Anser x Eversor: Δεν θέλουμε να έχουμε, δεν έχουμε γνώμη για τα πάντα

Δρόμος και διανόηση, Σπάρτη και Αθήνα, Ελλάδα και πλανήτης Γη, υπερηχητικό flow με μπάρες που δεν προλαβαίνεις και ήχος ατόφιος, σε μια παραγωγή που προτείνει πολύ περισσότερα από την επανάληψη μιας μπότας. Η «Ανάδυση» σε βουρκώνει και σε πωρώνει. Με μια γλώσσα που βούτηξε στο μυαλό και την καρδιά και βγαίνει για να ακούσουμε τι έζησαν οι δημιουργοί της, που μπορεί να έχουμε ζήσει κι εμείς. Ανθρώπινες απώλειες, προσωπικές αναδρομές, στοχαστικές παρατηρήσεις, μέντζες που δεν αλλάζουν. Όσο αξίζει να ακούσεις αυτό το άλμπουμ για να θαυμάσεις τα skills του Anser, άλλο τόσο το κάνεις για να αφήσεις τα ευρηματικά beats του Eversor να κάνουν κουμάντο.

Στην εποχή των ευκολιών, δύο καλλιτέχνες και φίλοι φέρνουν ένα άλμπουμ-σταθμό για την ελληνική ραπ σκηνή μέσα από τις προσωπικές τους δυσκολίες. Με χιλιάδες pre-saves ήδη, η «Ανάδυση» κυκλοφορεί στις 30 Ιανουαρίου κι έχει να πει πολλά. Όπως και οι ίδιοι… Στο μικρό ασανσέρ που συναντιόμαστε, στην Κυψέλη, στο σπίτι του σκηνοθέτη Απόστολου Ζυγούρη, οι μισοί παίρνουν τις σκάλες, και όλοι μαζί φτάνουμε σ’ ένα ζεστό, φιλόξενο διαμέρισμα όπου ο γάτος Τσίκος κόβει βόλτες όσο μιλάμε με Anser κι Eversor. 

Ανάδυση: Όταν το προσωπικό βίωμα γίνεται άλμπουμ-σταθμός στην ελληνική ραπ – Anser κι Eversor μιλούν στην Athens Voice

― «Ανάδυση» έπειτα από σχεδόν επτά χρόνια δισκογραφικής απουσίας. Πώς προέκυψε;

Anser: Ήταν δισκογραφική απουσία. Όλα αυτά τα χρόνια με τον Θωμά και με άλλα singles που έχω, ήταν σαν να έχουμε δώσει έναν δίσκο ακόμα, με άλλον τρόπο. Δεν υπάρχουν τα κομμάτια κάπου συγκεκριμένα σαν δισκογραφία. Για να υπάρξει ανάδυση πρέπει να υπάρχει βάθος. Όλα αυτά τα τραγούδια αποτελούν μια διαδρομή. Το πώς βγήκαμε μέσα από ένα προσωπικό σκοτάδι, από άσχημες καταστάσεις και συνθήκες.

Eversor: Ήταν αντίβαρο στο να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε, αλλά ταυτόχρονα να μην πιέσουμε τους εαυτούς μας. Με τον Γιάννη ποτέ δεν έχουμε δουλέψει με ατζέντα και χρονοδιάγραμμα, να πούμε ότι θα βγάλουμε ένα άλμπουμ σε έναν χρόνο ή θα βγάλουμε ένα single σε έναν μήνα ή πρέπει να παίξουμε ένα live για τα δεκαπέντε, είκοσι χρόνια μας. Δουλεύουμε όταν αισθανθούμε κι έχουμε την ανάγκη να το βγάλουμε στον κόσμο. Έχει διαφορά, γιατί το να αισθανθούμε και να το δημιουργήσουμε στο σπίτι μας ή στον χώρο που το κάνουμε, είτε από απόσταση είτε από κοντά, μπορεί να γίνεται και κάθε μέρα μερικές φορές. Κάποιες άλλες, λόγω υποχρεώσεων και καταστάσεων, το αφήνουμε, μας πνίγει λίγο η καθημερινότητα, αλλά το βασικό είναι ότι δεν δουλέψαμε ποτέ με ατζέντα, και γι’ αυτό ίσως και να φαινόμαστε ασυνεπείς στο κοινό και στους ανθρώπους που μας στηρίζουν και πιστεύουν σ’ εμάς. Και δεν νομίζω ότι θα μπορούσαμε να δουλέψουμε με ατζέντα.

