Ο Ίων του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου παρουσιάζει στην Επίδαυρο το έργο Ίων του Ευριπίδη σε μετάφραση, σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία του Θωμά Μοσχόπουλου αποτελώντας μία από τις πλέον αναμενόμενες παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Έργο καινοτόμο και ένα από τα λιγότερο παιγμένα του Ευριπίδη, ο Ίωνας κινείται ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό, το ιδιωτικό και το δημόσιο, τον μύθο και τον ρεαλισμό, δημιουργώντας μία ξεχωριστή θεατρική συνθήκη. Τραγωδία με κωμικά επεισόδια και αίσιο τέλος, ο Ίωνας πραγματεύεται έννοιες όπως είναι η ταυτότητα, η νομιμότητα, η πάλη των τάξεων, η εξαπάτηση, η σεξουαλική βία, η επιβεβλημένη εξουσία, η ηθική θεών και αρχόντων. 

Σε αυτό του το έργο ο σπουδαίος τραγωδός εκφεύγει από το παραδοσιακό καθώς δεν εστιάζει σε ηρωικούς άρχοντες. Τοποθετεί στο επίκεντρο μία κακοποιημένη γυναίκα και το νόθο της παιδί, εκθέτοντας την αθέατη πλευρά και τους ηθικούς συμβιβασμούς των ευγενών, ενώ αμφισβητεί ευθέως την άμεμπτη εικόνα των θεών. Η λύση κάθε άλλο παρά τραγική είναι αφού προμηνύει το δοξασμένο μέλλον του «ήρωα», του μυθικού γενάρχη των Ιώνων.

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος επιλέγει, ως το συνηθίζει, να μας παρουσιάσει ένα έργο «ασυνήθιστο» και αποκαλυπτικό. Έχοντας ήδη «αναμετρηθεί» με επιτυχία τρεις φορές με τον Ευριπίδη, στον Ίωνα λειτουργεί, όπως και ο ποιητής, έξω από τις παραδοσιακές συμβάσεις της τραγωδίας, αναδεικνύοντας το παιγνιώδες, ειρωνικό και αμφίσημο ύφος του έργου.

Η καταγωγή, η ταυτότητα, το ανήκειν όπως και τα ήθη θεών και αρχόντων, βρίσκονται στο επίκεντρο της παράστασης και τίθενται διαρκώς υπό αμφισβήτηση. Σε μια κοινωνία που διαμάχεται, από τα χρόνια του Ευριπίδη μέχρι και σήμερα, με τις έννοιες της ηθικής, της νομιμότητας, του δίκαιου και της δικαιοσύνης, η σκηνοθετική πρόταση μάς ωθεί σε αποδόμηση πεποιθήσεων και αναστοχασμό.

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της σύγχρονης θεατρικής σκηνής στην Ελλάδα, με συνεργασίες και διακρίσεις εντός και εκτός, πλαισιωμένος από μια ομάδα επίλεκτων καλλιτεχνών από την Κύπρο και την Ελλάδα, παραδίδει μια παράσταση υψηλής αισθητικής.  Στα σκηνικά, τα κοστούμια και την καλλιτεχνική επιμέλεια ο πολλάκις βραβευμένος Βασίλης Παπατσαρούχας, στη μουσική σύνθεση (και επί σκηνής) η ανατρεπτική Αναστασία Δημητριάδου (nama dama), στην κίνηση και τη χορογραφία ο έμπειρος Φώτης Νικολάου, ενώ συνεργάτης σκηνοθέτης είναι ο ανερχόμενος Μάριος Κακουλλής. 

Διακεκριμένοι ηθοποιοί έχουν αναλάβει τους πρωταγωνιστικούς ρόλους με μια ομάδα πολυτάλαντων νέων, γυναικών και αντρών, στο χορό. Η Στέλα Φυρογένη στο ρόλο της Κρέουσας, της βιασμένης πριγκίπισσας και αργότερα βασίλισσας και προγόνου των Ιώνων, ο Νεοκλής Νεοκλέους ως ο Ξούθος, ο μη Αθηναίος νέος βασιλιάς της Αθήνας και στον ομώνυμο ρόλο ο Γιάννης Τσουμαράκης ως ο νόθος γιος και αργότερα γενάρχης, αποτελούν το βασικό τρίγωνο του μύθου. 

