Η μεταμόρφωση του Δία σε χρυσή βροχή

• Βίκτωρ Ουγκώ: Ο Άνθρωπος είναι μια φυλακή όπου η ψυχή παραμένει ελεύθερη.
• Διονύσης Σαββόπουλος: Κι αν βγω απ’ αυτή τη φυλακή κανείς δε θα με περιμένει

Η μεταμόρφωση του Δία σε χρυσή βροχή, για να προσεγγίσει τη φυλακισμένη Δανάη, είναι ένας ποιητικός, αινιγματικός και πολυσήμαντος μύθος της ελληνικής παράδοσης. Η θεϊκή δύναμη του Δία δεν εμφανίζεται με την απειλητική μορφή του κεραυνού, του ταύρου ή του αετού, αλλά ως βροχή από χρυσό. Είναι μια μεταμόρφωση που προσφέρει πολλές αναγνώσεις: ερωτική, κοσμογονική, ψυχολογική, κοινωνική και φιλοσοφική. Μία από τις υποστάσεις του Δία ήταν η βροχή.

Υέτιος Ζευς. Λατρευτική επίκληση του Δία, η οποία τον όριζε ως τον θεό που φέρνει τη βροχή. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό ὑετός, που σημαίνει έντονη βροχή. ὑετός ὁ, <ὕω. καταρρακτώδης, διαρκής, συνεχόμενη βροχή.

Ο Ακρίσιος, βασιλιάς του Άργους, πληροφορείται από χρησμό ότι θα σκοτωθεί από τον γιο της κόρης του, Δανάης. Για να αποτρέψει την εκπλήρωση της προφητείας, φυλακίζει την κόρη του σε έναν υπόγειο χάλκινο κελί. Όμως ο ερωτευμένος Δίας φτάνει στη Δανάη μεταμορφωμένος σε χρυσή βροχή. Από την ένωσή τους γεννιέται ο Περσέας, ένας από τους σημαντικότερους ήρωες της ελληνικής μυθολογίας.

Η χρυσή βροχή είναι το σύμβολο μιας δύναμης που δεν μπορεί να περιοριστεί από τις ανθρώπινες επινοήσεις.. Το χάλκινο κελί, σύμβολο της ανθρώπινης αλαζονείας και της ψευδαίσθησης παντοδυναμίας, δεν μπορεί να εμποδίσει τη φύση, τον έρωτα και τη μοίρα. Η χρυσαφένια βροχή έχει διπλή σημασία. Ο χρυσός είναι ευγενές μέταλλο, σύμβολο του πλούτου, της αφθονίας και της θεϊκής δύναμης, αλλά συγχρόνως γίνεται φορέας του έρωτα και της γονιμότητας. Ο Δίας μεταμορφώνεται σε χρυσή βροχή, κατεβαίνει από τον ουρανό στη γη, όπως η θεϊκή δύναμη εισέρχεται στον ανθρώπινο κόσμο. Η χρυσή βροχή ως μια μυθολογική αναπαράσταση της ουράνιας γονιμοποιού δύναμης, της ένωσης του ουρανού με τη γη. Η χρυσή βροχή συμβολίζει και τον πλούτο που εισβάλλει στον χώρο της ανθρώπινης επιθυμίας.

Από φιλοσοφική άποψη, ο μύθος θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: μπορεί ο άνθρωπος να επιβάλει τη βούλησή του στη ζωή και να ακυρώσει το μέλλον; Ο Ακρίσιος αντιπροσωπεύει την εξουσία που φοβάται το άγνωστο και επιχειρεί να το εξουδετερώσει. Η Δανάη, αντίθετα, γίνεται το σημείο συνάντησης του αναμενόμενου με το απρόβλεπτο. Η γέννηση του Περσέα αποδεικνύει ότι η ζωή βρίσκει δρόμους ακόμη κι εκεί όπου η εξουσία έχει υψώσει τείχη.

Θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε τη μεταμόρφωση ως ποιητική εικόνα της επιθυμίας που αναζητά διαρκώς νέες μορφές για να εκφραστεί. Ο Δίας δεν καταργεί απλώς ένα φυσικό εμπόδιο, αλλάζει την ίδια του την υπόσταση.

Η σημαντικότερη αλληγορία του μύθου να βρίσκεται στη συνάντηση δύο αντιθέτων, του περιορισμένου και του απεριόριστου, του σκοταδιού και του φωτός, της ανθρώπινης αδυναμίας και της θεϊκής δημιουργικότητας. Από αυτήν τη συνάντηση γεννιέται ο Περσέας, όχι απλώς ένας ήρωας, αλλά η απόδειξη ότι το μέλλον δεν υπακούει πάντοτε στους φόβους του παρελθόντος.

Το θέμα της Δανάης και της χρυσής βροχής έχει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εικαστική διαδρομή. Από την αρχαία αγγειογραφία, ζωγραφική, τοιχογραφία, γλυπτική, μέχρι τον μοντερνισμό, κάθε εποχή ανακαλύπτει διαφορετικές όψεις του μύθου.

Ξεχωρίζουν τρία έργα: του Κορρέτζιο, για τη συμβολική και αλληγορική διάσταση, του Ρέμπραντ, για τη μετατροπή της χρυσής βροχής σε φως και του Κλιμτ, για την ψυχολογική και ερωτική εσωτερίκευση του μύθου. Αυτά τα τρία έργα προσφέρουν τρεις διαφορετικές φιλοσοφικές αναγνώσεις της ίδιας μυθολογικής ιδέας: τη θεϊκή δημιουργία, τη μεταφυσική του φωτός και το μυστήριο της ανθρώπινης επιθυμίας.