― Πώς ήταν η εμπειρία ηχογράφησης στο Παρίσι και στα Soda Sound Studios;

Anser: Ο Θωμάς είχε την ιδέα. Όταν σκεφτήκαμε τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτόν τον δίσκο, είπαμε να πάμε στο Παρίσι, σε κάποιο άλλο στούντιο αρχικά. Τελικά δεν μας πήγε ακριβώς όπως θέλαμε. Ο Θωμάς έφυγε λίγο νωρίτερα. Οι δυσκολίες που λέγαμε.

Eversor: Στις τριάντα δύο ώρες είχα φύγει.

Anser: Το Παρίσι είναι η πρωτεύουσα του ευρωπαϊκού ραπ. Ακούγαμε πολύ γαλλικό ραπ, ο ήχος μάς φαίνεται πιο κοντά στη δική μας κουλτούρα. Ξέρεις, εγώ άκουγα λίγα πράγματα από αμερικανικό ραπ, δεν μου ταίριαζε τόσο. Άκουγα πιο ευρωπαϊκά πράγματα. Για κάποιον λόγο, δεν ξέρω γιατί. Και ακόμα και τώρα μου αρέσει πιο πολύ η γαλλική σκηνή ηχητικά. Δεν καταλαβαίνουμε ακριβώς τι λένε, αλλά… Την πρώτη φορά που πήγα στο Παρίσι εντυπωσιάστηκα. Ίσως είναι και τα μέρη που έβλεπα στα βιντεοκλίπ. Το σπίτι που κλείσαμε ήταν στο Σεν Ντενί. Είναι περίπου σαν να πηγαίνεις στο Μπρονξ…

Eversor: Eμένα η σχέση μου με τη Γαλλία ήρθε λόγω της δουλειάς. Την πρώτη φορά που ταξίδεψα ήταν λόγω δουλειάς στο Παρίσι κι έμπλεξα και με Γάλλους ράπερ.

― Τι διαφορετικό έχουν από τους Έλληνες;

Eversor: Άλλα κοινωνιολογικά φαινόμενα. Γιατί υπάρχει αυτό το –πολύ ωραίο κατά τη γνώμη μου– στοιχείο της πολυπολιτισμικότητας, αλλά τα πράγματα είναι λίγο πιο περίεργα. Ο στίχος δεν βασίζεται τόσο πολύ στο κοινωνικό, πολιτικό, έτσι όπως το έχουμε αναλύσει στην Ελλάδα. Βασίζεται στο βιωματικό σκότος που έχουν περάσει ή περνάνε οι άνθρωποι εκεί, οπότε λογικό να μπλέκεται με περίεργα μονοπάτια, ας πούμε, και με ποινικό λόγο και με ακραίο λόγο κάποιες φορές και με μη politically correct λόγο προφανώς. Ήταν ωραίο, γιατί βγαίνεις απ’ το καβούκι σου, που πιστεύεις ότι ο κόσμος είναι μέχρι την Αθήνα μέχρι τον Βύρωνα. Είδα πέντ’ έξι πράγματα παραπάνω. Είναι άλλο να έχεις την τριβή, να περπατάς στους δρόμους και να είσαι μ’ αυτούς τους ανθρώπους και να γνωρίζεις καταστάσεις, μέρη. Κάνουμε αυτού του είδους τον τουρισμό πάντα, όχι του sightseeing. Προτιμάμε να πάμε σε μια γραφική λέσχη, παμπ, κάτι μέσω του οποίου θα αποκτήσουμε τριβή.

Anser: Να δούμε το local στοιχείο. Είναι σαν να είσαι στη Σπάρτη και, αντί να πας στην Αρχαία Σπάρτη, πας σ’ ένα μπαρ η σε στέκια των ντόπιων να δεις πώς είναι.

