Δήμος Μούτσης: Ακούω μόνο γουόκμαν

Η προβολή που είχαν τα τελευταία χρόνια τα τραγούδια του Δήμου Μούτση ήταν πολύ κατώτερη από την αξία τους. Ακόμη και με τον θάνατό του δεν ήταν λίγοι αυτοί που προτίμησαν να μιλήσουν για τον «κακό του χαρακτήρα» και όχι για τη μεγάλη προσφορά του στη μουσική. Είμαι από εκείνους που θεωρούν ότι το καλλιτεχνικό έργο στέκεται σε διαφορετικό σημείο από την προσωπικότητα του δημιουργού του. Με αυτή την έννοια δεν θα μπορούσαμε να ακυρώσουμε το καλλιτεχνικό έργο ενός στριφνού ανθρώπου, όπως ο Beethoven ή ο Brahms. Υπήρξαν φυσικά και χειρότερα: ο συνθέτης Carlo Gesualdo μαχαίρωσε μέχρι θανάτου τη γυναίκα του και τον εραστή της, πιθανότατα μάλιστα και τον πεθερό του –επειδή εκείνος ήθελε να τον εκδικηθεί για τον θάνατο της κόρης του–, αλλά και τον δεύτερο γιο του επειδή πίστευε ότι δεν ήταν δικό του παιδί.

Φυσικά, είναι εύκολο να μιλάς για παλαιότερες εποχές, όπου θύματα κακοποιητικών ανθρώπινων πράξεων δεν βρίσκονται στη ζωή και ακόμη περισσότερο, είμαι ο τελευταίος που θεωρώ ότι ο θάνατος αθωώνει τους ανθρώπους. Όμως, το μοναδικό πράγμα που μπορώ να πω με σιγουριά αυτή τη στιγμή αφορά στον κόσμο της μουσικής και σ’ αυτόν ο Δήμος Μούτσης ήταν ένας σπουδαίος συνθέτης και στη συνέχεια ένας σπουδαίος τραγουδιστής τραγουδοποιός.

Έχοντας πληρώσει έναν σκασμό λεφτά –ευτυχώς όχι όσα κοστίζει σήμερα– για να πάρω το ντεμπούτο του Γιώργου Ρωμανού, διανύοντας τη χατζηδακική μου περίοδο, μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση το όνομα του Μούτση, το οποίο σημειωνόταν τελευταίο ανάμεσα στους μουσικούς του δίσκου, ως Δημήτρης Μούτσης που έπαιζε φυσαρμόνικα. Μέσα στη δεκαετία του ’60 μερικά από τα τραγούδια του Μούτση (Δήμου, πλέον) συγκίνησαν βαθιά και τραγουδήθηκαν από όλους μας: «Πήρες το μεγάλο δρόμο», «Μη μου χτυπάς τα μεσάνυχτα την πόρτα» με Σταμάτη Κόκοτα, «Σ’ έβλεπα στα μάτια» με Βίκυ Μοσχολιού, «Στην Ελευσίνα μια φορά» με Μανώλη Μητσιά, «Μ’ ένα παράπονο», «Αύριο πάλι» με Γρηγόρη Μπιθικώτση, και τόσα άλλα.

Δεν έχω σκοπό να μιλήσω διεξοδικά για το έργο του Δήμου Μούτση εδώ. Υπάρχουν άλλωστε πλήρη κείμενα για το έργο του, κάποια από τα οποία γράφτηκαν πολύ πρόσφατα λόγω του θανάτου του. Θέλω να μείνω απλώς σε δύο σπουδαίους δίσκους που κυκλοφόρησε ο συνθέτης τη δεκαετία του 1970. Ο «Άγιος Φεβρουάριος» του 1972 είναι ένας δίσκος με μεγάλα λαϊκά τραγούδια και με πολύ προχωρημένη για την εποχή ενορχήστρωση και παραγωγή. Η «Εισαγωγή» παραπέμπει σε prog albums της εποχής και δείχνει ότι ο Μούτσης αφουγκράζεται τους νέους ήχους που έρχονται από την Αγγλία και την Αμερική. Δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι μετά από την εισαγωγή αυτή το μεθεπόμενο τραγούδι είναι το πολύ όμορφο, πλην όμως απόλυτα λαϊκό «Άλλος για Χίο τράβηξε» με τον Δημήτρη Μητροπάνο. Ένας ακόμη σπουδαίος δίσκος για τον Μούτση έρχεται το 1975 και είναι η «Τετραλογία». Κι εδώ η εισαγωγή, το «Θέμα», μοιάζει να έρχεται από άλλον κόσμο, ενώ η συνολική ενορχήστρωση του δίσκου είναι επίσης πολύ προχωρημένη ακόμη και σε σχέση με τον «Άγιο Φεβρουάριο».

Όμως όσοι από εμάς δεν προτιμούσαν το ελληνικό τραγούδι όπως αυτό εξελισσόταν μετά τη μεταπολίτευση και κοιτούσαν προς τη Δύση, ο Μούτσης φρόντισε να τους κάνει να επιστρέψουν. Το «Φράγμα» του 1981 με τους καίριους στίχους του Κώστα Τριπολίτη, πιάνει τον Μούτση στη στιγμή που μετατρέπεται από συνθέτης του λαϊκού και του έντεχνου σε singer-songwriter, όρος που χρησιμοποιούμε για μουσικούς όπως ο Dylan ή ο Young. Στο «Ενέχυρο» που ακολουθεί, υπογράφει ο ίδιος και τους στίχους, παρουσιάζοντας έναν ήχο στημένο πάνω στο «Desire» του Dylan, με τη βοήθεια και του βιολιού που μελετούσε ο ίδιος από παιδί και που έπαιζε στον δίσκο ο Παντελής Δεσποτίδης και στις συναυλίες αργότερα η Ευανθία Ρεμπούτσικα. Για όποιον δεν πιστεύει στ’ αυτιά του, η σύγκριση των οπισθοφύλλων των δύο δίσκων είναι απόλυτα δηλωτική των προθέσεων. Αντίστοιχα σπουδαίο album είναι και το «Να» που ακολουθεί, στο ίδιο περίπου ύφος και με το ίδιο καλά τραγούδια.

Ο Δήμος Μούτσης φεύγει στα 86 του, είναι Μάρτης του 2024. Έχουν περάσει 41 χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε το «Ενέχυρο», αλλά οι στίχοι που ανοίγουν τον δίσκο νιώθω ότι εκφράζουν απόλυτα κι αυτούς εδώ τους καιρούς: «Σκοτεινή και παράξενη ετούτη η εποχή / Σιωπηλή μουσική, ηχηρή μοναξιά / Κάτι ακούγεται εδώ κάτι ακούγεται εκεί / Που με παίρνει και με πάει και δε με βγάζει πουθενά»…