Τι είδαμε στο 8ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας

Η φετινή διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας (ΔΦΠΠ) ήταν η όγδοη συνεχόμενη, από το 2018 όταν ιδρύθηκε από τον ποιητή και καλλιτεχνικό διευθυντή του, Αντώνη Δ. Σκιαθά. Με 496 ποιητές και ποιήτριες από 50 χώρες να έχουν φιλοξενηθεί μέχρι σήμερα, αφίσες με τα πρόσωπα και τα ονόματά τους να αναρτώνται σε κεντρικά σημεία της πόλης και καλλιτέχνες να ταξιδεύουν σχεδόν από κάθε γωνιά του κόσμου για να παρακολουθήσουν τις εκδηλώσεις ή να λάβουν μέρος με ποιήματά τους, το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας έχει καθιερωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους ετήσιους θεσμούς της πόλης, ενισχύοντας τόσο την πολιτιστική ζωή του τόπου, όσο και τον τουρισμό και την οικονομία του. Όπως μας δήλωσε ο κύριος Σκιαθάς: «Το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας, με το δίκτυο των ποιητικών φεστιβάλ —από διάφορες χώρες— που έχει δημιουργήσει, είναι ένα πολιτιστικό τοπόσημο της ευρύτερης περιοχής της Δυτικής Ελλάδας και ένα ποιητικό τοπόσημο στον ευρωπαϊκό χώρο. Η διοργάνωση του 2025 πραγματοποιήθηκε σε αρκετά εμβληματικά σημεία της πόλης των Πατρέων, εφαρμόζοντας ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα που συμπεριλάμβανε τόσο εκπαιδευτικές δράσεις, όσο και τη γνωριμία των ποιητών και ποιητριών με την πόλη, καθώς οι αναγνώσεις του σε αρκετά σημεία της πόλης, σε πεζόδρομους και πλατείες με θεματικές ενότητες, δημιούργησαν ένα μεγάλο λογοτεχνικό ιστό που συνέδεσε τους πολίτες με την ποίηση. […] Ο θεσμός μεγαλώνει και απλώνεται στην πόλη με την φροντίδα των πολιτών της Πάτρας κάνοντάς το υπόθεση πολιτισμού που αφορά όλη την πόλη».

Το 8ο ΔΦΠΠ εγκαινιάστηκε, όπως και πέρυσι, με μια «ποιητική βραδιά» στο Πεδίον του Άρεως, στο πλαίσιο του 53ου Φεστιβάλ Βιβλίου. Η εκδήλωση, με τίτλο «Ανθολογία Ελληνικής Ποίησης», που σηματοδότησε την έναρξη του φεστιβάλ, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου, στην Κεντρική Σκηνή, με συντονιστές τον Αντώνη Σκιαθά και τον συμμετέχοντα ποιητή Γιώργο Πισσάνη, ο οποίος δήλωσε σχετικά με την πρώτη μέρα της διοργάνωσης: «Το Φεστιβάλ δεν θα μπορούσε παρά να ξεκινήσει στη μεγάλη γιορτή του βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, μια άκρως επιτυχημένη εκδήλωση αφιερωμένη στις σύγχρονες ελληνικές ποιητικές φωνές, η οποία συνέστησε το Φεστιβάλ στο αθηναϊκό κοινό και έδωσε μια γεύση στους φίλους της ποίησης που κατέκλυσαν το χώρο για το επίπεδο των δράσεων που ακολούθησαν στην Πάτρα». Ποιήματά τους διάβασαν οι: Σωτήρης Παστάκας, Αγγελική Πεχλιβάνη, Ζαχαρίας Σώκος, Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, Στάθης Κουτσούνης, Αριστέα Παπαλεξάνδρου, Σταύρος Σταμπόγλης, Δημήτρης Βαρβαρήγος, Γιώργος Κεντρωτής, Αντώνης Τσόκος, Κλαίτη Σωτηριάδου, Άννα Γρίβα, Γιώργος Βέης και Κωνσταντίνος Μπούρας.