― Είναι ένας δίσκος χωρίς έντονες βωμολοχίες. Πώς ήταν η διαδικασία γραφής του;

Anser: Και στην προσωπική μου ζωή δεν βρίζω και τόσο. Ο λόγος μου δεν είναι τέτοιος. Δεν το έκανα εσκεμμένα. Και δεν υπάρχει και λόγος να το κάνεις. Υπάρχουν τόσες λέξεις για να εκφράσεις αυτό που θες. Το συγκεκριμένο άλμπουμ το δούλεψα διαφορετικά, τελείως. Μου έστελναν τα beats, τα ηχογραφούσα, έκανα freestyle πάνω σ’ αυτά και έβγαζα τους στίχους. Δεν σκεφτόμουν να κάτσω να γράψω και να λέω «τι θα γράψω τώρα; Θα πω αυτό». Κράταγα ό,τι αυθόρμητο έβγαινε και μετά το συμπλήρωνα, το διόρθωνα, το έγραφα. Και υπάρχουν κομμάτια για τα οποία δεν έχω γράψει καθόλου στίχους. Δεν υπάρχουν γραμμένα. Τα έφτιαχνα εκείνη τη στιγμή. Είναι κάτι που κάνω τον τελευταίο καιρό. Ενώ στο «Άδυτο» ξεκίναγα κι έγραφα.

― Τι διαφορές παρατήρησες;

Anser: Καταρχήν άργησα πάρα πολύ. Γιατί τι έκανα εγώ; Μπορεί να έγραφα ένα κομμάτι χωρίς να το τελειώνω κι έλεγα «θέλω δύο ώρες για να γράψω τους στίχους, να το διορθώσω…» και το άφηνα έτσι για καιρό. Ένα ηχογράφημα στον υπολογιστή μου. Έχω περίπου τριάντα κομμάτια που είναι έτσι. Τα οποία είναι freestyle στην ουσία. Τα έφτιαχνα και μετά τα άκουγα ξανά και ξανά και προσπαθούσα να δω τι θα κρατήσω. Είναι περίεργο αυτό.

― Έχεις αδυναμία στα ωραία βίντεο κλιπ και στα ταξίδια. Δίνεις χρόνο, αγάπη, χρήματα…

Anser: Όλα τα βίντεο κλιπ σχετίζονται με τους στίχους μου, με τους τόπους όπου ζω και κινούμαι, γι’ αυτό υπάρχουν σ’ αυτά ταξίδια και φύση. Έχω μια ομάδα ανθρώπων γύρω μου που παραμένει σταθερή, δεν αλλάζει. Ο Θωμάς κάνει τις μουσικές πια, ο Γιώργος Ζήτης τα εξώφυλλα, ο Αποστόλης Ζυγούρης τα κλιπ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργείται και μια συνοχή σ’ αυτά.

Αποστόλης Ζυγούρης: Σε κάθε επόμενο βήμα γεννιέται και το επόμενο πρόβλημα. Γιατί πάντα προσπαθούμε. Δεν θα αφεθούμε. Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε κάτι καλύτερο από την προηγούμενη φορά, και συνήθως κάθε δουλειά είναι πιο απαιτητική από την προηγούμενη, οπότε μαθαίνουμε και καινούργια πράγματα μέσα απ’ αυτό.

Anser: Στο κλιπ για το «Μια συγγνώμη στον εαυτό μου» θέλαμε να δείξουμε ότι καίμε το παρελθόν και προχωράμε. Είχαμε πει ότι θα το αποτυπώσουμε αυτό με ένα αυτοκίνητο. Άνθρωποι θα περνάνε μέσα από το αυτοκίνητο και στο τέλος αυτό θα καίγεται. Μετά το σκεφτήκαμε και καταλήξαμε στην ιδέα ότι το κομμάτι μιλάει για το κακό που έχεις κάνει ο ίδιος στον εαυτό σου όλα αυτά τα χρόνια και στην ουσία ζητάς μια συγγνώμη στον εαυτό σου γι’ αυτό. Οπότε και το βίντεο κλιπ στην ουσία αυτό αποτυπώνει, ό,τι βασανίζει τον εαυτό σου.

