Τζιμ Μόρισον: 55 χρόνια χωρίς τον φρόντμαν των Doors

Ανεξάρτητα από το αν οι Doors είναι το αγαπημένο σου συγκρότημα, είμαι σίγουρος ότι μπορείς να αναγνωρίσεις την ιδιαιτερότητα της προσωπικότητας του Τζιμ Μόρισον. Ποιητής, φιλόσοφος στο μέτρο της ροκ κουλτούρας, σπουδαίος περφόρμερ, επαναστάτης με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο.

Συγχώρα με, Πατέρα, γιατί ξέρω τι κάνω.
Θέλω ν’ ακούσω το τελευταίο Ποίημα
του τελευταίου Ποιητή.

Ο Τζέιμς Ντάγκλας Μόρισον είχε μια ταραχώδη παιδική ηλικία, με έναν αυστηρό στρατιωτικό πατέρα και συχνές μετακομίσεις. Αυτή η αστάθεια, σε συνδυασμό με την έντονη ευφυΐα και την αγάπη του για τη λογοτεχνία, τον οδήγησε σε μια εσωτερική αναζήτηση που θα καθόριζε την καλλιτεχνική του πορεία. Λάτρευε τους Γάλλους ποιητές όπως ο Ρεμπώ και ο Μπωντλαίρ, καθώς και τους beat ποιητές της Αμερικής. Με βάση τις επιρροές αυτές, προσπαθεί να εξερευνήσει τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας, να ανοίξει τις «Πόρτες της Αντίληψης» ή «Πύλες της Ενόρασης», αν προτιμάτε, όπως έγραφε ο Άλντους Χάξλεϊ, ο συγγραφέας που εν αγνοία του έδωσε το όνομα στην μπάντα του Μόρισον.

Ως τραγουδιστής, ο Μόρισον ήταν χαρισματικός. Την ίδια στιγμή σαγηνευτικός και απειλητικός, γινόταν πάνω στη σκηνή ένας εκστατικός σαμάνος, ένας προφήτης του χάους, που καθήλωνε το κοινό με την ένταση και την απρόβλεπτη συμπεριφορά του. Έβγαζε μια ακατέργαστη σκοτεινή ενέργεια και αδιαφορία για τις συμβάσεις, που τον έκαναν πολύ γρήγορα σύμβολο της αμερικάνικης αντικουλτούρας.

Οι Doors, που σχηματίστηκαν στο Λος Άντζελες το 1965, ήταν ένα κουαρτέτο με μια μοναδική χημεία: ο Μόρισον στα φωνητικά, ο Ρέι Μανζάρεκ στα πλήκτρα, ο Ρόμπι Κρίγκερ στην κιθάρα και ο Τζον Ντένσμορ στα ντραμς. Η απουσία μπάσου ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά τους, στοιχείο που έδινε στον ήχο τους μια πιο ακατέργαστη, σκοτεινή πλευρά και παράλληλα μια αίσθηση ελευθερίας. Έπαιζαν κάτι ανάμεσα σε μπλουζ και ψυχεδέλεια της δυτικής ακτής, ενώ δεν τους έλειπαν αυτοσχεδιαστικά στοιχεία και μια πολύ ιδιαίτερη αγάπη για τις φόρμες της κλασικής μουσικής.

Οι Doors κατάφερναν να συνδυάσουν την εμπορική επιτυχία με τον πειραματισμό. Τα τραγούδια τους ήταν ύμνοι μιας γενιάς που αναζητούσε την ελευθερία και την υπέρβαση. Εξερεύνησαν θέματα που πολλοί άλλοι απέφευγαν, φέρνοντας το σκοτάδι και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ψυχής στο προσκήνιο της ποπ μουσικής: Ο δολοφόνος ξύπνησε πριν την αυγή, έβαλε τις μπότες του / Και πήγε στο χολ / Πήγε στο δωμάτιο όπου ζούσε η αδερφή του / Και μετά πήγε στον αδερφό του και μετά έφτασε σε μια πόρτα και κοίταξε μέσα / «Πατέρα;» «Ναι, γιε μου» «Θέλω να σε σκοτώσω» «Μητέρα; Θέλω να...»

Για τον Μόρισον όμως, η μουσική ήταν ενδεχομένως το όχημα για να πλησιάσει την εσωτερική του ποίηση:

Έλα
για όλα τα ψέματα του κόσμου
επιβάλλοντας σιωπή και πτώση
πράσινα πλοία αιωρούνται
στην επιφάνεια του ωκεανού
και θαλασσί πουλιά
γλιστρούν κομψά μεταξύ
των αεροπλάνων…
Πες μια απαλή Αμερικάνικη Προσευχή
έναν ήσυχο ζωώδη αναστεναγμό
για το δυνατό αεροπλάνο
που προσγειώνεται
Μεταφερθήκαμε σε οπιούχους τροχούς
από το γιγαντιαίο
αεροδρόμιο, το παιχνίδι του σκακιού
την αυγή, καινούργια αντανάκλαση
στη σπασμένη νύχτα.

(Μετάφραση: Γιώργος Αλισάνογλου)

Ο Τζιμ Μόρισον έφερε τον σουρεαλισμό και τον υπαρξισμό στα charts, αποδεικνύοντας ότι το ροκ μπορεί να πλησιάσει πολύ περισσότερο κόσμο απ’ ό,τι φαινόταν εκείνη την εποχή. Αρκετοί ροκάδες τον απορρίπτουν, θεωρώντας ότι έκανε πολλές παραχωρήσεις στο mainstream, όμως σε μια εποχή που όλα γίνονταν προϊόν, εκείνος επέλεξε μια ειλικρίνεια που ήταν στην πραγματικότητα αυτοκαταστροφική. Η στάση του ήταν μια διαρκής πρόκληση προς την εξουσία, τα ταμπού και τα όρια του εαυτού του. Αυτό που άφησε πίσω του δεν είναι μόνο οι δίσκοι των Doors, είναι η ιδέα του καλλιτέχνη ως ταραχοποιού. Ο Μόρισον δημιούργησε το αρχέτυπο του «καταραμένου ποιητή» της ροκ μουσικής, επηρεάζοντας τα πάντα: από το πανκ και το γκόθικ μέχρι το μέταλ και τη spoken word περφόρμανς.

Ο Τζιμ Μόρισον αποτελεί για τους εφήβους κάθε γενιάς ένα άλυτο μυστήριο. Σε έναν κόσμο όπου όλα είναι εξηγήσιμα και ψηφιοποιημένα, εκείνος παραμένει μια σκοτεινή, γοητευτική περσόνα που καλεί όλους μας να ανακαλύψουμε τη δική μας «άγρια» πλευρά.

Απίστευτη τρικυμία
τα μάτια σου.
Με τσακίζεις
με το πούπουλο
της απαλής σου
απόκρισης.
Λόγια κοφτά
σαν γυαλί
περιφρόνηση
κρύβουν ό,τι τα μάτια σου
πασχίζουν να εξηγήσουν.
Γιατί πίνω;
Για να μπορώ να γράφω ποίηση.

(Μετάφραση: Βασίλης Κιμούλης)