Μπεν και Ίμο του Μαρκ Ρέιβενχιλ: Η Αγγελική Παπαθεμελή μιλά για τη συναρπαστική ηρωίδα 

H Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής φέρνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το θεατρικό έργο Μπεν και Ίμο του σπουδαίου συγγραφέα Μαρκ Ρέιβενχιλ - ο οποίος καθιερώθηκε τη δεκαετία του ’90 με το προκλητικό Shopping and Fucking. Γραμμένο το 2013 για το ραδιόφωνο, και επανασχεδιασμένο για τη σκηνή το 2024, ζωντανεύει την ταραχώδη σχέση δύο πολυεπίπεδων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα, του Μπέντζαμιν Μπρίττεν και της Ίμοτζεν Χολστ.

Η παράσταση που ανεβαίνει στην Εναλλακτική σεσκηνοθεσία και μετάφραση του Γιώργου Σκεύα, με τον Άρη Μπαλή και την Αγγελική Παπαθεμελή στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, εξετάζει την αλληλεπίδραση και συνεργασία αυτών των δύο μοναδικών προσωπικοτήτων οι οποίοι, αν και συνδέονται με ισχυρούς μουσικούς δεσμούς, βιώνουν παράλληλα την πίεση των προσωπικών τους διαφορών και των κοινωνικών συνθηκών της εποχής τους και, όπως σημειώνει ο Μαρκ Ρέιβενχιλ, «συνεχίζει να θέτει καίρια ερωτήματα για το πώς φτιάχνουμε τέχνη σήμερα».

Μπεν και Ίμο του Μαρκ Ρέιβενχιλ: Η υπόθεση

Αγγλία, 1952. Ο συνθέτης Μπέντζαμιν Μπρίττεν βρίσκεται στο σπίτι του στο Ώλντμπρο και εργάζεται κάτω από έντονη πίεση για να ολοκληρώσει την Γκλοριάνα, μια «εθνική όπερα» για την στέψη της Βασίλισσας Ελισάβετ Β’ που του έχουν παραγγείλει.Το έργο ξεκινά με την άφιξη της καταξιωμένης μουσικού και παιδαγωγού Ίμοτζεν Χολστ, κόρης του συνθέτη Γκούσταβ Χολστ, στο σπίτι του Μπρίττεν. Έχει προσκληθεί ως βοηθόςτου γιατην προετοιμασία και την οργάνωση της όπερας.
Καθώς μήνες περνούν, το κοινό γίνεται μάρτυρας της εξέλιξης μιας εργασιακής σχέσης που φορτίζεται συναισθηματικά και γίνεται βαθιά αλληλεξαρτώμενη. Ο ρόλος της Ίμοτζεν επεκτείνεται πολύ πέρα από την πρακτική βοήθεια: γίνεται μουσική σύμβουλοςκαι συναισθηματική πηγή σταθερότητας για τον Μπρίττεν. Τον πειθαρχεί όταν αμφιβάλλει για τον εαυτό του και τον προκαλεί όταν η ανασφάλειά του μετατρέπεται σε άμυνα ή εσωστρέφεια.
Το έργο πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του και ενώ ο Μπρίττεν ετοιμάζεται να επιστρέψει στο προσκήνιο, η Ίμοτζεν παραμένει έξω από τα φώτα της δημοσιότητας. Η επιρροή της είναι βαθιά, η παρουσία της απαραίτητη αλλά η παρακαταθήκη της θα παραμείνει και πάλι σε μεγάλο βαθμό αόρατη.

Η Αγγελική Παπαθεμελή μιλά για τον ρόλο της στο έργο του Ρέιβενχιλ

Λίγες μέρες πριν υποδυθεί μια από τις πιο σημαντικές αλλά ιστορικά υποτιμημένες προσωπικότητες της βρετανικής μουσικής, η Αγγελική Παπαθεμελή μιλά στην Athens Voice για το έργο, τους χαρακτήρες και καταθέτει τη δική της, διαφορετική ματιά πάνω στην Ίμοτζεν Χολστ.

Είστε ιδιαίτερα προσεκτική στις επιλογές σας. Πώς αποφασίσατε να πείτε το ναι στην πρόταση της Εναλλακτικής Σκηνής;

Με τον Γιώργο Σκεύα, τον σκηνοθέτη της παράστασης έχω συνεργαστεί στενά τα τελευταία χρόνια και αυτός ήταν κυρίως ο λόγος που είπα το ναι. Όταν ξέρεις τον τρόπο, την ποιότητα με την οποία δουλεύει ο άλλος όλα γίνονται πιο απλά.

