Λύθηκε μυστήριο 400 ετών: Τελικά δηλητηριάστηκε από τον αδελφό του ο δούκας των Μεδίκων;

Όταν ο Φραγκίσκος Α΄ των Μεδίκων, ο δεύτερος μεγάλος δούκας της Τοσκάνης, πέθανε με διαφορά μίας μόλις ημέρας από τη σύζυγό του τον Οκτώβριο του 1587, αρκετοί υποψιάστηκαν ότι πίσω από τον θάνατό του κρυβόνοτυσαν δολοφονικά ένστικτα κάποιου κοντινού συγγενή του. Και ποιος ήταν αυτός που είχε να κερδίσει κάτι από τον θάνατο του ζευγαριού; Ο Φερδινάνδος, ο αποξενωμένος μικρότερος αδελφός του Φραγίσκου και ο επόμενος στη σειρά διαδοχής για τον θρόνο. Αυτό ακριβώς τον έκανε τον πιο πιθανό ύποπτο.

Φήμες της εποχής υποστήριζαν ότι ο Φερδινάνδος είχε δηλητηριάσει τον ανυποψίαστο αδελφό του και τη σύζυγό του κατά τη διάρκεια ενός κυνηγιού.

Η πραγματικότητα, όμως, φαίνεται πως ήταν πολύ πιο απλή. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience καταρρίπτει το σενάριο της δηλητηρίασης, αποδίδοντας τον θάνατο του Φραγκίσκου στην ελονοσία.

Πώς πέθανε τελικά ο Φραγκίσκος Α΄ των Μεδίκων;

Η γενετική ανάλυση δείχνει ότι η ασθένεια, η οποία ήταν ευρέως διαδεδομένη στην κεντρική Ιταλία μέχρι την εξάλειψή της αιώνες αργότερα, προκάλεσε επίσης τον θάνατο ενός ακόμη αδελφού των Μεδίκων, του Τζοβάνι.

«Εκείνη την εποχή, και οι δύο είχαν διαγνωστεί με συμπτώματα, όπως διαλείποντες πυρετοί, που ήταν συμβατά με την ελονοσία», δήλωσε η Βαλεντίνα Τζούφρα, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο της Πίζας. «Αυτή η γενετική ανάλυση επιβεβαιώνει τις ιστορικές αναφορές, αλλά και προηγούμενες έρευνες».

Η οικογένεια των Μεδίκων

Ο Οίκος των Μεδίκων κυβέρνησε τη Φλωρεντία και αργότερα την Τοσκάνη από το 1434 έως το 1737. Γνωστή για την υποστήριξή της στις τέχνες, η οικογένεια απέκτησε την τεράστια περιουσία της κυρίως μέσω των τραπεζικών δραστηριοτήτων.

Μεταξύ των πιο διάσημων μελών της δυναστείας ήταν ο Λορέντσο ο Μεγαλοπρεπής, ο Κόζιμο Α΄ και η Αικατερίνη των Μεδίκων.

Για τη νέα μελέτη, οι ερευνητές εξήγαγαν DNA από τα πλευρικά οστά του Φραγίσκου και του Τζοβάνι, οι οποίοι έχουν ταφεί μαζί με άλλα μέλη της δυναστείας στα Παρεκκλήσια των Μεδίκων στη Φλωρεντία.

Καθώς η τοποθεσία του τάφου της δούκισσας είναι άγνωστη, τα λείψανά της δεν ήταν διαθέσιμα για ανάλυση.

Η ομάδα εντόπισε στα οστά και των δύο αδελφών το Plasmodium falciparum, το παράσιτο που ευθύνεται για τη σοβαρότερη μορφή ανθρώπινης ελονοσίας. Στα λείψανα του Φραγκίσκου εντοπίστηκαν επίσης ίχνη ενός δεύτερου παρασίτου, του Plasmodium malariae.

Τα ευρήματα αποδεικνύουν «πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προηγμένες μεθόδους αρχαίου DNA για να χαρτογραφήσουμε την ιστορία αυτού του θανατηφόρου παθογόνου», δήλωσε η Σερένα Τούτσι, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Ο Τζοβάνι είχε μολυνθεί από ένα προηγουμένως άγνωστο στέλεχος του P. falciparum, το οποίο περιλάμβανε δύο μοναδικές γενετικές μεταλλάξεις. Το συγκεκριμένο στέλεχος ενδέχεται να εξελίχθηκε από μια παρόμοια μορφή που εξαπλωνόταν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, αν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιωθεί η υπόθεση.

Οι υποψίες για δολοφονίες στην οικογένεια των Μεδίκων

Είκοσι πέντε χρόνια πριν από τον θάνατο του Φραγκίσκου, το 1562, η μητέρα του, Ελεονώρα της Τολέδο, και δύο από τους αδελφούς του, ο 19χρονος Τζοβάνι και ο 15χρονος Γκαρτσία, πέθαναν ξαφνικά.

