Έξω απ’ τα δόντια: κείμενα του Άρη Αλεξάνδρου

«Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα και σε καμιά πολιτική οργάνωση. Δεν είμαι μέλος καμιάς εκκλησίας. Δεν είμαι οπαδός καμιάς θρησκείας. Όπως έχω ξαναπεί, Δεσμώτης τήδε ίσταμαι τοις ένδον ρήμασι πειθόμενος. Έχοντας περάσει από τα ξερονήσια και τις φυλακές, νιώθω πως είμαι συγκρατούμενος όχι μόνο με όσους υποφέρουν στα φασιστικά στρατόπεδα, μα και με όσους βασανίζονται στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ. Νιώθω αλληλέγγυος και συνυπεύθυνος με όσους αγωνίστηκαν, αγωνίζονται και θα αγωνιστούν εναντίον όλων των τυράννων, εστεμμένων και τραγιασκοφόρων, εναντίον όλων των δεσποτών, γαλονάδων και ρασοφόρων». Αυτά γράφει ο Άρης Αλεξάνδρου στο κείμενό του με τίτλο «Ένδον ρήματα» που περιέχεται στο βιβλίο «Έξω απ' τα δόντια» (εκδόσεις Πατάκη).

Ο Άρης Αλεξάνδρου (ψευδώνυμο του Αριστοτέλη Βασιλειάδη) συγγραφέας του περίφημου μυθιστορήματος «Το κιβώτιο» είναι ένας από τους ελεύθερους Έλληνες στην σύγχρονη ιστορία μας. Γεννήθηκε το 1922 στο τότε Λένινγκραντ, από πατέρα Έλληνα και μητέρα Ρωσίδα εσθονικής καταγωγής. Το 1928 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, αρχικά στη Θεσσαλονίκη –όπου ο Αλεξάνδρου πρωτοδιδάχτηκε την ελληνική γλώσσα– και από το 1930 στην Αθήνα. Το 1940 αποφοίτησε από το Βαρβάκειο Γυμνάσιο, όπου μαζί με τον Ανδρέα Φραγκιά, τον Γεράσιμο Σταύρου και άλλους είχαν συγκροτήσει μια ομάδα μαρξιστικού προσανατολισμού. Έδωσε εξετάσεις στο Πολυτεχνείο και στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών χωρίς επιτυχία, πέτυχε όμως στις εξετάσεις της ΑΣΟΕΕ (σημερινό Οικονομικό Πανεπιστήμιο), όπου παρακολουθούσε μαθήματα για δύο χρόνια.

Το 1942, άρχισε να εργάζεται ως μεταφραστής υιοθετώντας το όνομα Άρης Αλεξάνδρου. Στην Κατοχή υπήρξε μέλος αντιστασιακής οργάνωσης που προσχώρησε στο ΕΑΜ Νέων, από την οποία αποχώρησε έναν χρόνο αργότερα διαφωνώντας με τη συκοφάντηση συντρόφων του ως προδοτών. Στη διάρκεια των Δεκεμβριανών του 1944 τον συνέλαβαν οι αγγλικές στρατιωτικές αρχές και τον έστειλαν στο στρατόπεδο της Ελ Ντάμπα στη Λιβύη από όπου επέστρεψε το 1945. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου εξορίστηκε για τα πολιτικά του φρονήματα στη Λήμνο, στη Μακρόνησο και στον Αϊ-Στράτη (Ιούνιος 1948 - Δεκέμβριος 1951), ενώ τον Νοέμβριο του 1953 καταδικάστηκε ως ανυπότακτος και φυλακίστηκε στις φυλακές Αβέρωφ, Αίγινας και Γυάρου μέχρι το 1958. Το 1959 παντρεύτηκε την ποιήτρια και δημοσιογράφο Καίτη Δρόσου και, αμέσως μετά το πραξικόπημα του 1967, εγκαταστάθηκε μαζί της στο Παρίσι, όπου έκανε διάφορες χειρωνακτικές εργασίες. Από το 1975 ο Αλεξάνδρου συνεργάστηκε και πάλι ως μεταφραστής με ελληνικούς εκδοτικούς οίκους και περιοδικά. Πέθανε στις 2 Ιουλίου του 1978, σε ηλικία 56 ετών.

Tο μυθιστόρημά του «Το κιβώτιο» (Αθήνα 1966-Παρίσι 1972· Κέδρος, 1975) αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Αξιομνημόνευτο είναι το ποιητικό του έργο, που διέγραψε την πορεία από τον στρατευμένο λόγο υπέρ του κομμουνισμού στην έκφραση μιας βαθιάς απογοήτευσης για τη ματαιότητα του αγώνα και το ποιόν των αγωνιστών. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, και στα ιταλικά. Από τις Εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί, εκτός από αυτή τη συλλογή κειμένων του με τον τίτλο «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975», η μετάφραση του «Οι Αρταμάνοφ» του Μαξίμ Γκόρκι.