Η πρώτη εκδήλωση στην Πάτρα πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου, στον προαύλιο χώρο της αίθουσας «Ερασμίας Κάνιστρα», στο Νέο Λιμάνι Πατρών και ήταν αφιερωμένη στον τιμώμενο ποιητή της φετινής διοργάνωσης, τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Εκατό χρόνια μετά την γέννηση και είκοσι μετά τον θάνατο του μεγάλου ποιητή, στίχοι του, όπως το «Αγάπησα… τους μακρινούς φάρους, τα φώτα ενός απίθανου ορίζοντα», που ενέπνευσε τον τίτλο του φετινού ΔΦΠΠ, «Φωνές Πέρα από τον Ορίζοντα», μένουν ακόμα χαραγμένοι στο υποσυνείδητο και μας συνδέουν, φωτίζοντας το δρόμο μας και καθοδηγώντας μας πώς να ερμηνεύσουμε την καθημερινότητα με εναλλακτικούς και ενίοτε αναζωογονητικούς τρόπους. Το ποίημα του Αναγνωστάκη, «Ο πόλεμος», ενέπνευσε μια «performance» από την θεατρολόγο Έλενα Αλεξανδράκη και τον φιλόλογο Βασίλη Τάσση, η οποία εστίαζε στην παρουσία του πολέμου ως ενός διαρκούς παρόντος, τόσο απειλητικού, όσο και πραγματικού. Στο φινάλε της παράστασης, ο στίχος του Αναγνωστάκη, «γιατί κανένας πόλεμος δεν τέλειωσε ποτέ», υπό τους ήχους του τραγουδιού «El derecho de vivir en paz» («Το δικαίωμα να ζεις στην ειρήνη»), του Χιλιανού ποιητή και μουσικού Βίκτορ Χάρα και η εικόνα του ματωμένου ανθρώπου από τον πόλεμο, τυλιγμένου με την παλαιστινιακή καφίγια, έκανε σαφή αναφορά στα τραγικά γεγονότα που συντελούνται στη Γάζα. Συνοδεία της κιθάρας της καθηγήτριας του Ωδείου της «Πολυφωνικής», Δέσποινας Κριμπά, σε αυτή την εκδήλωση ακούστηκαν ποιητικές φωνές από όλη την Ελλάδα, ενώ στο τέλος απονεμήθηκε το βραβείο Χορηγού στον Διευθύνοντα Σύμβουλο του Οργανισμού Λιμένος Πατρών (ΟΛΠΑ), Παναγιώτη Αναστασόπουλο, ο οποίος ευχαρίστησε τους διοργανωτές για την μοναδική αυτήν εκδήλωση, που αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ανάδειξη της Πάτρας και των δημιουργών της.

Την Πέμπτη, 18 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις των συμμετεχόντων ποιητών σε Λύκεια της Πάτρας, του Αιγίου και της Ναυπάκτου, ανά μικρές ομάδες. Στόχος αυτών των «workshops» ήταν να ακούσουν οι μαθητές την απαγγελία ποιημάτων από επαγγελματίες ποιητές, συγκρατώντας φράσεις ή λέξεις, και στη συνέχεια να τους κάνουν ερωτήσεις, ξεκινώντας έτσι έναν εποικοδομητικό διάλογο με θέμα την τέχνη. Μερικοί ποιητές, μάλιστα, παρότρυναν τους μαθητές να συνθέσουν δικά τους ποιήματα και στη συνέχεια να τα διαβάσουν φωναχτά μέσα στην τάξη, ενώ άλλοι, όπως ο Κωνσταντίνος Κορίδης, πρότειναν πιο ομαδικές δραστηριότητες, ζητώντας από τον κάθε μαθητή να πει μια λέξη την οποία εκείνος έγραφε σε ένα χαρτί και στη συνέχεια από όλους να προσπαθήσουν να τις συνθέσουν, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο ένα νέο ποίημα. Όπως διαπίστωσε ο υπεύθυνος των εκδόσεων Ιωλκός, το ταλέντο ορισμένων μαθητών ήταν αξιοσημείωτο και πολλά υποσχόμενο για το μέλλον.

Η τρίτη ημέρα του φεστιβάλ συνέχισε με μια υπαίθρια εκδήλωση, με απαγγελία ποιημάτων και «performances» ποιητών και ποιητριών από την Ελλάδα, τη Ρουμανία, το Αζερμπαϊτζάν, την Ολλανδία, τη Σλοβενία και το Γιβραλτάρ, στην Πλατεία Τριών Ναυάρχων, στην καρδιά της Πάτρας. Ύστερα, ο λυρικός αυτός διάλογος μεταφέρθηκε στο κατάφυτο cocktail bar Αυλή by Vouz (στον πεζόδρομο της οδού Παντανάσσης) και ακολούθησε εκδήλωση στις πέτρινες σκάλες της Γεροκωστοπούλου, με ποίηση από την Κεντρική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τον Βορρά. Οι απαγγελίες συνέχισαν στον πεζόδρομο, κεντρικά της πόλης (Αγίου Νικολάου και Μαιζώνος) και έπειτα στον υπέροχο ελαιώνα του «Προμηθέα». Η βραδιά έκλεισε με ένα Poetry Slam «open mic», στο Μπαρ Μόνο, με MC τον ποιητή από το Γιβραλτάρ, Τζόναθαν «Γιανίτο» Τέουμα, και τους Ρόμπιν Λάμπολ (Ηνωμένο Βασίλειο), Σέρτζιο Γκαράου (Ιταλία), Σίλβια Νιέβα Ράμος (Ισπανία), Αντόνιο Ντιέθ (Ισπανία) και Κάθριν Μπρόγκαν (Ιρλανδία), ως διαγωνιζόμενους.

