Ανακαλύφθηκε χαμένη σελίδα από το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη, ένα εύρημα που εκπλήσσει την επιστημονική κοινότητα

Μια χαμένη σελίδα από το περίφημο Παλίμψηστο του Αρχιμήδη, ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα χειρόγραφα της αρχαίας μαθηματικής γραμματείας, ανακαλύφθηκε σε αρχεία γαλλικού μουσείου, ανατρέποντας την έως σήμερα πεποίθηση ότι είχε χαθεί οριστικά.

Το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη είναι ένα χειρόγραφο 177 σελίδων που χρονολογείται στον 10ο αιώνα μ.Χ. και περιλαμβάνει σπάνια αντίγραφα έργων του μεγάλου μαθηματικού του 3ου αιώνα π.Χ., καθώς και κείμενα άλλων συγγραφέων. Δύο από τα σημαντικότερα έργα του, «Η Μέθοδος» και το «Στομάχιον», σώζονται αποκλειστικά μέσω αυτού του χειρογράφου, σελίδα του που ανακαλύφθηκε μόλις.

Η τυχαία ανακάλυψη: Ένα εύρημα στο Μπλουά

Η ανακάλυψη προέκυψε σχεδόν τυχαία, έπειτα από συζήτηση ερευνητών του Γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), οι οποίοι γνώριζαν ότι Γάλλοι βασιλείς διατηρούσαν πολύτιμα χειρόγραφα στο Μπλουά.

Αποφάσισαν να ελέγξουν τα αρχεία του Μουσείου Καλών Τεχνών της πόλης και εντόπισαν το φύλλο 123 του χειρογράφου, το οποίο ταυτοποιήθηκε με φωτογραφίες που είχαν ληφθεί το 1906. Το φύλλο αυτό ήταν ένα από τα τρία που είχαν χαθεί για περισσότερο από έναν αιώνα.

Στη μία πλευρά του, προσευχές καλύπτουν εν μέρει γεωμετρικά διαγράμματα και αποσπάσματα από το έργο «Περί Σφαίρας και Κυλίνδρου», συγκεκριμένα από το Βιβλίο Ι, Προτάσεις 39 έως 41, τα οποία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναγνώσιμα. Στην άλλη πλευρά υπάρχει εικονογράφηση του 20ού αιώνα με τον προφήτη Δανιήλ, κάτω από την οποία το αρχαίο κείμενο δεν είναι ακόμη προσβάσιμο με συμβατικές μεθόδους.

Από την αρχαιότητα στο μοναστήρι και η μετατροπή σε προσευχητάριο

Το χειρόγραφο συντάχθηκε αρχικά στην Κωνσταντινούπολη, πιθανότατα με βάση συλλογή έργων που είχε συγκροτήσει τον 6ο αιώνα ο Ισίδωρος ο Μιλήσιος, αρχιτέκτονας της Αγίας Σοφίας. Στη συνέχεια κατέληξε σε μοναστήρι, όπου τον 13ο αιώνα μοναχοί «έπλυναν, έξυσαν και επανέγραψαν» τις σελίδες, μετατρέποντάς το σε προσευχητάριο.

Η πρακτική αυτή ήταν συνηθισμένη, καθώς η περγαμηνή από δέρμα ζώων ήταν ιδιαίτερα ακριβή. Ωστόσο, κάτω από τα θρησκευτικά κείμενα διατηρήθηκαν τα πρωτότυπα μαθηματικά σχέδια και αποσπάσματα.

Σύγχρονες τεχνολογίες και η προσπάθεια αποκρυπτογράφησης

Οι ερευνητές σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν ακτίνες Χ και πολυφασματική απεικόνιση για να αποκαλύψουν τα καλυμμένα τμήματα του κειμένου, όπως είχε συμβεί και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 με άλλα μέρη του χειρογράφου.

Το Παλίμψηστο είχε φωτογραφηθεί πλήρως το 1906, ενώ το 1998 πωλήθηκε σε δημοπρασία του Christie’s έναντι 2 εκατομμυρίων δολαρίων και έκτοτε εκτίθεται στο Walters Art Museum στη Βαλτιμόρη.

Οι ειδικοί δεν γνωρίζουν ακόμη αν το νεοανακαλυφθέν φύλλο θα ενταχθεί ξανά στο κυρίως σώμα του χειρογράφου. Ωστόσο, η σημασία του ευρήματος είναι ήδη μεγάλη, καθώς προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της γνώσης γύρω από το έργο του Αρχιμήδη και την εξέλιξη των μαθηματικών και της επιστήμης.

Πηγή: Smithsonian Magazine