Η αόρατη Ελένη

Τις τελευταίες ημέρες έχουν δημοσιευθεί αρκετές κριτικές για την ταινία «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν σε ελληνικά και ξένα σάιτ και εφημερίδες. Κάποιες από αυτές είναι διθυραμβικές, προτρέποντας το κοινό να παρακολουθήσει οπωσδήποτε το κινηματογραφικό έργο. Κάποιες άλλες είναι αρνητικές, έως και κατεδαφιστικές, υπονοώντας ότι πρόκειται για ένα φιλμ υπερβολικά ανάλαφρο, δίχως καλλιτεχνική ουσία, γεμάτο ανακρίβειες. Αν και η εύλογη υπόθεση είναι ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, δεν έχω ακόμη πειστεί ότι αξίζει να περάσω τρεις ολόκληρες ώρες σε έναν κινηματογράφο –έστω και θερινό- για να παρακολουθήσω την ταινία.

Εκείνο όμως που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση διαβάζοντας τα κείμενα για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν είναι η απουσία, στα περισσότερα από αυτά, οποιουδήποτε σχολίου για την εμφάνιση της Λουπίτα Νιόνγκο στον ρόλο της Ωραίας Ελένης. Παρά το γεγονός ότι οι ερμηνείες των υπόλοιπων ηθοποιών –πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών– αναλύονται από τους κριτικούς με επαινετικά ή χλιαρά σχόλια, δεν γίνεται καμία αναφορά στον ρόλο της (βραβευμένης μάλιστα κάποτε με Όσκαρ Β’ Γυναικείου ρόλου, για την ερμηνεία της ως Πάτσι στο «12 χρόνια σκλάβος») Λουπίτα Νιόνγκο, Υπάρχει πλήθος αναφορών στην Κίρκη, την Καλυψώ, τη θεά Αθηνά, και την Πηνελόπη, ενώ η ηθοποιός η οποία ενσαρκώνει την Ελένη μοιάζει να είναι αόρατη.

Οι αναγνώστες που θα ανοίξουν τα κείμενα ελπίζοντας σε κάποια θετική αρνητική αναφορά στην επιλογή του Νόλαν θα απογοητευτούν, καθώς στην πλειονότητα τους οι κριτικοί άφησαν εκτός θεματικής μία από τις καίριες γυναικείες μορφές των Ομηρικών επών.

Πρόκειται για τυχαία αδιαφορία ή απλή παράλειψη; Μάλλον όχι. Νομίζω ότι πρόκειται για την απόφαση πολλών κριτικών να μείνουν έξω από την διαμάχη που έχει γιγαντωθεί στα κοινωνικά δίκτυα τους τελευταίους μήνες, εξαιτίας της απόφασης του σκηνοθέτη να βάλει στον ρόλο της Ελένης μία ηθοποιό με καταγωγή από την Κένυα.

Δυστυχώς η απουσία κάθε αναφοράς δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, καθώς η πολιτική ορθότητα φαίνεται να λειτουργεί πλέον ως μία μορφή νέας λογοκρισίας, για όσους δεν επιθυμούν να χαρακτηριστούν με οποιονδήποτε τρόπο αρνητικά, για σχόλια που μπορεί να θεωρηθούν άκομψα, ακραία, ακόμα και ρατσιστικά.

Στο χώρο της βιομηχανίας του κινηματογράφου –και όχι μόνο- ο αυτονόητος σεβασμός που οφείλουμε σε όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως φύλου και φυλής, έχει δυστυχώς παρερμηνευθεί ως απαγορευτική οδηγία για την διατύπωση οποιασδήποτε έλλογης κριτικής για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα των επιλογών ενός σκηνοθέτη. Θύματα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν είναι μόνο οι αναγνώστες που αναζητούν κριτικές κινηματογράφου, είναι και ο διάλογος που ζωογονεί την κινηματογραφική δημιουργία.

Πρόκειται για την ακραία έκφανση ενός φαινομένου που λειτουργεί ως το πλέον υπονομευτικό είδος προληπτικής λογοκρισίας, δηλαδή αυτό που επιβάλει ο καθένας από εμάς στον εαυτό του.