Την Παρασκευή 19 Σεπτεμβρίου, οι επισκέψεις σε λύκεια των γύρω περιοχών συνεχίστηκαν μέχρι νωρίς το μεσημέρι, όταν το γκρουπ επέστρεψε και πάλι στην Πλατεία Τριών Ναυάρχων και ύστερα στο Αυλή by Vouz. Πρωταγωνιστικό ρόλο στην εκδήλωση στην Αυλή, με τίτλο «Ποτάμια Ανάμεσά μας», έπαιξαν η Ελλάδα και η Βουλγαρία, με ποιήματα επί παντός επιστητού, από την οικονομική κρίση, μέχρι την προέλευση της ποίησης. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΦΠΠ, Αντώνης Σκιαθάς, διάβασε ένα συγκινητικό ποίημα για έναν πατρινό ποιητή που έχασε το σπίτι του και όλα του τα υπάρχοντα (βιβλία, δίσκους, χειροτεχνίες) στην φωτιά που έπληξε την περιοχή πριν από μερικές εβδομάδες. Ο ποιητής και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νότινγκαμ, Δρ. Τάσσος Παγιασλής, που εκτελεί καθήκοντα Διευθυντή Διεθνοποίησης και Διεθνών Σχέσεων του Φεστιβάλ, ανέλαβε να απαγγείλει την αγγλική μετάφραση των ποιημάτων.

Καθώς η Γαλλία ήταν η τιμώμενη χώρα της φετινής διοργάνωσης, οι παράλληλες εκδηλώσεις στις Σκάλες Γεροκωστοπούλου, στη γωνία Αγίου Νικολάου & Μαιζώνος και στην Πλατεία Τριών Ναυάρχων, το απόγευμα της Παρασκευής, είχαν τίτλο «Γαλλικοί Διάλογοι» και ήταν αφιερωμένες στην ποιητική παραγωγή της Γαλλίας. Η βραδιά έκλεισε με την απονομή των Βραβείων «Ελαίας Κότινος» στους τρεις «Φύλακες του Ορίζοντα», που με τον λόγο τους κράτησαν άγρυπνη τη φλόγα του ελληνικού πολιτισμού των γραμμάτων, διασώζοντας μνήμες και οράματα. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος, ποιητής και κριτικός με οξεία ματιά και ηθική διαύγεια, μέσα από το έργο του συνομιλεί με τις «ρωγμές» και τις «αντιφάσεις» του σύγχρονου βίου. Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης, ο μεγάλος Κύπριος «μάστορας», του οποίου η ποίηση συνδυάζει μύθο και ιστορία με τις πληγές της συλλογικής μνήμης, είναι αναγνωρισμένος ως μία από τις πιο ιδιαίτερες φωνές του Ελληνισμού. Τέλος, ο αείμνηστος Γιάννης Κορίδης (1936-2025), πατέρας του Κωνσταντίνου Ι. Κορίδη και ιδρυτής των εκδόσεων Ιωλκός, αφήνει μία λαμπρή κληρονομιά ως ποιητής, εκδότης και «φύλακας» της λογοτεχνικής παράδοσης —μια φωνή αφιερωμένη στη συνέχεια, τον διάλογο και τη διαφύλαξη του ελληνικού πολιτισμού των γραμμάτων. Η τελετή βράβευσης έλαβε χώρα στο Ρωμαϊκό Στάδιο, στην οδό Ηφαίστου της Πάτρας, και για το έργο των τριών δημιουργών μίλησαν οι: Μίνα Π. Πετροπούλου (Φιλόλογος και Δρ. Κοινωνιολογίας), Ευριπίδης Γαραντούδης (Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ) και Αντώνης Δ. Σκιαθάς (Ποιητής, Πρόεδρος Γραφείου Ποιήσεως και ΔΦΠΠ). Την εκδήλωση πλαισίωσε με μοναδικό τρόπο το ορχηστρικό σχήμα «Muzicanto» της «Πολυφωνικής», ενώ τιμητική ήταν και η παρουσία του αναπληρωτή Περιφερειάρχη Δυτικής Ελλάδος, Χαράλαμπου Μπονάνου, του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών, Καθηγητή Χρήστου Μπούρα, της βουλευτή Αχαΐας, Σίας Αναγνωστοπούλου, του αντιπροέδρου της Περιφερειακής Επιτροπής, περιφερειακού συμβούλου, Γεράσιμου Φεσσιάν και του πρώην Δημάρχου Πατρέων, Ανδρέα Καράβολα, ο οποίος επίσης τιμήθηκε για τη διαχρονική του προσφορά στον πολιτισμό.