― Έχεις βασανίσει τον εαυτό σου πολύ;

Anser: Εννοείται. Όχι μόνο εγώ, όλοι μας. Πάρα πολύ. Προσωπικά είμαι και ψυχαναγκαστικός σε πολλά πράγματα και συγκεντρωτικός πολύ. Είναι μεγάλο θέμα κι αυτό. Θέλω να έχω τον έλεγχο σε όλα όσα περνάνε απ’ το χέρι μου. Για παράδειγμα, σε σχέση με τη μουσική, στη μείξη, στο μοντάζ, στο πώς είναι τα πλάνα, θέλω να είμαι από πάνω. Είναι πρόβλημα. Η μουσική και η έκθεση που συνεπάγεται το εντείνει περισσότερο αυτό. Κάνεις κάτι για το οποίο θα ακούσεις εκατοντάδες διαφορετικές απόψεις. Αν τις ακούς και τις σκέφτεσαι μετά, στο τέλος συμβαίνει αυτό το πράγμα. Αλλά θεωρώ προσόν το να ακούς τους άλλους και να κρατάς αυτό που πρέπει. Πολλές φορές έχω ακούσει πράγματα που δεν τα είχα σκεφτεί ποτέ. Και λέω «ωχ, ρε φίλε, πώς το βλέπει αυτός έτσι;». Και μπορεί να είναι και από ανθρώπους που δεν σεβόμουν την άποψή τους, ξέρεις. Αλλά πάντα βρίσκεις κάτι. Πρέπει να αξιολογήσεις όμως τι βρίσκεις.

― Η «Ανάδυση» είναι ένα άλμπουμ με μεγάλη αμεσότητα…

Anser: Τα τραγούδια έχουν χρονολογική σειρά. Έγραψα ό,τι έζησα αυτά τα χρόνια. Εγώ αυτό κάνω. Γράφω κάτι που έχω ζήσει. Δεν θα γράψω εύκολα, δεν θα πω «σήμερα θα γράψω ένα κομμάτι». Τι θα έχω να πω; Ξέρεις, έχει μια διεργασία. Αυτό είναι καλό για κάποιους ακροατές, για άλλους όχι. Κάποιος θα σου πει «ναι, οκέι, άνοιξε λίγο τα μάτια και δες γύρω σου. Γράψε κάτι που να μπορεί να εκφράσει κι εμένα». Κατάλαβες; Διαλέγεις έναν τρόπο.

Eversor: Κάνουμε μουσική για τους ανθρώπους, γιατί αυτοί την αγκάλιασαν. Δεν την κάνουμε επειδή ξεκινήσαμε με αυτό το χούι. Έχει διαφορά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα υπάρχει ατζέντα.

Anser: Δεν θα γράψουμε στοχευμένα κάτι ή θα κάνουμε στοχευμένα ένα κομμάτι για να παίξει σε ένα μαγαζί, για να ακουστεί. Εννοείται ότι σε νοιάζει και η εμπορική επιτυχία του δίσκου σου. Αλλά το βασικό κριτήριο είναι πρώτα να ικανοποιεί εμάς. Δεν θέλουμε να κάνουμε έναν δίσκο που θα τον ακούσουν οι φίλοι μας και θα πουν «τι λέει αυτός τώρα εδώ;». Υπάρχουν άνθρωποι που μας ξέρουν, ξέρουν ποιοι είμαστε.

― Σε ποιους πονηρούς απευθύνεται το «Αλλά Ρύσαι»; Zούμε στην εποχή της εύκολης κρίσης και της δύσκολης σκέψης;

Eversor: Αυτή είναι και η συζήτησή μας με τον Γιάννη το τελευταίο τετράμηνο. Αυτή η ανάγκη της έκφρασης γνώμης μπροστά σε έναν φακό έχει δημιουργήσει όλο αυτό το κλίμα, το οποίο είναι οκέι, γιατί κάποιοι άνθρωποι βιοπορίζονται απ’ αυτό, κάποιοι άλλοι ψυχαναλύονται και γιατί ο καθένας μπορεί να βγάζει το μακρύ του και το κοντό του –και με την καλή έννοια. Υπάρχουν και επιστημονικά δεδομένα σχετικά μ’ αυτόν τον όγκο πληροφορίας που δεχόμαστε. Η μουσική είναι εκεί για να το κάνει αυτό πιο μεστό, πιο μαζεμένο και ειλικρινές. Αυτός είναι κι ο λόγος για τα χρονικά διαλείμματα και το «ψείρισμα» που κάνουμε. Δεν θέλουμε να έχουμε, δεν έχουμε γνώμη για τα πάντα. Έχουμε γνώμη γι’ αυτό που κάνουμε εμείς οι ίδιοι. Απόψεις έχουμε, αλλά ξέρουμε ότι η λέξη άποψη δεν έχει και μεγάλη βαρύτητα γενικά. Τη γνώμη μας τις περισσότερες φορές την κρατάμε για τον εαυτό μας ή, όταν είμαστε 100% σίγουροι, θα την εκφράσουμε, αλλά και πάλι με το χέρι στην καρδιά.