Όταν διαβάσατε για πρώτη φορά το έργο του Ρέιβενχιλ, ποια ήταν η αντίδρασή σας;

Διάβασα πρώτη φορά το Μπεν και Ίμο στα αγγλικά γιατί δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί η μετάφραση. Η γραφή του Ρέιβενχιλ μου αρέσει, αλλά το έργο αρχικά με ξένισε, με την έννοια ότι δεν καταλάβαινα τον λόγο που θα ανεβάζαμεένα έργομε πρωταγωνιστές δύο υπαρκτά μεν πρόσωπα αλλά μάλλον άγνωστα στο ευρύ κοινό και με αναφορές σε έναν κόσμο που αν δεν είσαι Άγγλος δύσκολα κατανοείς. Μετά όμως ,ξαναδιαβάζοντάς το και κυρίως δουλεύοντάς το άλλαξα γνώμη, κυριολεκτικά έκανα στροφή 180 μοιρών! Το Μπεν και Ίμο βρίσκω πως είναι ένα εξαιρετικά καλογραμμένο έργο από θεατρική άποψη και τρομερά ενδιαφέροντα τα πρόσωπα όπως και αυτό που διαμείβεται μεταξύ τους- εμένα τουλάχιστον με αφορά πάρα πολύ, οπότε φαντάζομαι θα αφορά και άλλο κόσμο.

Η Ίμο του έργου είναι ένας πολύπλοκος χαρακτήρας. Εσείς πώς την «διαβάζετε»; Σαν ήσυχη δύναμη, σαν καταπιεσμένη προσωπικότητα;

Καθόλου ήσυχη δύναμη δεν είναι! Μάλλον με σίφουνα μοιάζει στον τρόπο που υπάρχει μέσα στη σχέσητης με τον Μπεν. Σύμφωνα με το έργο, ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν δεν ήθελε βοηθό, μολονότι η Γκλοριάνα που είχε αναλάβει να συνθέσει ήταν μια μεγάλη όπερα και το χρονικό περιθώριο των 9 μηνών που είχε για να την ολοκληρώσει, ασφυκτικό. Έτσι ότανη παραγωγή τον υποχρέωσενα προσλάβει κάποιον για να τον… οργανώνει, ο σύντροφός του- ο τενόρος Πήτερ Πίαρς- του πρότεινε την Ίμοτζεν Χολστ. Ο Μπρίττεν ενθουσιάστηκε με την ιδέα κι εκείνη, μόλις της τηλεφώνησε, παράτησε αμέσως τη δουλειά της, μάζεψε τα λιγοστά της υπάρχοντα, πήρε το τρένο και πήγε αποφασισμένη να μείνει μέχρι το τέλος. Αποδείχθηκε δε ιδανική βοηθός. Η σχέση που αναπτύχθηκε μεταξύ τους ήταν τέτοια που μπορούσε να εκφράσει ελεύθερα τη γνώμη της- την οποία θεωρούσε αδιαμφισβήτητη. Ενώ είχε τον τρόπο της να διαχειρίζεται τις ανασφάλειες, τα κόμπλεξ, τις αδυναμίες του, τα κολλήματα, την τεμπελιά του- ο ίδιος την αποκαλεί «νταντά Χολστ»- συγχρόνως δεν δίσταζε να του πει κατάμουτρα «αυτό που έγραψες δεν είναι καλό», ή να του χρεώσει ότι αναλαμβάνοντας να γράψει τη Γκλοριάνα μεγαλοπιάστηκε και πρόδωσε το ένστικτό του, γι’ αυτό και θα αποτύχει. Η Ίμο έχει τη βαθύτατη πεποίθηση ότι κατανοεί πώς ακριβώς πρέπει να γίνουν τα πράγματα. Και πράγματι, ήταν τρομακτικά καλή στη δουλειά της.