ΤΟ ΕΡΓΟ

Η Κρέουσα, η όμορφη κόρη του -κατά τον μύθο- ιδρυτή της πόλης των Αθηναίων βασιλιά Ερεχθέα εξαπατήθηκε και βιάσθηκε από το θεό Απόλλωνα. Συνέπεια του βιασμού μία ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη από την οποία γεννήθηκε ένα αγόρι. Η Κρέουσα σε αντίδραση και «τιμωρία» προς τον βιαστή θεό εγκαταλείπει το παιδί της σε μια σπηλιά, το οποίο σώζει, εν αγνοία της, ο θεός-γεννήτοράς του και αναθέτει στον Ερμή να το μεταφέρει στο μαντείο του στους Δελφούς.  Το παιδί, χωρίς όνομα και καταγωγή, που ωστόσο ανατρέφει σαν δικό της η Πυθία, υπηρετεί με αφοσίωση το Ιερό του Απόλλωνα, θεωρώντας ότι «ανήκει στο θεό».

Στο μεταξύ η Κρέουσα έχει παντρευτεί τον μη Αθηναίο, νέο βασιλιά της Αθήνας Ξούθο, ξένο και ως προς τις αθηναϊκές αξίες. Το βασιλικό ζευγάρι μετά από χρόνια ατεκνίας παίρνει την απόφαση να ζητήσει μαντεία από τους Δελφούς. Ο Απόλλωνας, με σκοπό να επιστρέψει ο νεαρός στη μητρική του εστία και στο βασιλικό μέλλον που του «ανήκει», δίνει ψευδή χρησμό στον Ξούθο ότι «έχει γιο» (από ατασθαλίες του παρελθόντος) και πως το παιδί αυτό είναι ο έφηβος που θα συναντήσει βγαίνοντας από το ιερό. 

Ευχαριστημένος από τον βολικό χρησμό και την αναπάντεχη απόκτηση κληρονόμου ο Ξούθος εξερχόμενος του ναού συναντά τον νεαρό και του δίδει το όνομα Ίων (ιών = ερχόμενος). Η Κρέουσα στο άκουσμα του χρησμού καταβάλλεται από θυμό και εκδικητική μανία αφού με παρέμβαση του θεού βιαστή της ο σύζυγός της αποκτά υιό που «δεν είναι και δικός της κληρονόμος». Μηχανεύεται τη δολοφονία του Ίωνα που για καλή τύχη και των δύο, μάνας και παιδιού, η απόπειρα αποτυγχάνει. Το δολοφονικό της σχέδιο αποκαλύπτεται και για διπλή της τύχη αποτυγχάνει και η καταδικαστική της εκτέλεση. Θριαμβεύει η αποκάλυψη της ταυτότητας, κατά συνέπεια και της συγγένειας μάνας – παιδιού. Η Αθηνά ως από μηχανής θεός δίνει τη λύση και προαναγγέλλει το θριαμβευτικό μέλλον όχι μόνο του Ίωνα αλλά και όλων των ελληνικών φυλών.

Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ 

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος  γεννήθηκε το 1965 στην Μπίτολα της Βόρειας Μακεδονίας και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε στο τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και Κινηματογράφο στο Laboratorio Internazionale della Communicazione στο Udine της Ιταλίας.

Είναι ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Θεάτρου Πόρτα όπου παράλληλα με τις σκηνοθεσίες του για την Κεντρική Σκηνή παρουσιάζει στην Μικρή Πόρτα -την παιδική σκηνή του θεάτρου- παραστάσεις για παιδικό κοινό «όλων των ηλικιών» εκ των οποίων ένας μεγάλος αριθμός πάνω σε έργα που έχει συγγράψει είτε μόνος είτε σε συνεργασία με την Ξένια Καλογεροπούλου.