Anser: Δεν είναι και ανάγκη να έχεις γνώμη για όλα. Πρέπει να έχεις και γνώση. Εγώ θα σου πω πράγματα για τον εαυτό μου. Δεν θα σου πω για τους άλλους. Το ίντερνετ γενικά, το Google, το ChatGPT, όλα αυτά τα καινούργια έργα έχουν δώσει μια ψευδαίσθηση γνώσης στον κόσμο. Και αυτή η ψευδαίσθηση γνώσης οδηγεί στο να πιστεύει ο άλλος ότι γνωρίζει πολύ περισσότερα πράγματα από αυτά που όντως γνωρίζει. Έτσι ξαφνικά γίναμε όλοι παντογνώστες. Πιάνουμε κουβέντες έξω κι έχουμε γίνει όλοι λογιστές, γιατροί, προπονητές και δεν ξέρω τι. Είναι φοβερό αυτό το πράγμα. Το «α, το γκούγκλαρα», «α, μου το είπε ένας φίλος», «α, ρώτησα το chat και μου είπε αυτό». Πού οδηγεί αυτό; Οδηγεί στο να μην ακούσει τι έχω να πω κι εγώ.

Eversor: Κυρίως είναι η ανάγκη του κόσμου να δηλώσει κάτι. Το «έχω κι εγώ κάτι να πω πάνω σ’ αυτό».

― Η σχέση σας μοιάζει σχεδόν αδελφική. Πώς γνωριστήκατε;

Anser: Τον Θωμά τον ήξερα από τότε που άρχισα να ασχολούμαι με τη μουσική και τον προσέγγισα το 2012 για να κάνουμε ένα άλμπουμ μαζί. Κι έτσι κάναμε το πρώτο μας κομμάτι, το «Ιθύνων νους». Αργότερα κάναμε το «Flow Royal» κι έτσι έδεσε αυτό το γλυκό και προχώρησε μέχρι σήμερα. Αλλά το βασικό είναι ότι υπάρχει φιλική σχέση, δεν είναι επαγγελματική. Με τις όποιες διαφωνίες πάνω σ’ αυτό το κομμάτι, το προχωράμε έτσι.

― Θωμά, τι θαυμάζεις στον Γιάννη;

Eversor: Το πείσμα του. Γιατί, όταν ξεκίνησε η φάση της συνεργασίας, ήξερα ότι είναι από τη Σπάρτη κι είχε ήδη το γκρουπ του, τους Flowjob. Είχαν κάνει πάρα πολύ καλή δουλειά τότε, αλλά πάντα πίστευα στη δυσκολία της απόστασης. Ότι δεν είχε έδρα του , ας πούμε, μια πόλη μεγάλη, όπως είναι η Αθήνα ή η Θεσσαλονίκη. Κι ο Γιάννης δεν μάσησε, σαν να μην τον ένοιαξε αυτό. Το Σπάρτη-Βύρωνας δεν ξέρω πόσες φορές το έχει κάνει και με τι δυσκολίες, αλλά αυτό από την πρώτη στιγμή, πριν μπούμε στην πιο καθημερινή τριβή με τη μουσική, μου είχε κάνει τεράστια εντύπωση. Ξέρω πως γουστάρει αυτό που κάνει. Εγώ πολύ δύσκολα θα έμπαινα σ’ αυτή τη διαδικασία χωρίς ιδιαίτερο στόχο. Από εκεί και πέρα, είμαστε έντονοι χαρακτήρες, κάτι που φέρνει δυσκολίες ανά καιρούς, αλλά λέω στον εαυτό μου ότι είναι προτιμότερο να έχεις μια ειλικρινή σχέση με κάποιον, ειδικά όταν στο τέλος της νύχτας κερδίζεις. Κερδίζεις ουσιαστικά, γιατί όλη αυτή η ανταλλαγή που κάνουμε και ηχητικά και συναισθηματικά βάσει αυτού γίνεται. Προφανώς συνδεόμαστε και φιλικά, γιατί έχουμε μπλέξει γενικά τις ζωές μας αρκετά ο ένας με τον άλλον. Είναι κάτι που σε κάνει να αισθάνεσαι πλήρης. Κάνουμε καλή μουσική, θεωρώ, μέχρι να βγούμε από το στούντιο, αλλά το μετά είναι ακόμα πιο γεμάτο.

