Οι Rolling Stones, η γλώσσα τους και η θεά Κάλι

Το λογότυπο των Rolling Stones –εκείνο με τη γλώσσα– εμφανίζεται για πρώτη φορά στις 26 Μαρτίου 1971, όταν χρησιμοποιείται στις κάρτες VIP για τη συναυλία τους στο Marquee του Λονδίνου.

Η θεά Κάλι είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές και πολύπλευρες μορφές της ινδουιστικής μυθολογίας. Συνδέεται με τη δύναμη, την καταστροφή του κακού, τον χρόνο και την κοσμική μεταμόρφωση. Παρότι η εικόνα της μπορεί να φαίνεται τρομακτική, θεωρείται ταυτόχρονα προστατευτική μητέρα και απελευθερωτική δύναμη.

Στη μυθολογία η Κάλι εμφανίζεται συχνά ως μορφή της θεάς Ντούργκα ή της Παρβάτι, της συζύγου του θεού Σίβα. Σε έναν από τους πιο γνωστούς μύθους, η Ντούργκα πολεμούσε έναν πανίσχυρο δαίμονα που ονομαζόταν Ρακταμπίτζα. Η ιδιαιτερότητα αυτού του δαίμονα ήταν ότι κάθε σταγόνα αίματός του που έπεφτε στο έδαφος, δημιουργούσε έναν νέο δαίμονα. Βλέποντάς το αυτό η Ντούργκα οργίζεται και παίρνει τη μορφή της Κάλι. Αρχίζει να σκοτώνει τους δαίμονες και να πίνει το αίμα τους πριν αυτό αγγίξει τη γη. Γι’ αυτό και την παρουσιάζουν με τη γλώσσα έξω από το στόμα.

Βέβαια, η εικόνα της Κάλι με τη γλώσσα έξω έχει κι άλλες ερμηνείες. Σ’ έναν άλλο μύθο, μετά από μια φοβερή μάχη με δαίμονες, η Κάλι είχε μπει σε ανεξέλεγκτη μανία καταστροφής και κανείς δεν μπορούσε να τη σταματήσει. Ο θεός Σίβα ξάπλωσε μπροστά της για να την ηρεμήσει. Όταν εκείνη τον πάτησε κατά λάθος και κατάλαβε τι είχε κάνει, έβγαλε τη γλώσσα της από ντροπή και αμηχανία. Τέλος, σε έναν ακόμα μύθο του ινδουισμού, η γλώσσα συμβολίζει τη δύναμη του χρόνου που «καταπίνει» τα πάντα.

Το 1970 οι Rolling Stones αναζητούσαν ένα απλό και ισχυρό σύμβολο, που να εκφράζει αυτό που πραγματικά ήταν. Ο Μικ Τζάγκερ ανέθεσε το έργο σ’ έναν νεαρό φοιτητή γραφιστικής, τον John Pasche, που σπούδαζε στο Royal College of Art στο Λονδίνο. Ο Pasche δημιούργησε ένα λογότυπο με μεγάλα χείλη και μια προτεταμένη γλώσσα. Η έμπνευση προήλθε από δύο βασικές πηγές: από τις εικόνες της θεάς Κάλι, με τη χαρακτηριστική γλώσσα έξω, αλλά και και από τα έντονα χείλη, την αυθάδη στάση και τη θεατρική σκηνική παρουσία του Μικ Τζάγκερ.

Το σχέδιο ήταν απλό, καθαρό και εύκολα αναγνωρίσιμο. Ο Pasche ήθελε να δημιουργήσει ένα σύμβολο που να λειτουργεί σε κάθε μέγεθος, από αφίσες μέχρι εξώφυλλα δίσκων. Το λογότυπο πρωτοεμφανίστηκε μαζικά, όταν τυπώθηκε στο εσώφυλλο του «Sticky Fingers». Αν και αρχικά ήταν ασπρόμαυρο, σύντομα απέκτησε το έντονο κόκκινο χρώμα που το έκανε ακόμα πιο εντυπωσιακό. Με τον καιρό έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα στην ιστορία της μουσικής.

Παρά τη μεγάλη του επιτυχία, το λογότυπο δέχτηκε κι αρκετή κριτική. Αρκετοί το θεώρησαν υπερβολικά σεξουαλικό, καθώς τα μεγάλα χείλη και η γλώσσα μπορούν να ερμηνευτούν ως ερωτικό σύμβολο. Άλλοι υποστήριξαν ότι το σχέδιο μετατράπηκε γρήγορα σε εμπορικό σήμα και ότι η επαναστατική εικόνα του ροκ αντικαταστάθηκε από μια μορφή εμπορευματοποίησης μέσω t-shirts, αφισών και άλλων προϊόντων. Υπήρξαν επίσης συζητήσεις σχετικά με το αν η έμπνευση από τη μορφή της Κάλι αποτελεί κακό παράδειγμα πολιτισμικής οικειοποίησης, δηλαδή χρήσης ενός θρησκευτικού συμβόλου μακριά από το αρχικό του πολιτισμικό πλαίσιο.

Το λογότυπο συνδέθηκε επίσης με το καλλιτεχνικό κλίμα της pop art, το οποίο κυριαρχούσε στις δεκαετίες του 1960 και 1970. Η pop art χρησιμοποιούσε έντονα χρώματα, απλές γραμμές και εικόνες που θυμίζουν διαφημίσεις ή κόμικς. Ο άνθρωπος που δημιούργησε την pop art, ο Άντι Γουόρχολ, ήταν αυτός που έφτιαξε και το εξώφυλλο του «Sticky Fingers», εκείνο με το τζιν παντελόνι και το πραγματικό φερμουάρ. Η προκλητική αισθητική του Γουόρχολ είχε επηρεάσει από την αρχή τον John Pasche, κι έτσι το λογότυπο των Rolling Stones δένει τέλεια με την υπόλοιπη δουλειά του εξωφύλλου και ανήκει καθαρά στον χώρο της pop art.

Με την πάροδο του χρόνου, το σύμβολο των χειλιών και της γλώσσας ξεπέρασε τα όρια ενός απλού λογότυπου συγκροτήματος. Έγινε ένα παγκόσμιο image της ποπ κουλτούρας και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα στον κόσμο. Από τη μυθολογική εικόνα της θεάς Κάλι μέχρι ένα σύγχρονο σύμβολο αναίδειας και απελευθέρωσης στον χώρο της ροκ μουσικής, η πορεία μιας προτεταμένης γλώσσας δείχνει πώς οι εικόνες ταξιδεύουν μέσα στους πολιτισμούς και τις εποχές και αποκτούν συνεχώς νέα νοήματα.