Disclosure Day: Στίβεν Σπίλμπεργκ και επιστροφή στην παιδική μας ηλικία

Με το «Ημέρα Αποκάλυψης», ο Στίβεν Σπίλμπεργκ επιστρέφει στο θέμα της εξωγήινης ζωής, όχι τόσο ως αλληγορία για τον «άλλο», τον «ξένο» και τον «διαφορετικό», αλλά μάλλον ως συνωμοσιολογική δήλωση: Oι κυβερνήσεις μάς αποκρύπτουν την αλήθεια για τους εξωγήινους! Έτσι, με το «Ημέρα Αποκάλυψης» (στα ελληνικά, η λέξη «αποκάλυψη» έχει διπλή έννοια: αρκεί να γραφτεί με κεφάλαιο Α) ο Σπίλμπεργκ σκαρώνει ένα πολιτικό θρίλερ/cliff-hanger σε περιτύλιγμα υπερ-blockbuster, σαν εκείνα με τον Tom Cruise που σκαρφαλώνει σε ουρανοξύστη 80 ορόφων ή πηδάει στο κενό από ύψος 10.000 μέτρων. Η πολιτική επεκτείνεται στο μήνυμα, το οποίο, αν και έχει περάσει σχεδόν μισός αιώνας από τις «Στενές επαφές τρίτου τύπου» και τον «ΕΤ», παραμένει ίδιο: αρνούμαστε να αναγνωρίσουμε την ύπαρξη του «άλλου» και να σεβαστούμε τη «διαφορετικότητά» του. Όμως, όλα τούτα, συμπεριλαμβανομένων των λέξεων, είναι κάπως ξεπερασμένα: για τον Στίβεν Σπίλμπεργκ ο κόσμος δεν έχει προχωρήσει από τότε που ο αξιαγάπητος ΕΤ ξέμεινε στον πλανήτη Γη, τον βρήκε ο εξίσου αξιαγάπητος Elliott και τον βοήθησε να γυρίσει στο αστέρι του.

Η «Ημέρα Αποκάλυψης» μοιάζει με επεισόδιο των X-Files, ή με μια πιο συμβατική εκδοχή του «Μια μάχη μετά την άλλη» του Paul Thomas Anderson, στην οποία κάποιοι άνθρωποι που μας είναι εντελώς αδιάφοροι κυνηγάνε κάποιους άλλους ανθρώπους που μας είναι εντελώς αδιάφορους. Ο κακός πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο επικεφαλής της εταιρείας Wardex («shadow agency»!), ο Νόα (Νώε: υπάρχει υπονοούμενο; Δεν το έπιασα): τον υποδύεται ο Colin Firth, ένας ηθοποιός από το ανατολικό Χάμσαϊρ, ο οποίος εδώ γίνεται ελαφρώς ρεζίλι —ελπίζω η αμοιβή από τη χολιγουντιανή υπερπαραγωγή να τον αποζημίωσει για το ρεζιλίκι. Κάθε φορά που Βρετανοί ηθοποιοί παίζουν Τεξανούς, Μιζουριανούς και Καλιφορνέζους, κριτζάρω: παρά τις φιλότιμες προσπάθειες, ο βρετανικός τονισμός γλιστράει στην προφορά και οι προϋπάρχουσες εικόνες από βρετανικά period dramas υπονομεύουν την αληθοφάνεια. Όχι ότι σ’ αυτή την ταινία τίθεται ζήτημα αληθοφάνειας: η θέασή της βασίζεται σε διαδοχικά άλματα πίστεως. Κάτι που φαίνεται να κάνει η επίσης Βρετανίδα Emily Blunt (ως Μάργκαρετ Φαίρτσάιλντ, παρουσιάστρια μετεωρολογικού δελτίου σε τηλεοπτικό σταθμό του Κάνζας Σίτυ), βλέπει τον Χριστό φαντάρο κρεμασμένη από καμπριολέ που φλέγεται. Να μην το ξεχάσω: ενώ πασχίζει να κρατηθεί από το παρμπρίζ, μαζί με τον Daniel, έρχεται καταπάνω της με ιλιγγιώδη ταχύτητα μια αμαξοστοιχία, ένα bullet train. Δεν έχει σημασία που τέτοιο τρένο είναι ανύπαρκτο στις ΗΠΑ· όπως είπα, η ταινία δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα.

