπήρχαν τα τεκμήρια, να μην υπήρχαν τα βίντεο. Σκέψου να μην είχε γίνει το #MeToo. Κανείς δε θα την πίστευε.

Η ντροπή πρέπει ν’ αλλάξει στρατόπεδο: Πώς η Πελικό έγινε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης

Κι εδώ ακριβώς αρχίζει και διαφαίνεται η τεράστια αξία αυτού του βιβλίου: ότι είναι η εκ των έσω μαρτυρία μιας υπόθεσης που κατατρόπωσε, επιτέλους, την πατριαρχία, τη συνέργεια, τη συνωμοτική σιωπή και την αλληλεγγύη μεταξύ ανδρών κακοποιητών και της κοινωνίας. Γιατί ακόμα και εν έτει 2024, όταν έγινε η πολύκροτη δίκη των 50+1 κατηγορουμένων, και παρά τα στοιχεία, τα βίντεο και την ομολογία του Ντομινίκ, πολλοί από αυτούς προσπάθησαν να τη γλιτώσουν λέγοντας ότι δήθεν η Πελικό δεν ήταν αναίσθητη, ότι τους έκανε μάλιστα διεγερτικές χειρονομίες, ότι ήταν συνειδητά συμμετέχουσα στον κατ’ εξακολούθηση βιασμό της. Και κάθε φορά που ένας κατηγορούμενος (ή οι δικηγόροι του) τολμούσαν να ισχυριστούν κάτι τέτοιο, έπαιζε κι ένα βίντεο από το λάπτοπ του Ντομινίκ, που αποδείκνυε το ακριβώς αντίθετο.

Με τι θράσος, ενώ ήξεραν την ύπαρξη αυτών των βίντεο, ανέβαιναν όλοι αυτοί οι κατηγορούμενοι στο εδώλιο να διακηρύξουν την αθωότητά τους;

Με το θράσος αιώνων απουσίας λογοδοσίας, με το θράσος αιώνων προστασίας κάτω από το πέπλο της πατριαρχίας, με το θράσος αιώνων he-said-she-said, όπου το she-said δεν μετρούσε σχεδόν ποτέ. Και αυτό ακριβώς το θράσος είχε το σθένος να αποκαλύψει σε όλον τον πλανήτη η μικροσκοπική σε μπόι Ζιζέλ Πελικό όταν αποφάσισε, παρά τον πόνο που θα προκαλούσε στην ίδια και την οικογένειά της, να ανοίξει τις πόρτες του δικαστηρίου στους ρεπόρτερ και τον Τύπο και να μην κρατήσει την προβλεπόμενη από το γαλλικό νόμο ανωνυμία της: Ήταν καιρός η ντροπή ν’ αλλάξει στρατόπεδο, σκέφτηκε. Αν γινόταν η δίκη κεκλεισμένων των θυρών, οι κατηγορούμενοι θα προστατεύονταν, δεν θα γινόντουσαν ρεζίλι των σκυλιών· κι εκείνη θα βρισκόταν μόνη της σε μια αίθουσα, αντιμέτωπη με 51 βιαστές.

«Καιρός η ντροπή ν’ αλλάξει στρατόπεδο»: τι εμβληματική φράση! Και τη χρωστάμε σε αυτή τη γυναίκα που είδε ό,τι ήξερε και δεν ήξερε από το παρελθόν της να διαλύεται, την οικογένειά της να καταστρέφεται, τα παιδιά της να χάνουν τις χαρούμενες παιδικές τους αναμνήσεις· είδε τον σύζυγό της να έχει στο λάπτοπ του εικόνες της κόρης του, των νυφών του, των εγγονών του (ω ναι). «Ένιωθα ζάλη από τη βία της υπόθεσης», ομολογεί η Πελικό αναφερόμενη στις ατέρμονες συζητήσεις που είχε με την ανακρίτρια για να σχηματιστεί και να τεκμηριωθεί το κατηγορητήριο. Από τις πιο συγκλονιστικές συνειδητοποιήσεις του βιβλίου είναι το γεγονός ότι, προκειμένου να λάμψει η αλήθεια στο δικαστήριο, η Ζιζέλ Πελικό πρέπει να ξαναβασανιστεί βλέποντας τα βίντεο ιδίοις όμμασι.

Αν από αυτά που έχω γράψει ως τώρα νομίζετε ότι το βιβλίο είναι μια ατέρμονη καταγγελία, ας διορθώσω αυτή την ιδέα: είναι μία από τις πιο καλοζυγισμένες κι αποστασιοποιημένες μαρτυρίες που έχω διαβάσει ποτέ. Σε αντίθεση με τον εντυπωσιασμό με τον οποίο αντιμετώπισαν την υπόθεση τα μίντια –και όχι μόνο ο κίτρινος Τύπος– η μαρτυρία της Πελικό είναι μια νηφάλια αντιμετώπιση ενός κατ’ εξακολούθηση εγκλήματος, αλλά και μια τρυφερότατη, επίμονη και επίπονη προσπάθεια να καταλάβει το θύμα τον θύτη του.

Ένα κεντρικό μα βαθιά ανθρώπινο κομμάτι του βιβλίου έχει να κάνει με τη θλίψη της Ζιζέλ Πελικό για το γεγονός ότι δεν την αφήνουν να πενθήσει τη χαμένη της ζωή με τον τρόπο που η ίδια θέλει: τα παιδιά της της σκίζουν τις φωτογραφίες, τη βγάζουν από το σπίτι της, την ξεριζώνουν απ’ όλα όσα ήξερε. Με το δίκιο τους, βεβαίως, αλλά με τρόπο που της κλέβει το οξυγόνο και τις αναμνήσεις της. Να κι ένα άλλο συμπέρασμα που βγαίνει από αυτό το πολύτιμο βιβλίο: σημασία έχει να αφήνεις τον άλλο να αντιμετωπίζει τα πράγματα με το δικό του ρυθμό και να πενθεί με τον δικό του τρόπο.

Τι μένει τελικά από την τόσο καλογραμμένη αυτή μαρτυρία; Το πώς μπορεί να μιλήσει κανείς για τα ειδεχθέστερα εγκλήματα με ψυχραιμία και μέτρο. Το πώς ο αγώνας ενός ανθρώπου μπορεί να γίνει ανάχωμα σε διαστρεβλώσεις αιώνων. Το πώς ούτε το χειρότερο έγκλημα δεν μπορεί να εγκλωβίσει τον άνθρωπο που έχει υπάρξει μεν θύμα, αλλά δεν θέλει να το «παίζει» θύμα. Εξού και ο τίτλος του βιβλίου, «Ύμνος στη ζωή», μια υπόσχεση που έδωσε η Πελικό στο νεκροκρέβατο της μητέρας της, όταν την έχασε, μικρό παιδάκι ακόμα: να κρατήσει για πάντα το χαμόγελό της. Και το κράτησε, αντιμέτωπη με το χειρότερο εφιάλτη, δημοσίως, για όλα τα σιωπηλά θύματα της «κουλτούρας βιασμού».

Και κάτι ακόμα μένει, εν τέλει, η αναθεματισμένη αυτή διαπίστωση: Σκέψου να μην υπήρχαν τα βίντεο. Κανείς δεν θα την πίστευε. Αυτή η διαπίστωση είναι το μόνο που χρειάζεται να καταλάβει κανείς για να συνειδητοποιήσει γιατί ο φεμινισμός είναι πιο επίκαιρος από ποτέ. Και γιατί η Ζιζέλ Πελικό είναι μια πραγματική, διαχρονική ηρωίδα.