Εικόνες από το Μπενίν

Ο τίτλος του πρώτου βιβλίου της Ελίζας Παναγιωτάτου είναι «Αυτά έγιναν χτες» (εκδ. Κουκούτσι). Όμως η γραφή είναι σημερινή, ζωντανή και τα κείμενα κρύβουν μια εσωτερική διαδρομή, αλλά και μια «εξωτική» χώρα, το Μπενίν της Αφρικής.

«Δεν ξέρω αν είναι πεζά ή ποιήματα. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Είναι στιγμές, εικόνες, και η γλώσσα είναι το μέσον για να αποτυπωθούν. Στο πλαίσιο αυτό θεωρώ τη μορφή δευτερεύουσα.

Με ενδιαφέρουν οι συναντήσεις που ξεφεύγουν από τη ροή του προδιαγεγραμμένου. Νομίζουμε πως μπορούμε να ορίσουμε, να καθορίσουμε και να προβλέψουμε. Με ενδιαφέρουν οι εικόνες που αμφισβητούν την πρόβλεψη αυτή. Είναι τομές σε ένα φαινομενικά συμπαγή κόσμο. Αυτές τις τομές ψάχνω, τις ρωγμές, που δημιουργούν μικρά φαντάσματα συναντήσεων. Τα εντοπίζω σε μικρά πράγματα. Στο βλέμμα που ανταλλάσσουν δύο άνθρωποι, σε μια εικόνα που έρχεται από μακριά, στην αντιστροφή ρόλων που πλανάται σαν φάντασμα πάνω από το αναμενόμενο.

Με ενδιαφέρει η έννοια της ασφάλειας και η ανατροπή της. Κάθε κείμενο είναι μια προσωπική έκθεση και αυτή δεν θα υπήρχε αν δεν είχα σταθεί αντιμέτωπη με αυτή την ασφάλεια. Και ενώ προσπαθώ να ανατρέψω την ασφάλεια, προσπαθώ συγχρόνως και να δημιουργήσω ένα “σπίτι”, το συναίσθημα πως ανήκω και μοιράζομαι.

Δεν έφτιαξα εγώ τα κείμενα, αυτά με βρήκαν, όπως και όλα τα πρόσωπα που εμφανίζονται σε αυτά ήρθαν σε μένα, συνήθως φευγαλέα, μια εικόνα στο δρόμο που αποτυπώθηκε στο μυαλό μου και εγώ με τη σειρά μου την αποτύπωσα σε λόγια. Εγώ έδωσα μορφή, το περιεχόμενο είναι εκεί.

Τα κείμενα τα έγραψα στο Μπενίν, μια μικρή χώρα, σαν την Ελλάδα περίπου, στη Δυτική Αφρική. Τα στοιχεία που επανέρχονται ήταν παρόντα γύρω μου. Το υγρό στοιχείο, η θάλασσα, τα μάτια, τα χρώματα, όλα πιο ζωντανά απ’ ό,τι εδώ. Η ζωή προς τα έξω που ευνοεί τη συνάντηση. Στο “δυτικό κόσμο” έχουμε κλειστεί μέσα, καθένας στο διαμέρισμά του, είναι κλισέ αλλά οι καρέκλες από τα πεζοδρόμια μπήκαν μπροστά στις τηλεοράσεις. Περιορίζοντας την έκθεση και την τριβή καταλήγουμε σε μια μόνιμη αντιπαράθεση με τον εαυτό μας.

Το εξωτικό είναι παγίδα. Παντού τα πράγματα είναι επί της ουσίας “κανονικά”. Η αδυναμία μας να κατανοήσουμε την κανονικότητά τους τα κάνει εξωτικά. Μαζί μου, από τον ένα χρόνο εκεί, πήρα το συναίσθημα πως στο τέλος όλα πάνε καλά, μια πίστη στη ζωή για όσο αυτή υπάρχει. Δεν πρόκειται για απλότητα ή απλοποίησή της, αλλά για μια διαφορετική τοποθέτηση.

Η μετακίνηση με βοηθάει να αλλάζω οπτική. Φεύγοντας από το μέρος όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, αναγκαστικά επαναπροσδιόρισα την ταυτότητά μου, πολλές φορές. Από τις αλλαγές αυτές γεννήθηκαν τα κείμενα του βιβλίου.

Ουσιαστικά το βιβλίο αποτελείται από δύο ενότητες, τα κείμενα που έχουν ως αφετηρία μια εικόνα, μια στιγμή, τον άλλο, και αυτά που ξεκινούν από εμένα. Τα δύο αυτά είδη συνομιλούν και φιλοδοξούν να δημιουργήσουν ένα διάλογο.

Ένα από τα πιο έντονα συναισθήματα ήταν η αίσθηση πως τώρα διαφέρω εγώ. Η διαχείριση αυτού του συναισθήματος ήταν μια διαδικασία υπέροχα σύνθετη, ορισμός, αμφισβήτηση, τοποθέτηση και επανατοποθέτηση. Τείνουμε να έχουμε μια συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό μας, για τα χαρακτηριστικά που μας διακρίνουν, νομίζουμε πως τα επιλέγουμε εμείς. Σε μια χώρα σαν το Μπενίν, αυτά ανατρέπονται. Η αφρικανική ήπειρος ασκεί ιδιαίτερη γοητεία πάνω μου, με προκαλεί και με ξυπνάει συνολικά. Αμφισβητεί τα στεγανά μου. Για μένα αυτή η συνάντηση είναι δώρο και ως τέτοιο το αντιμετωπίζω με ευγνωμοσύνη».

Αποφάσισα να εκδώσω τα κείμενα, για να αποκτήσουν δική τους ζωή, να φύγουν από μένα και να πάνε όπου εκείνα διαλέξουν. Το “Κουκούτσι” είναι μια επιλογή συνεπής και ταιριαστή με τα κείμενα, ένας μικρός εκδοτικός οίκος με έμφαση στην ποίηση, που προσέχει τις εκδόσεις του. Πέρα από το περιεχόμενο, πιστεύω και στο βιβλίο ως αντικείμενο, στο χαρτί, το σχήμα, το στήσιμο. Όλα αυτά στο “Κουκούτσι” έγιναν με προσοχή και αγάπη».

Φωτό: Θανάσης Καρατζάς