Όσο για τον Josh O’Connor, που υποδύεται τον δρ Daniel Kellner, δεν μπορώ να ξεχάσω ότι υποδυόταν τον Κάρολο στο «The Crown»: είναι λες και ο πρίγκηψ ξεφύτρωσε σε blockbuster στο Κάνζας Σίτυ και τρέχει στα χωράφια να γλιτώσει από τις σκοτεινές δυνάμεις. Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για έναν ειδήμονα του κυβερνοχώρου που κλέβει τα κυβερνητικά βίντεο με εξωγήινους και UFO από τον πρώην εργοδότη του, την εταιρεία Wardex, και πασχίζει να τα διοχετεύσει στον Τύπο· πλην όμως, η αγαπημένη του, η Eve Hewson, μια πρώην καλόγρια, διατηρεί τις επιφυλάξεις της για τη σκοπιμότητα της «αποκάλυψης». Η Eve Hewson —που δεν μπορώ να ξεχάσω ότι είναι κόρη του Bono— φρονεί ότι η γνώση μας για τους εξωγήινους θα μας απομακρύνει από την πίστη στον Θεό, η οποία, κατά τη γνώμη της, είναι απαραίτητη για την κοινωνική συνοχή. Οπότε παίρνουμε και μια δόση θρησκευτικού κηρύγματος. Καθώς συμβαίνουν αυτά, o Colman Domingo που παίζει τον Hugo, έναν άλλο υπάλληλο της Wardex, αποφασίζει ότι το να κρατά μυστικό όλο το θέμα με τους εξωγήινους είναι λάθος και ξαφνικά το γυρίζει στο τσάμικο. Πώς έγινε η μεταστροφή; Δεν έχω ιδέα. Α, επίσης, ο κόσμος βρίσκεται στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου εξαιτίας κάποιας μαϊμουδιάς στη Βόρεια Κορέα: το μαθαίνουμε από τα τοπικά δελτία ειδήσεων. Πάντως, αν και κανείς στην οθόνη δεν φαίνεται να πολυνοιάζεται, ο κόσμος φτάνει στο τέλος του (Αποκάλυψη με Α κεφαλαίο) για κάποιον λόγο που σχετίζεται με τη Βόρεια Κορέα.

Σ’ αυτό το σημείο έχασα το νήμα και αφοσιώθηκα σε μια μπίρα και σε ένα θηριώδες κουτί με ανθυγιεινά νάτσος πασπαλισμένα με τυρί σε χρώμα μουστάρδας. Αλλά η ταινία συνεχίστηκε αδυσώπητα. Ο O’Connor έχει λοιπόν στην κατοχή του την κρυφή μνήμη κάθε ωραίου βίντεο με εξωγήινους: ζωντανά, κινηματογραφικά και πειστικά πλάνα, όχι κοκκώδεις εικόνες σαν εκείνες που έχει δημοσιεύσει τους τελευταίους μήνες η πραγματική, πλην όμως ουφοειδής, αμερικανική κυβέρνηση. Μάλιστα, το υλικό περιέχει κάποιο είδος πανίσχυρου εξωγήινου εργαλείου που μπορεί να κάνει, προφανώς, τα πάντα. Η πλοκή είναι διάτρητη: γιατί ο Hugo χτίζει το οικογενειακό σπίτι της Μάργκαρετ σε φυσικό μέγεθος; Ας μου εξηγήσει κάποιος. Το «alien device» κάνει όντως τα πάντα, αλλά χωρίς κανόνες, ανάλογα με τις απαιτήσεις του σεναρίου κατά David Koepp, ή λάθος κατάλαβα; Μου φάνηκε σαν ένα είδος από μηχανής θεού… Οι πράκτορες της Wardex («shadow agency»!) είναι παράλογα αναποτελεσματικοί: αν και φοβεροί και τρομεροί επί δεκαετίες, δεν καταφέρνουν να επιτηρήσουν τα κτίρια και χάνουν εύκολους στόχους· εξάλλου, η τεχνολογία τους φαίνεται ασυνεπής: αποτυγχάνει να εντοπίσει άτομα με alien εμπειρίες, αλλά λίγο αργότερα, τους εντοπίζει χωρίς να μας εξηγείται κάποια αλλαγή συνθηκών ή περιορισμών. Μιράκολο! Πιο πολύ με μπέρδεψαν οι κακοί: μόνο ένας, κατώτερος στην ιεραρχία, παραμένει κακός· ο βασικός αντίπαλος των ηρώων μας, ο προαναφερθείς Νώε, αλλάζει στάση ξαφνικά μετά από «alien projection» της νεκρής συζύγου του —τόσο εύκολο ήταν… Και στο τέλος: Disclosure. Η ταινία τελειώνει τη στιγμή της αποκάλυψης, η οποία δεν φαίνεται να αλλάζει τίποτα για κανέναν. Σαν να κόπηκε το φινάλε και να έπεσε στο δάπεδο της αίθουσας του μοντάζ.

