Σαν σήμερα 25 Μαρτίου, η μουσική συνάντηση του Ιγκόρ Στραβίνσκι με την τζαζ ορχήστρα του Γούντι Χέρμαν

Πολλές απρόσμενες μουσικές συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στο απόγειο της εποχής του swing και των big bands, με μια από τις πλέον ιδιαίτερες ανάμεσά τους εκείνη του Ιγκόρ Στραβίνσκι με την ορχήστρα του Γούντι Χέρμαν, σε ένα κονσέρτο που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σαν σήμερα το 1946.

Το «Ebony Concerto» του Ιγκόρ Στραβίνσκι από την ορχήστρα του Γούντι Χέρμαν

Οι συνθήκες που συνέδεσαν τον Ιγκόρ Στραβίνσκι και το τζαζ σχήμα του Γούντι Χέρμαν θα μπορούσαν να αποτελέσουν ιδεώδες υλικό για ταινία του Χόλιγουντ. Αυτή είναι η ιστορία τους:

Αν και δεσπόζουσα φιγούρα στο μουσικό στερέωμα, συνθέτης σπουδαίων έργων όπως η «Ιεροτελεστία της Άνοιξης», «Πετρούσκα» και «Το Πουλί της Φωτιάς», ο Ιγκόρ Στραβίνσκι βρέθηκε να ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη.

Για πολλούς λόγους, τα πνευματικά δικαιώματα της μουσική του ήταν σε αταξία. Αν και η μουσική του εκτελούνταν τακτικά, δεν εισέπραττε πάντα τα δικαιώματα που έπρεπε να λάβει. Έκανε ό,τι μπορούσε για να βελτιώσει αυτή την κατάσταση, αλλά έπρεπε να κάνει και άλλα πράγματα, απλά και μόνο για να τα βγάλει πέρα.

Έδωσε σειρά διαλέξεων στο Χάρβαρντ, διηύθυνε ορχήστρες και αποπειράθηκε να συνθέσει μουσική για ταινίες του Χόλιγουντ, αλλά ήταν αδύνατο να προσαρμόσει τις μεθόδους του στις απαιτήσεις των σκηνοθετών για αποσπάσματα που συχνά δεν διαρκούσαν περισσότερο από μερικά δευτερόλεπτα και είχαν ελάχιστη ή σχέση μεταξύ τους. Ο Ιγκόρ Στραβίνσκι χρειαζόταν δουλειά και χρειαζόταν χρήματα. Στο σημείο αυτό εμφανίζονται στο κάδρο ο Γούντι Χέρμαν και η μπάντα του.

Το ειδύλλιο του Στραβίνσκι με τη τζαζ

Η ενασχόληση του Στραβίνσκι με την τζαζ χρονολογείται από τα τελευταία χρόνια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Αν και ίχνη στοιχείων τζαζ, ιδιαίτερα ιδιωμάτων της όπως τα μπλουζ και το μπούγκι-γούγκι μπορούν να βρεθούν στη μουσική του κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, μόνο με το «Ebony Concerto» ενσωμάτωσε χαρακτηριστικά της τζαζ σε μια μεγάλης κλίμακας σύνθεση.

Η επίσημη ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε με τη παρτιτούρα αναφέρει ότι ο Στραβίνσκι είχε εντυπωσιαστεί σε τέτοιο βαθμό με ηχογραφήσεις της ορχήστρας του Γούντι Χέρμαν, όπως τα «Bijou», «Goosey Gander» και «Caldonia», ώστε όταν του ζητήθηκε, συμφώνησε να συνθέσει για λογαριασμό τους.

Σύμφωνα ωστόσο με τον τρομπετίστα και ενορχηστρωτή του Χέρμαν, Νιλ Χέφτι, η συγκεκριμένη εκδοχή μπορεί να είναι κάπως τραβηγμένη.  Όντας μεγάλος θαυμαστής της μουσικής του Στραβίνσκι, ο Χέφτι προσποιήθηκε σε συναδέλφους ότι γνώρισε τον συνθέτη στην Καλιφόρνια υποστηρίζοντας παράλληλα ότι: «Του έπαιξα τους δίσκους του συγκροτήματος Χέρμαν και πιστεύει ότι είναι υπέροχοι».