Από το 2001 έως το 2008  υπήρξε καλλιτεχνικός συνδιευθυντής με τον Γιάννη Χουβαρδά στο Θέατρο του Νότου (Αμόρε) όπου σκηνοθέτησε πολλά σύγχρονα και κλασσικά θεατρικά έργα. Έχει συνεργαστεί ως σκηνοθέτης, ενίοτε και ως μεταφραστής, με το Εθνικό Θέατρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, την Εθνική Λυρική Σκηνή όπως και με τα Stratford Festival Canada, Soulpepper Theatre Toronto, Festival Dei Due Mondi Spoleto, Teatro Ponchielli Cremona, Teatro Lirico Cagliari, κ.α.. Εδώ και 10 χρόνια συνεργάζεται σταθερά με σημαντικά θέατρα του Καναδά ανεβάζοντας τακτικά παραστάσεις εκεί.
Έχει βραβευτεί συχνά για τη δουλειά του σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Συμμετείχε στην καλλιτεχνική ομάδα των Ολυμπιακών αγώνων το 2004 σκηνοθετώντας το καλλιτεχνικό μέρος της Τελετής Λήξης. Έχει σκηνοθετήσει παραστάσεις Όπερας στην Ελλάδα και την Ιταλία, έχει γυρίσει κινηματογραφικά ντοκιμαντέρ, βίντεο και τηλεταινίες, έχει κάνει ραδιοφωνικές εκπομπές στο Τρίτο Πρόγραμμα, έχει διδάξει σε Δραματικές Σχολές, Δραματικές Ακαδημίες και Πανεπιστήμια σε Ελλάδα, Ιταλία, Μαυροβούνιο, Νότιο Αφρική και Καναδά. 

Από το 2023 είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Θεάτρου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου συνεργάζεται για δεύτερη φορά μετά την περσινή του(ς) επιτυχία (χειμώνας 2025), με τον Επιθεωρητή του Νικολάι Γκόγκολ. Ο Ίωνας είναι το τέταρτο και το πιο αινιγματικό έργο του Ευριπίδη με το οποίο καταπιάνεται. Οι προηγούμενες τρεις φορές, που σημείωσαν καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία, ήταν οι: Βάκχες (2008), Άλκηστις (Εθνικό Θέατρο, 2009), Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων (ΚΘΒΕ, 2015). 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία-Μετάφραση-Δραματουργική επεξεργασία: Θωμάς Μοσχόπουλος
Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Μάριος Κακουλλής
Σκηνικά-Κοστούμια: Βασίλης Παπατσαρούχας
Μουσική-Μουσική διδασκαλία-Μουσικός επί σκηνής: Αναστασία Δημητριάδου (nama dama)
Κίνηση-Χορογραφία: Φώτης Νικολάου
Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς
Καλλιτεχνική επιμέλεια - εικαστικό: Βασίλης Παπατσαρούχας
Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ορέστης Λαζούρας
Συνεργάτιδα παραγωγής: Ελένη Νικολάου

Παίζουν

Ίων: Γιάννης Τσουμαράκης 
Κρέουσα: Στέλα Φυρογένη 
Ξούθος: Νεοκλής Νεοκλέους
Παιδαγωγός: Βαλεντίνος Κόκκινος
Ερμής: Ανδρέας Κουτσόφτας, Βασίλης Χαραλάμπους
Αθηνά: Μαργαρίτα Ζαχαρίου
Πυθία: Ιωάννης Βαρβαρέσος
Δούλος: Δημήτρης Αντωνίου
Βασίλης Αθανασόπουλος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης, Πέλλα Μακροδημήτρη, Θεόφιλος Μανόλογλου, Αθηνά Μουστάκα, Χρήστος Παπαδόπουλος, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαμιχαλοπούλου, Κρις Σπύρου, Μαρία Τσιάκκα.