Όσο για την άποψη που επικρατεί, ότι ήταν καταπιεσμένη προσωπικότητα, προσωπικά έχω εντελώς διαφορετική εικόνα για την Ίμο. Καταρχάς δεν έχω ξανασυναντήσει σε χαρακτήρες έργων έναν άνθρωπο τόσο ακομπλεξάριστο με αυτό που είναι, με αυτό που κάνει, με αυτό που θέλει. Μπορεί το έργο της Ίμοτζεν Χολστ να παραγνωρίστηκε, όμως αυτό που έχω καταλάβει είναι ότι η ίδια είχε αποφασίσει για τον εαυτό της ότι δεν είναι μια μουσική ιδιοφυΐα-άλλωστε συνέθεσε λίγα έργα. Αντίθετα, επένδυσε στην εκπαίδευσηπιστεύοντας ότι η μουσική ανήκει σε όλους και δεν έχει λόγο ύπαρξης αν δεν μπορεί να φτάσει στην κοινότητα. Συγκέντρωσε έτσι και διάσωσε παραδοσιακό μουσικό υλικό από κάθε γωνιά της Αγγλίας, ακόμα και σε καιρό πολέμου, ερχόταν σε επαφή με τοπικές κοινότητες, οργάνωνε χορωδίες, δίδασκε μουσική στα παιδιά και τα ενθάρρυνε να μάθουν ή και να κατασκευάζουν μουσικά όργανα. Αυτά της έδιναν μια πληρότητα. Η ίδια επέλεξε να μην παντρευτεί, να μην έχει μόνιμη βάση, να ταξιδεύει από εδώ κι από εκεί, με όποια δυσκολία -κυρίως βιοποριστική- κι αν συνεπαγόταν αυτό. Ζούσε λίγο χίπικα… Ήταν ένας άνθρωπος που ακολούθησε απολύτως το κάλεσμά της, τον δρόμο της και την τρέλα της- με την καλή έννοια. Όλα αυτά, για την εποχή της και για το γεγονός ότι ήταν γυναίκα, μου φαίνονται πολύ μοντέρνα.

Δεν είχε ωστόσο συνείδηση της περιθωριακής της θέσης είτε ως γυναίκα ή ως «κόρη του Χολστ»;

Η ίδια, θεωρούσε τον πατέρα της, Γκούσταβ Χολστ, μουσικά και βέβαια συναισθηματικά, πολύ σημαντικό συνθέτη- ήταν φυσικά-και κάτι ανάλογο είδε στον Μπρίττεν, γι’ αυτό έμεινε κοντά του, κάνοντας πολλά περισσότερα από το να οργανώνει τη δουλειά του. Παρέμβαινε στα μουσικά του κομμάτια, συνιστούσε για παράδειγμα στον Μπεν να αλλάξει την τονικότητα σε κάποιο σημείο, ή έφερνε και δικές της ιδέες. Η συμβολή της αυτή προφανώς δεν της αναγνωρίστηκε, όμως δεν έφερε την πικρία της «αόρατης», αισθανόταν πολύ καλά μέσα τηςμε το να είναι μέρος μιας δημιουργικής διαδικασίας. Όταν μετά από μήνες απραξίας ο Μπεν γράφει κάτι και της το παίζει στο πιάνο λέγοντας ότι είναι η πρώτη που ακούειμια μουσική τη στιγμή που γεννιέται και η Ίμο του απαντά συγκινημένη, «είναι το πιο συναρπαστικό πράγμα που μπορεί να σου προσφέρει η ζωή». Η αφοσίωσή της ήταν προς τη μουσική, ανεξάρτητα αν την έγραφε εκείνη ή κάποιος άλλος, πιο ιδιοφυής.

Οι παρεμβάσεις της δεν γίνονται στο έργο αιτία σύγκρουσης με τον Μπεν;

Ναι, έρχεται σε σύγκρουση με τον Μπεν, αλλά μόνο ως προς το αν ο ίδιος πραγματικά αναγνωρίζει τη συμβολή της σε όλα τα επίπεδα, όχι γιατί θα ήθελε να μπει και το όνομά της στο πρόγραμμα της παράστασης. Σε κάποιο σημείο του έργου η Ίμο ετοιμάζεται να φύγει έχοντας τυπικά τελειώσει όσα έπρεπε να κάνει, εκείνος γίνεται επιθετικός, συγκρούονται και στο τέλος την παρακαλεί να μείνει για λίγο ακόμα γιατί ξέρει καλά πως χωρίς αυτήν δεν θα ολοκληρώσει την σύνθεση. Και εκείνη, που στην πραγματικότητα δεν θέλει να τον αφήσει, μένει μέχρι το τέλος, έχοντας όμως «αναγκάσει» τον Μπεν να παραδεχτεί ότι τη χρειάζεται. Η Ίμο είναι από αυτά τα πλάσματα που δεν διεκδικούν φανερά αλλά έχουν ανοιχτεί και σε έχουν κάνει να ανοιχτείς με ένα τρόπο που είναι αδύνατον μετά να υπάρξεις χωρίς… Έχουν μια πολύ περίεργη χημεία οι δυό τους ενώ είναι απολύτως διαφορετικοί.