Παρότι η οικογένεια των Μεδίκων υποστήριζε ότι και οι τρεις είχαν προσβληθεί από ελονοσία κατά τη διάρκεια ταξιδιού στην Πίζα, οι φήμες για βίαιους θανάτους συνέχισαν να κυκλοφορούν.

Κάποιες ιστορίες ανέφεραν ότι ο Γκαρτσία είχε σκοτώσει τον Τζοβάνι μετά από έναν καβγά και ότι ο πατέρας τους, Κόζιμο Α΄, τον σκότωσε στη συνέχεια ως τιμωρία.

Μια μελέτη του 2010, στην οποία συμμετείχε η Τζούφρα, αμφισβήτησε αυτή την εκδοχή, επιβεβαιώνοντας «την κλινική διάγνωση των γιατρών της αυλής με σύγχρονες μεθόδους», ειδικά μέσω ανοσολογικών εξετάσεων.

Οι ερευνητές είχαν επισημάνει ότι οι βίλες και οι κυνηγετικές περιοχές των Μεδίκων βρίσκονταν σε παράκτιες ή βαλτώδεις περιοχές, όπου υπήρχε υψηλός κίνδυνος έκθεσης σε ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια, όπως η ελονοσία.

Ο θάνατος του Φραγκίσκου και οι φήμες για τον αδελφό του

Ο Φραγκίσκος προσβλήθηκε από ελονοσία υπό παρόμοιες συνθήκες, όταν αρρώστησε βαριά κατά τη διάρκεια κυνηγιού στην Τοσκάνη.

Σύμφωνα με μια περιγραφή του 19ου αιώνα για τον θάνατο του δούκα, οι γιατροί προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τον υψηλό πυρετό, τους εμετούς και τους σπασμούς του με αφαιμάξεις.

Ο ίδιος αρνήθηκε άλλες θεραπείες, όπως τα κλύσματα, και «αγνόησε τις συμβουλές των γιατρών, έπινε και έκανε γαργάρες με νερό και κρασί που είχαν ψυχθεί με χιόνι, ενώ ακόμη και τα σιρόπια του τα κρύωνε με χιόνι».

Ο δούκας πέθανε 11 ημέρες αργότερα, ενώ η δεύτερη σύζυγός του, Μπιάνκα Καπέλο, πέθανε μία μέρα μετά από εκείνον.

Η παρουσία του Φερδινάνδου στο νεκροκρέβατο του αδελφού του προκάλεσε αμέσως ψιθύρους και υποψίες.

«Έχει υποστηριχθεί ότι ο θάνατος έφτασε από τη Ρώμη μαζί με τον καρδινάλιο Φερδινάνδο, ο οποίος είχε κάθε λόγο να επιθυμεί το γεγονός και αμέσως διαδέχθηκε τον αδελφό του στο δουκάτο», έγραψε χρονικογράφος του 20ού αιώνα.

Η γνωστή αντιπάθεια του Φερδινάνδου προς τη Μπιάνκα, η οποία υπήρξε ερωμένη του Φραγκίσκου πριν από τον θάνατο της πρώτης συζύγου του, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τις φήμες.

Ο καρδινάλιος είχε «δυσανασχετήσει με την ανάμειξη της Μπιάνκα στις υποθέσεις της αυλής και κατηγορούσε τον αδελφό του ότι συμπεριφερόταν με τρόπο ανάξιο του ρόλου του ως δούκα», ανέφερε η μελέτη του 2010.

Ωστόσο, οι δύο αδελφοί φαίνεται πως είχαν συμφιλιωθεί μόλις δύο εβδομάδες πριν από τον θάνατο του Φραγκίσκου.

Η νέα γενετική ανάλυση φαίνεται να λύνει το μυστήριο του θανάτου του δούκα, επιτρέποντας στους ερευνητές να αποδώσουν «με επιστημονική βεβαιότητα» την αιτία στην ελονοσία και όχι σε δηλητηρίαση, σύμφωνα με τη Βαλεντίνα Τζούφρα.

Όπως εξηγεί ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Αλεξάντερ Οτσόα, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, «η μελέτη του αρχαίου DNA δεν μας δίνει μόνο τη δυνατότητα να διαγνώσουμε την ελονοσία στα λείψανα ανθρώπων του παρελθόντος, αλλά μας προσφέρει και ένα παράθυρο για να κατανοήσουμε την εξέλιξη των ειδών ελονοσίας, όπως το Plasmodium falciparum, βοηθώντας τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς το παθογόνο προσαρμόζεται με την πάροδο του χρόνου».

Πηγή: Smithsonian Magazine