28 Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα για την Καθολική Πρόσβαση στην Πληροφόρηση

• Θουκυδίδης: Και την ειωθυίαν αξίωσιν των ονομάτων ες τα έργα αντήλλαξαν τη δικαιώσει. Άλλαξαν και την σημασία των ονομάτων, για να δικαιωθούν.
• Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι: Πολλές δυστυχίες έχουν έρθει στον κόσμο από παρεξηγήσεις και από πληροφορίες που δεν ειπώθηκαν.
• Αλμπέρ Καμύ: Ο Τύπος μπορεί να είναι καλός ή κακός, αλλά, χωρίς ελευθερία, είναι βέβαιο ότι ο Τύπος δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο από κακός.

Στις 15 Οκτωβρίου 2019, η Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε. όρισε τη Διεθνή Ημέρα για την Καθολική Πρόσβαση στην Πληροφόρηση. Όλοι έχουν το δικαίωμα να αναζητούν, να λαμβάνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες ως δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.

Η πληροφορία είναι ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά του ανθρώπου. Δεν είναι μόνο ένα σύνολο δεδομένων, ειδήσεων και γνώσεων. Είναι η δυνατότητα του ανθρώπου να γνωρίζει, να κρίνει, να επιλέγει και τελικά να συμμετέχει συνειδητά στην κοινωνία. Η πρόσβαση στην πληροφορία δεν αποτελεί πολυτέλεια ούτε προνόμιο των λίγων, αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση της ελευθερίας.

Στην εποχή μας το πρόβλημα έχει αλλάξει μορφή. Παλαιότερα η μεγάλη δυσκολία ήταν η έλλειψη πληροφορίας. Σήμερα αντιμετωπίζουμε το αντίθετο: Έναν ατελείωτο κατακλυσμό πληροφοριών. Ειδήσεις, εικόνες, βίντεο, αναρτήσεις, σχόλια και δεδομένα φθάνουν αδιάκοπα. Η πληροφορία πολλαπλασιάζεται, αλλά μαζί της πολλαπλασιάζονται και η παραπληροφόρηση και η σκόπιμη διασπορά ψευδών ή παραπλανητικών περιεχομένων.

T.S.Eliot: Πού είναι όλη η σοφία που χάσαμε μέσα στη γνώση; Πού είναι όλη η γνώση που χάσαμε μέσα στην πληροφόρηση;

Φέτος, το 2026, η ημέρα επικεντρώνεται στην «ακεραιότητα της πληροφορίας στην ψηφιακή εποχή» και στον ρόλο της πρόσβασης στην πληροφορία απέναντι στην πληροφοριακή διαταραχή. Το ζητούμενο δεν είναι να έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες, αλλά να μπορούμε να ξεχωρίζουμε την αξιόπιστη γνώση από τη σύγχυση, την τεκμηριωμένη είδηση από τη φήμη και το πραγματικό γεγονός από την ψεύτικη κατασκευασμένη πληροφορία. Η φιλοσοφική πρόκληση της εποχής μας: Η πληροφορία δεν είναι ακόμη γνώση. Η γνώση προϋποθέτει κρίση, σύγκριση, έλεγχο και χρόνο για σκέψη. Ένας άνθρωπος μπορεί να γνωρίζει χιλιάδες πληροφορίες και όμως να παραμένει ανενημέρωτος.

Η καθολική πρόσβαση στην πληροφόρηση έχει μια βαθύτερη δημοκρατική διάσταση. Ο ενημερωμένος πολίτης μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικότερα στη δημόσια ζωή και να ζητά λογοδοσία από εκείνους που ασκούν εξουσία. Τα Ηνωμένα Έθνη χαρακτηρίζουν την καθολική πρόσβαση στην πληροφορία θεμέλιο υγειών και συμπεριληπτικών κοινωνιών γνώσης. Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση: Η ισότητα. Η πληροφορία δεν πρέπει να αποτελεί προνόμιο εκείνων που έχουν χρήματα, τεχνολογικά μέσα, υψηλή μόρφωση ή πρόσβαση σε ισχυρά δίκτυα. Η UNESCO συνδέει την καθολική πρόσβαση με την ανοιχτή επιστήμη, την πολυγλωσσία, την προσβασιμότητα για ανθρώπους με αναπηρίες και την καλλιέργεια της παιδείας στα μέσα ενημέρωσης και στην πληροφορία.

Το δικαίωμα στην πληροφορία είναι περισσότερο από δικαίωμα να βλέπουμε. Είναι δικαίωμα να γνωρίζουμε. Και το δικαίωμα να γνωρίζουμε οδηγεί στο ακόμη δυσκολότερο δικαίωμα: Να κρίνουμε ελεύθερα.

Publilius Syrus: Ubi dubium ibi libertas. Όπου αμφισβήτηση, εκεί ελευθερία.

H πρόσβαση στη γνώση δεν αρκεί, χρειάζεται και η ελευθερία της κρίσης.

Η πληροφορία ανοίγει την πόρτα της γνώσης, αλλά η κρίση ανοίγει την πόρτα της ελευθερίας.

O άνθρωπος δεν είναι πραγματικά ελεύθερος όταν απλώς γνωρίζει. Είναι ελεύθερος όταν μπορεί να αναζητά την αλήθεια, να την αμφισβητεί και να αποφασίζει με τη δική του σκέψη.