Η φήμη διαδόθηκε γρήγορα, και μέσα σε δύο ημέρες ο Λου Λέβι της Leeds Music κανόνισε να επικοινωνήσει ο Χέρμαν με τον Στραβίνσκι, (ο οποίος πιθανότατα δεν είχε ακούσει ποτέ το συγκρότημα του Χέρμαν μέχρι εκείνο το σημείο), κάτι που οδήγησε στην ανάθεση του κοντσέρτου.

Αφού αποδέχθηκε την παραγγελία, ο Στραβίνσκι αποφάσισε να δημιουργήσει μια εκδοχή ενός κοντσέρτου γκρόσο βασισμένου στη τζαζ. Ακόμη και αν δεν τους γνώριζε προηγουμένως, τώρα άκουγε ηχογραφήσεις της μπάντας του Χέρμαν και έφτασε στο σημείο να συμβουλευτεί έναν σαξοφωνίστα για να μάθει τους δακτυλισμούς του πνευστού οργάνου.

Το πρότζεκτ κόντεψε να ναυαγήσει όταν ένα δημοσίευμα του 1945 έκανε λόγο για μια «συνεργασία» μεταξύ Στραβίνσκι και Χέρμαν. Ο Στραβίνσκι αποσύρθηκε από τη συμφωνία μέχρις ότου ο δικηγόρος του, ο Άαρον Σαπίρο, τον έπεισε ότι δεν υπήρχε πρόθεση προσβολής.

Οι κοπιώδεις πρόβες και η πρεμιέρα του «Ebony Concerto»

Η παρτιτούρα των δύο πρώτων τμημάτων του έργου παραδόθηκε στον Χέρμαν στις 22 Νοεμβρίου 1945 και το φινάλε ακολούθησε στις 10 Δεκεμβρίου. Τον Φεβρουάριο του 1946, ο συνθέτης επέλεξε τον Γουόλτερ Χεντλ, βοηθό μαέστρο της Φιλαρμονικής της Νέας Υόρκης, για να διευθύνει την πρεμιέρα στο Κάρνεγκι Χολ τον επόμενο μήνα, ενώ ο ίδιος ο Στραβίνσκι έκανε πρόβα για πρώτη φορά με το συγκρότημα στα παρασκήνια του θεάτρου Παραμάουντ, όπου εμφανίζονταν εκείνη την εποχή.

Ο Χέρμαν βρήκε το σόλο μέρος τρομακτικά δύσκολο και ένιωθε ότι ο Στραβίνσκι δεν είχε προσαρμόσει πραγματικά τη γραφή του στο ιδίωμα της τζαζ μπάντας. «Μετά την πρώτη κιόλας πρόβα» ανέφερε χαρακτηριστικά, «κατά την οποία ήμασταν όλοι τόσο ντροπιασμένοι που παραλίγο να κλάψουμε γιατί κανείς δεν ήξερε να διαβάσει την παρτιτούρα, πέρασε το χέρι του γύρω μου και είπε: “Αχ, τι όμορφη οικογένεια έχεις”».

To «Ebony Concerto» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 25 Μαρτίου 1946 στο Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης, υπό τη διεύθυνση του Γουόλτερ Χεντλ.

Οι ηχογραφήσεις του «Ebony Concerto»

Στις 19 Αυγούστου 1946, μια ημέρα μετά την εκτέλεση του έργου σε πανεθνική ραδιοφωνική μετάδοση, ο Χέρμαν και ο Στραβίνσκι ηχογράφησαν το κονσέρτο στο Χόλιγουντ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο Χέρμαν έκανε μια δεύτερη, αυτή τη φορά στερεοφωνική ηχογράφηση, στο Στούντιο Μπίλοκ της Νέας Υόρκης, αποκαλώντας τη «πολύ ευαίσθητη και ένα ιδιαίτερα θλιμμένο κομμάτι».

Στις 27 Απριλίου 1965, ο Στραβίνσκι ηχογράφησε ξανά το «Ebony Concerto», αυτή τη φορά με τον Μπένι Γκούντμαν και το Κολούμπια Τζαζ Ανσάμπλ στα στούντιο του CBS.  

Άλλοι μαέστροι που έχουν ηχογραφήσει το έργο του Στραβίνσκι είναι οι Πιέρ Μπουλέζ (1982), Σάιμον Ρατλ (1987 και ξανά το 2018), Βλάντιμιρ Ασκενάζι (1992) και Μάικλ Τίλσον Τόμας (1998).