Το Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκαν δύο σημαντικές εκδηλώσεις. Η πρώτη, με τίτλο «Η Ποίηση Σήμερα: Αρχείο, Διδακτική, Ψηφιακή Τεχνολογία», έλαβε χώρα στην αίθουσα «Οδυσσέας Ελύτης» του Πανεπιστημίου Πατρών και η Κατερίνα Κωστίου (Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας), η Ελένη Παπαργυρίου (Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας), η Δέσποινα Παπαστάθη (Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων) και η Λιάνα Σακελλίου (Καθηγήτρια Αμερικανικής Λογοτεχνίας) μίλησαν για καίρια ζητήματα της εποχής μας, όπως την Τεχνητή Νοημοσύνη, την ποίηση και την ειδησεογραφία, την ποιητική δημιουργία στην εποχή των social media, αλλά και την ποίηση και την διδακτική. Η δεύτερη εκδήλωση έλαβε χώρα το απόγευμα, στη Βίλλα Κόλλα, όπου, σε συνεργασία με το φεστιβάλ «Voix Vives de Méditerranée en Méditerranée», ποιητές από όλο τον κόσμο συναντήθηκαν με σκοπό να αναδείξουν τους κοινούς ορίζοντες των διαφορετικών τους κόσμων, εκεί όπου οι φάροι πέρα από τις θάλασσες φωτίζουν τον διάλογο και το «ανήκειν» μέσα από την ποίηση. Στην εκδήλωση αυτή συμμετείχαν οι ποιητές: Χαφίντ Γκαφαϊτί, Μαριάν Κατζάρας, Αντουάν Σιμόν, Βιβιάν Κιάμπι, Λοράν Γκριζόν, Ρήσος Χαρίσης, Αντώνης Δ. Σκιαθάς, Ροσέλλα Παολίτσι, Τζουζέπε Ναπολιτάνο, Σίλβια Νιέβα Ράμος, Σέρτζιο Γκαράου, Μαρίσα Μαρτίνεθ Πέρσικο, Χουάν Βισέντε Πικέρας, Αντόνιο Ντιέθ και Γουίλιαμ Οσπίνα και η βραδιά έκλεισε με μια συναυλία του συγκροτήματος του Νίκου Πλατύραχου, που ερμήνευσε τραγούδια της Édith Piaf και της Σοφίας Βέμπο.

Με φιλοξενούμενους 83 ποιήτριες και ποιητές από 23 χώρες του κόσμου, το 8ο ΔΦΠΠ, μια συνδιοργάνωση του Γραφείου Ποιήσεως Ελλάδας και του Culturebook.gr, σε συνεργασία με τα Διεθνή Βραβεία Ποίησης «Jean Moréas», συγκέντρωσε για πέντε ημέρες διαφορετικές ποιητικές φωνές από κάθε γωνιά του κόσμου, προσφέροντας στο κοινό μία εμπειρία που ξεπέρασε τα όρια της καθημερινότητας, μεταφέροντας μηνύματα ελπίδας, αλληλεγγύης και έμπνευσης. Η Πάτρα βρέθηκε στο επίκεντρο της παγκόσμιας ποίησης, στρέφοντας το βλέμμα προς έναν ανοικτό ορίζοντα, όπου οι λέξεις μετατράπηκαν σε γέφυρες, ενώνοντας ανθρώπους, τόπους και εποχές. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο κύριος Σκιαθάς: «Εκφράζοντας τόσο την οργανωτική επιτροπή, όσο την επιστημονική επιτροπή και τους εθελοντές του 8ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας θέλω να ευχαριστώ από καρδιάς τους πατρινούς και τις πατρινές που τίμησαν με την παρουσία τους τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ σε όλα τα σημεία που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη και ήταν πάρα πολλοί. Όπως ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλουμε και στο Υπουργείο Πολιτισμού, το Πανεπιστήμιο Πατρών, την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, τον Δήμο Πατρέων και τις επιχειρήσεις που στάθηκαν αρωγοί στο να συνομιλήσει η Ποίηση με την πόλη τόσες μέρες. Οι φιλοξενούμενοί μας έφυγαν με τις καλύτερες εντυπώσεις, καταθέτοντας την άποψη και στα μέσα επικοινωνίας των χωρών τους, ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας είναι ένας πολύ σημαντικός θεσμός για τη λογοτεχνία στον κόσμο. Οι ευθύνες είναι μεγάλες καθώς [ήδη] ξεκίνησε ο προγραμματισμός για το επόμενο Φεστιβάλ».

Το 8ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, με μεγάλους χορηγούς την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος Πατρών, το Πανεπιστήμιο Πατρών, τον Οργανισμό Λιμένος Πατρών και τα Εκπαιδευτικά Κέντρα Ορμή Άριστα. H Athens Voice συμμετείχε ως χορηγός επικοινωνίας του φεστιβάλ.