― Γιάννη, εσύ τι θαυμάζεις στον Θωμά;

Anser: Τη συνέπεια περισσότερο στο να είναι όλα αυτά τα χρόνια παρών στη μουσική και όλη την αγάπη που έχει δώσει σ’ αυτό. Πάντα κοιτάω και τους ανθρώπους, γιατί και αυτό με κράτησε από ένα σημείο και μετά. Στο επαγγελματικό κομμάτι, στη μουσική, το ότι δεν κάνει εκπτώσεις σε αυτά που πιστεύει. Είναι ταγμένος σ’ αυτά. Είναι πολύ σημαντικό αυτό.

― Πώς ήταν η εμπειρία σου στο θέατρο;

Anser: Πέρασα πολύ ωραία. Ήταν κάτι εντελώς καινούργιο, πολύ ενδιαφέρον. Κατάλαβα τη δυσκολία που έχει. Μπήκα σ’ έναν άλλο κύκλο ανθρώπων. Άρχισα να βλέπω διαφορετικά τις ταινίες. Άρχισα να βλέπω διαφορετικά τις παραστάσεις. Δεν θα ξαναέκανα κάτι ανάλογο, αν με ρωτάς.

― Υπάρχει θέατρο στο ραπ;

Anser: Σαφώς. Το 80% παίζει θέατρο. Υπάρχει ένα 20% που δεν παίζει. Πάνω στην περσόνα που στήνεται. Αυτά που λέγονται δεν είναι η πραγματικότητα ακριβώς. Μεγαλοποιούνται τα πράγματα είτε μιλούν για καλά είτε για αρνητικά βιώματα. Υπάρχει μια υπερβολή. Γενικά στα λόγια μεγαλοποιούνται όλα, όχι μόνο στο ραπ.

― Όταν κοιτάς πίσω τον εαυτό σου σήμερα, τι έχει αλλάξει περισσότερο: οι ερωτήσεις ή οι απαντήσεις;

Anser: Και τα δύο. Και οι ερωτήσεις έχουν αλλάξει και σίγουρα έχουν αλλάξει και οι απαντήσεις πάρα πολύ. Κάθε δεκαετία που περνάει αλλάζεις και την οπτική σου, και τα θέλω σου, και αυτά που σκέφτεσαι. Όσο προχωράς, γίνεσαι άλλος. Βλέπεις τον κόσμο με άλλα μάτια. Οπότε αλλάζουν και τα δύο - και οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις. Και οι ερωτήσεις που ακούς από τους άλλους και αυτές που κάνεις στον εαυτό σου και οι απαντήσεις που δίνεις στον εαυτό σου και αυτές που δίνεις στους άλλους. Αλλάζουν όλα, σίγουρα.

― Τι θα έλεγες σε ένα παιδί από μια μικρή πόλη που σε ακούει τώρα;

Anser: Να κάνεις ό,τι σε κάνει χαρούμενο είναι το ρεζουμέ. Είτε αρέσει στους άλλους είτε όχι. Ξέρεις, αν ξυπνάς το πρωί και δεν είσαι χαρούμενος μ’ αυτό που πας να κάνεις, υπάρχει πρόβλημα, δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσεις να το κάνεις. Όποιος και να είσαι. Είτε είσαι δεκαεφτά χρονών είτε είσαι πενήντα. Κάθε άνθρωπος πρέπει να ρωτάει τον εαυτό του: «Είμαι χαρούμενος μ’ αυτό που κάνω;»