Η ταινία βγήκε στις αίθουσες τη στιγμή όπου μέλη του Κογκρέσου άρχισαν να ανασύρουν τη φιλολογία περί εξωγήινων σωμάτων και μυστικών προγραμμάτων αναγνώρισης UFO, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ δημοσιεύει κουτσομπολίστικα έγγραφα και θολά βίντεο. Δεν έχω την παραμικρή ιδέα αν κάποιο από αυτά δείχνει κάτι όντως εξωγήινο· όμως το θέμα είναι συναρπαστικό: οι άνθρωποι που είναι σήμερα ενήλικες και seniors έχουν πολλές αναμνήσεις από ειδήσεις, εικασίες, φαντασιώσεις, όνειρα και εφιάλτες σχετικά με τη ζωή στο μακρινό διάστημα —ολόκληρος ο Ψυχρός Πόλεμος εκτυλίχθηκε παράλληλα με την αλληγορία, τον φόβο και τους παραλληλισμούς με τους εξωγήινους. Η «Ημέρα Αποκάλυψης» θα μπορούσε να γίνει φαινόμενο της ποπ κουλτούρας ενσωματωμένο στο πνεύμα της εποχής που μοιάζει να αναβιώνει εκείνο του «Star Trek» που βλέπαμε στην τηλεόραση όταν ήμασταν παιδιά. Αντ’ αυτού, ο Σπίλμπεργκ παίρνει μεγάλα, μεθυστικά ερωτηματικά —«Είμαστε μόνοι στο σύμπαν;» «Πώς είναι άραγε οι κάτοικοι των μακρινών αστεριών;»— και τα μετατρέπει σε λογύδριο υπέρ της χαμένης ενσυναίσθησης την οποία οι εξωγήινοι ίσως μας αναγκάσουν να ανακτήσουμε. Παραείναι βαθυστόχαστο για μένα, τη ρηχή. Επιπλέον, τροφοδοτεί τους UFOλόγους, που, εδώ και πολλές δεκαετίες, περιμένουν εις μάτην συνταρακτικές αποκαλύψεις από την κυβέρνηση, τους λομπίστες και το Πεντάγωνο. Μέχρι τώρα, αντί για αποκαλύψεις, είχαμε φάρσες και ψευτοθεωρίες —ένα βίντεο που παρουσίαζε την υποτιθέμενη νεκροψία εξωγήινου από το Roswell, πλήθος ψεύτικες φωτογραφίες χωρικών που ισχυρίζονταν ότι είχαν συναντήσει εξωγήινους ενώ έβοσκαν πρόβατα, πλαστά έγγραφα της αμερικανικής κυβέρνησης, μυστηριώδη γεωμετρικά σχέδια σε χωράφια— τις οποίες προωθούσε, μεταξύ άλλων, το αμερικανικό τηλεοπτικό κανάλι Sci-Fi (σήμερα SyFy). Το οποίο, συμπτωματικά, συνεργάστηκε με τον Σπίλμπεργκ στην παραγωγή του «Taken» το 2002.

Στο τέλος της «Ημέρας Αποκάλυψης» δεν έχουμε μάθει τίποτα καινούργιο —ακόμα και οι εξωγήινοι έχουν τη μορφή με την οποία τους φανταστήκαμε πριν από έναν αιώνα— αλλά τουλάχιστον έχει έρθει στην επιφάνεια μια χαμένη κουλτούρα από βιβλία («Τα χρονικά του Άρη» του Ray Bradbury, «2001, Οδύσσεια του διαστήματος» του Arthur C. Clarke, «Stranger in a Strange Land» του Robert A. Heinlein), από αμπελοφιλοσοφίες (όπως η περί «αρχαίων αστροναυτών» του Erich von Däniken), από κινηματογραφικές και τηλεοπτικές εμπειρίες: ο Σπίλμπεργκ μάς επιστρέφει στην παιδική μας ηλικία και ζωντανεύει θραύσματα μνήμης από τη «Ζώνη του Λυκόφωτος», τους «Εισβολείς» (όπου, οι εξωγήινοι έχουν ήδη διεισδύσει στη Γη και μιμούνται ανθρώπους: ξεκάθαρα ψυχροπολεμική καχυποψία), τον «Doctor Who» και τις διαστημικές περιπέτειες με τα ανεξήγητα κοσμικά παράδοξα.