Πώς εξελίσσεται αυτή η χημεία, η οικειότητα μεταξύ του Μπεν και της Ίμο μέσα στους 9 μήνες με δεδομένο ότι δεν είναι ερωτική;

Ξεκινά σαν επαγγελματική σχέση, όπου τίθενται ξανά και ξανά τα όρια και οι αρμοδιότητες, για να καταλυθούν στην πορεία γιατί μεταξύ τους αναπτύσσεται μια ανθρώπινη σχέση, τόσο βαθιά και έντονη που οπωσδήποτε εμπεριέχει ερωτικά στοιχεία και από τα δύο μέρη, τα οποία περνούν μέσα από το φίλτρο της συνύπαρξης και της τέχνης. Η Ίμο τρέφει απεριόριστο θαυμασμό προς τον Μπεν και προς τους συνθέτες γενικά αλλά κι αυτός τρέφει βαθιά αγάπη και μια παιδική ανάγκη προς εκείνη- «συστατικά» που υπάρχουν και στον έρωτα-παρόλο που στο έργο ο σύντροφός του, Πίτερ Πίαρς, είναι πάντα παρών έστω κι αν δεν τον βλέπουμε.

Όταν η παράσταση ανέβηκε στο Λονδίνο γράφτηκε ότι πολλοί θεατές θα φύγουν με τη σκέψη στην Ίμοτζεν Χολστ. Πιστεύετε ότι ο χαρακτήρας της έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από αυτόν του Μπρίττεν;

Αλήθεια, γράφτηκε αυτό; Δεν ξέρω, ίσως όμως έχει μια λογική γιατί η Ίμο στο έργο είναι αξιολάτρευτη ενώ ο Μπεν παρουσιάζεται λίγο μ…, κάτι κατανοητό βέβαια για μένα-το έχω συναντήσει πολλές φορές- γιατί το μεγάλο βάρος είναι πάνω του, αυτός πρέπει να «γεννήσει» τη σύνθεση. Είναι μια συνθήκη που δημιουργεί και εντάσεις και επιθετικότητα και απογοήτευση και απελπισία.

Υπάρχει κάποια στιγμή στο έργο που η ισορροπία της σχέσης τους μεταβάλλεται;

Συνεχώς ψάχνονται νομίζω, κι αυτό είναι ένα ακόμα πολύ ερωτικό στοιχείο. Για παράδειγμα, μόλις υπάρξει ένα μεγάλο άνοιγμα, στον Μπεν γεννιέται η ανάγκη οριοθέτησης, ενώ από αυτήν όχι, σαν να μην το φοβάται. Άλλες φορές πάλι, η Ίμο παίρνει το πάνω χέρι όταν αυτός βρίσκεται σε βαθιά απόγνωση. Όταν φεύγουν για να παραστούν στην πρεμιέρα της Γκλοριάνα, είναι πλέον ξεκάθαρο ότι η σύνθεση μιας γκράντε όπερας ήταν μια λάθος επιλογή και παρόλο που η Ίμο πιστεύει πως είναι μια σύνθεση μεγάλης αξίας, ότι θα είναι μια παταγώδης αποτυχία γιατί το ασύμβατο με την καλλιτεχνική του διαδρομήκοινό της πρεμιέρας-η Ελισσάβετ και όλο το παλάτι- δεν θα καταλάβει τίποτα. Κι ενώ είναι καταρρακωμένος γιατί φοβάται ότι ο θρίαμβος της πρώτης του όπερας Πίτερ Γκράιμς δεν θα επαναληφθεί και η καριέρα του θα τελειώσει άδοξα, εκείνη είναι ήδη έτοιμη να τον πάει παρακάτω, γιατί το μόνο που την αφορά είναι η μουσική, έχει μια πολύ ατόφια σχέση μαζί της. Στο δρόμο για το Κόβεντ Γκάρντεν του προσφέρει την επόμενη δουλειά διαβάζοντάς του το Στρίψιμο της Βίδας, το έργο που θα γίνει η επόμενη όπερα του Μπρίττεν και με το οποίο θα γνωρίσει και πάλι την επιτυχία.

Info: Μπεν και Ίμο του Μαρκ Ρέιβενχιλ
Πρώτη πανελλήνια παρουσίαση στην Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ
22, 23, 24, 25, 29, 30, 31 Ιαν 2026
01, 05, 06, 07, 08, 12, 13, 14 Φεβ 2026
Ώρα έναρξης: 20.30 (Κυριακή: 19.30), Διάρκεια: περίπου 120 λεπτά (με διάλειμμα). Με αγγλικούς υπέρτιτλους.