Το δικαίωμα του να φεύγεις στη μέση

Εσείς φεύγετε στα μισά μιας ταινίας που δεν σας κερδίζει από την αρχή; Αφήνετε ένα βιβλίο που δεν σας έχει συναρπάσει; Εγκαταλείπετε ένα νησί στο οποίο έχετε κλείσει όλες σας τις διακοπές, όταν καταλαβαίνετε από τις πρώτες μέρες ότι δεν σας αρέσει καθόλου; Επιστρέφετε ένα πιάτο που δεν είναι της αρεσκείας σας; Διακόπτετε μια σχέση όταν αντιλαμβάνεστε ότι δεν καλύπτει τις ανάγκες σας;

Αν η απάντηση είναι ναι σε έστω και ένα από αυτά, τότε καταλαβαίνετε ήδη πού θέλω να το πάω. Αν είναι όχι σε όλα, ίσως αξίζει να αναρωτηθείτε γιατί μένετε τόσο συχνά εκεί όπου δεν θέλετε να είστε.

Δεν έμεινα στην ταινία «Φιόρδ»

Πριν από λίγες μέρες παρακολούθησα με μια φίλη μου την ταινία Φιόρδ. Καλοκαιράκι, στη Βουλιαγμένη, κάποιες παρέες κάθονταν έξω σε ένα καφέ κάτω από φώτα, γελούσαν, χαίρονταν το καλοκαίρι. Εμείς βυθιστήκαμε μέσα σε μια αίθουσα και ξεκινήσαμε να δούμε μια ταινία γύρω από την οποία είχε γίνει πολύς θόρυβος, επειδή θέτει κάποια ηθικά και πολιτικά διλήμματα.

Από την πρώτη σκηνή αισθανθήκαμε άβολα. Δεν μας συνεπήρε ούτε στο πρώτο λεπτό, ούτε στο δεύτερο, ούτε στο πέμπτο, ούτε στο δέκατο, ούτε στο δεκαπέμπτο. Κάπου στα είκοσι λεπτά σηκωθήκαμε και φύγαμε.

Είκοσι λεπτά είναι αρκετός χρόνος, σχεδόν μισή ώρα, αν σκεφτεί κανείς ότι υπάρχουν ταινίες που κρατούν συνολικά μια ώρα και κάτι. Όταν σε είκοσι λεπτά δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα, αναρωτιέσαι γιατί οφείλεις να κάνεις το χατίρι στον σκηνοθέτη και να του δώσεις τον χρόνο να σου πει αυτό που θα μπορούσε να χωρέσει σε ένα άρθρο ή σε ένα βίντεο τριάντα δευτερολέπτων.

«Δεν έχεις υπομονή»

Το αναφέρω γιατί, όταν σχολίασα ότι έφυγα κάπου στα είκοσι λεπτά, πολλοί μου είπαν ότι δεν έχω υπομονή, ότι αν έδινα χρόνο στην ταινία θα καταλάβαινα πού το πήγαινε.

Δεν πρόκειται όμως για υπομονή. Υπομένεις μια θεραπεία και το αποτέλεσμά της. Κάνεις υπομονή να αλλάξει ο καιρός, να περάσει μια δύσκολη εποχή. Δεν γίνεται να κάνεις υπομονή ενώ έχεις πληρώσει εισιτήριο για να παρακολουθήσεις ένα καλλιτεχνικό έργο. Η υπομονή προϋποθέτει κάτι που σε ταλαιπωρεί προς όφελός σου. Ένα έργο τέχνης δεν σου χρωστάει ταλαιπωρία· σου χρωστάει, αν μη τι άλλο, μια αρχή που θα σε κρατήσει.

Θα καθόσασταν σε ένα δωμάτιο μέσα στην απόλυτη σιωπή, περιμένοντας τον επίλογο μιας μουσικής παράστασης που δεν σας είπε τίποτα από την αρχή της; Θα αντέχατε στο σκοτάδι μιας θεατρικής σκηνής, μόνο και μόνο για να ακούσετε τον τελευταίο μονόλογο ενός ηθοποιού που ίσως αποδεικνυόταν αποκαλυπτικός; Το ερώτημα απαντάει μόνο του.

Το νόημα δεν αρκεί

Ένα έργο τέχνης κρίνεται όχι μόνο για το νόημα που φέρνει. Αν φέρνει, αν αναδεικνύει διλήμματα, αν φωτίζει πλευρές αθέατες, σκέψεις της κοινωνίας που αξίζει να τις βάλουμε στο τραπέζι και να τις συζητήσουμε, αυτό είναι σημαντικό. Αλλά κρίνεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, και ως καλλιτεχνικό πόνημα. Το πόσο σημαντικό είναι ένα θέμα δεν εξαγοράζει την αποτυχία να το αφηγηθείς με τρόπο που να κρατάει τον θεατή μέσα στην ιστορία.

Κάθε λεπτό που αφιερώνω σε ένα έργο τέχνης είναι πολύτιμο για εμένα. Δεν είναι αναλώσιμο. Δεν το δίνω ως προκαταβολή σε κάποιον που υπόσχεται ότι κάπου παρακάτω θα μου το ανταποδώσει.

Δεν με ενδιαφέρει αν ο σκηνοθέτης έχει κερδίσει βραβεία, αν θεωρείται καλός ή κακός, τι ήθελε να πει, αν είμαστε υπέρ του κράτους πρόνοιας ή υπέρ της οικογένειας, όπως τέθηκε το δίλημμα στο Φιόρδ. Δεν κατάφερε να θέσει το δίλημμα σε εμένα, γιατί το πόνημά του δεν κατάφερε να με βάλει στον κόσμο του από την αρχή. Κι αυτό, όσο κι αν ενοχλεί κάποιους, είναι δικαίωμά μου να το πω και δικαίωμά μου να σηκωθώ και να φύγω.

Το ίδιο δικαίωμα που έχω στο βιβλίο που δεν με συναρπάζει. Στο νησί που δεν μου ταιριάζει. Στο πιάτο που δεν είναι αυτό που περίμενα. Και, πάνω απ’ όλα, στη σχέση που δεν με καλύπτει πια.

Δεν μας χρωστάει τίποτα κανένα έργο, κανένας τόπος, κανένας άνθρωπος, μόνο και μόνο επειδή του δώσαμε τον χρόνο μας. Ο χρόνος μας δεν είναι όρος πίστωσης. Είναι το μόνο πράγμα που δεν ξαναγεννιέται.