Nεολιθικό ανθρωπόμορφο ειδώλιο, Π2716, από την Κνωσό

Από τον νεολιθικό οικισμό κάτω από το Ανάκτορο.
Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Κρήτης.
Αριθμός καταλόγου: Π2716. Πηλός οπτός. Ύψος: 9,2 εκ. Ύστερη Νεολιθική περίοδος, 5300–4500 π.Χ.

Οι διπλές τεθλασμένες εγχάρακτες γραμμές είναι, κατά τη γνώμη μου, ο πρώτος γεωγραφικός χάρτης. Συμβολίζουν με τη σειρά, τα τρία ψηλότερα (και σχεδόν όλο τον χρόνο χιονισμένα) βουνά της Κρήτης: Μαδάρες Χανιώτικες, Ψηλορείτης, Λασιθιώτικα βουνά (Δίκτη) (1) (2) με τον οριζόντιο σχεδιασμό του οροπεδίου του Λασιθίου. Έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις γι’ αυτές τις γραμμές: Μπορεί να υποδηλώνουν υφαντό ένδυμα με γεωμετρικό διάκοσμο, ή να αποδίδουν τελετουργική ζωγραφική του σώματος ή να αποτελούν καθαρά συμβολικό διακοσμητικό μοτίβο, χωρίς να αντιστοιχούν σε πραγματικό ένδυμα. Καμία από αυτές τις ερμηνείες δεν έχει αποδειχθεί οριστικά, ούτε φυσικά η δική μου εικασία.

Το μικρό αυτό ειδώλιο αποτυπώνει τη μετάβαση της νεολιθικής τέχνης από τη φυσιοκρατική απεικόνιση σε έντονα αφαιρετικές μορφές.

(1) Στα τρία όρη τα ψηλά, το χιόνι δεν τελειώνει
ώσπου να λιώσει το παλιό, καινούριο το πλακώνει.

(2) Μαδάδες μου Χανιώτικες και γέρο Ψηλορείτη
και Λασιθιώτικα βουνά, εσείς είστε η Κρήτη.

Τα βουνά λατρευόταν διαχρονικά ως θεότητες με ανθρώπινη μορφή. Βλέπε το Δυτικό αέτωμα του Παρθενώνος με προσωποποιημένους δύο ρωμαλέους ξαπλωτούς άνδρες στις δύο γωνίες του αετώματος: Ιλισσός στη ΝΔ γωνία και Κηφισός στη ΒΔ γωνία.

Στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις κορυφές βουνών στην Κρήτη υπάρχουν «Ιερά κορυφής» ή ενδείξεις λατρείας σε ορεινές θέσεις, γεγονός που δείχνει ότι οι κορυφές είχαν λατρευτική και θρησκευτική σημασία. Γι` αυτόν τον λόγο νομίζω ότι το χάραγμα στο νεολιθικό ειδώλιο είναι οι 3 μέγιστες, ιερές κορυφές των τριών ψηλότερων βουνών: Λευκά όρη, Ψηλορείτης, Λασιθιώτικα. Δε μπορεί να αποκλεισθεί η πιθανότητα το χάραγμα να έγινε αρκετά μετά την κατασκευή του μικρού ειδώλου.