Οι 10 σημαντικότερες true crime ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου

Η πολύκροτη υπόθεση του Ελληνορουμάνου δραπέτη Σορίν Ματέι, που συγκλόνισε το πανελλήνιο, όταν τον Σεπτέμβριο του 1998 εισέβαλε σε διαμέρισμα πολυκατοικίας στα Κάτω Πατήσια και κράτησε όμηρους τέσσερις ενοίκους με την απειλή χειροβομβίδας, ενώ ταυτόχρονα συνομιλούσε σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση με τον παρουσιαστή Νίκο Ευαγγελάτο, στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ, μεταφέρεται για πρώτη φορά στην μεγάλη οθόνη, ύστερα από τριάντα ολόκληρα χρόνια. Η ταινία «Τελευταία κλήση», σε σκηνοθεσία Σέριφ Φράνσις, με πρωταγωνιστές τους Ορφέας Αυγουστίδης, Μαρία Ναυπλιώτου, Γιώργος Μπένος, Δημήτρης Λάλος, Ρένια Λουϊζίδου, Νίκος Ψαρράς και Ερρίκος Λίτσης, που παίζεται τώρα στις κινηματογραφικές αίθουσες, δεν είναι η πρώτη, ούτε η τελευταία true crime ταινία του ελληνικού σινεμά. Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1960, όταν οι επιρροές από το γαλλικό «cinéma vérité» είχαν πλέον αρχίσει να γίνονται εμφανείς, έχουμε μια πληθώρα από ταινίες βασισμένες σε αληθινά εγκλήματα, συχνά σκηνοθετημένες από τους μεγαλύτερους Έλληνες σκηνοθέτες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου.

Αυτές είναι οι 10 σημαντικότερες ελληνικές «true crime» ταινίες

«Κιέριον» (1968), του Δήμου Θέου

Η υπόθεση της ανεξιχνίαστης δολοφονίας του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, το 1948 στην Θεσσαλονίκη, αποτέλεσε την βάση για τις πρώτες ελληνικές «true crime» ταινίες. Η πρώτη μεταφορά, ήταν η ταινία «Κιέριον» —η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη Δήμου Θέου— που κέρδισε εξ ημισείας το βραβείο Καλύτερης Καλλιτεχνικής Ταινίας και το βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη στο 15ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ενώ, ταυτόχρονα, υπήρξε η πρώτη ελληνική ταινία που βραβεύτηκε στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας. Ο Θέος ξεκίνησε να σκηνοθετεί την ταινία, που ακολουθούσε έναν νεαρό δημοσιογράφο στην προσπάθειά του να βρει τον πραγματικό δολοφόνο του Πολκ, λίγο πριν το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα. Εξαιτίας των γεγονότων και του έντονα πολιτικού περιεχομένου της ταινίας, το «Κιέριον» προβλήθηκε το 1974, μετά δηλαδή την πτώση του καθεστώτος.

«Αναπαράσταση» (1970), του Θόδωρου Αγγελόπουλου

Από την πρώτη κιόλας μεγάλου μήκους ταινία του, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος ασχολήθηκε με την πολιτική πραγματικότητα και άσκησε σκληρή κοινωνική κριτική. Εξαιτίας, ίσως, του ιδιαίτερου κινηματογραφικού του στυλ —το «αργό σινεμά», όπως το αποκάλεσαν μετέπειτα οι κριτικοί— οι ταινίες του Αγγελόπουλου, αν και γυρισμένες στην Ελλάδα την περίοδο της δικτατορίας, δεν πτοήθηκαν από την λογοκρισία της, που πιθανώς να μην αντιλήφθηκε ποτέ τα λανθάνοντα μηνύματά τους. Η «Αναπαράσταση», βασισμένη στην αληθινή ιστορία της δολοφονίας ενός Έλληνα μετανάστη, που επιστρέφοντας από την Γερμανία στην Ήπειρο, δολοφονείται από τη γυναίκα του και τον εραστή της, χρησιμοποιεί αυτή την αστυνομική πλοκή για να μιλήσει για το θάνατο ενός ολόκληρου κόσμου. Ο Αγγελόπουλος συνέχισε την τολμηρή του πορεία στον κινηματογράφο με την αμέσως επόμενη ταινία του, «Οι μέρες του ‘36» (1972), μία ακόμα «true crime» ιστορική ταινία, που αναφέρθηκε έμμεσα στις βιαιότητες του απριλιανού καθεστώτος.

«Δι' ασήμαντον αφορμήν» (1974), του Τάσου Ψαρρά

Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Τάσου Ψαρρά, «Δι' ασήμαντον αφορμήν», άσκησε τη δική της κοινωνικό-πολιτική κριτική, πραγματευόμενη έναν αληθινό φόνο που διαπράχθηκε σε ένα καπνοχώρι της Μακεδονίας το 1953. Όπως μαρτυράει και ο τίτλος, η αιτία του φονικού εδώ ήταν ασήμαντη, καθώς αυτό συνέβη ύστερα από μία σύγκρουση ανάμεσα σε καπνοκαλλιεργητές και καπνεμπόρους. Η ταινία προβλήθηκε, μαζί με το «Κιέριον» και την «Φόνισσα», του Κώστα Φέρρη, στο 15ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης —το πρώτο μετά την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας— όπου ο πρωταγωνιστής της ταινίας, Μιχάλης Μπαγιαρίδης, κέρδισε το βραβείο Α' ανδρικού ρόλου.

«Υπόθεση Πολκ» (1978), του Άγγελου Μάλλιαρη

Η ταινία «Υπόθεση Πολκ», του Άγγελου Μάλλιαρη, με πρωταγωνιστή τον Τάκη Χρυσικάκο, αναφέρεται κι αυτή, όπως το «Κιέριον» του Δήμου Θέου, στην πραγματική ανεξιχνίαστη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου, το πτώμα του οποίου ανακαλύφθηκε στο θαλάσσιο χώρο της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια του ελληνικού Εμφυλίου. Πρόκειται, ωστόσο, για μια αστυνομική ταινία μυστηρίου, πιο κοντά στα χνάρια των κινηματογραφικών μεταφορών των μυθιστορημάτων του Γιάννη Μαρή, παρά στο είδος του «cinéma vérité» ντοκιμαντέρ. Τη μουσική επένδυση της ταινίας υπογράφει ο Λουκιανός Κηλαηδόνης.

«Παραγγελιά!» (1980), του Παύλου Τάσιου

Ο Παύλος Τάσιος ασχολήθηκε με ελληνικά κοινωνικά ζητήματα, ίσως με περισσότερο ρεαλισμό από οποιονδήποτε άλλο σκηνοθέτη. Η ταινία του «Παραγγελιά!», στην οποία συμπρωταγωνιστούν οι Αντώνης Αντωνίου, Αντώνης Καφετζόπουλος, Σοφία Ρούμπου, Όλια Λαζαρίδου, Γιώργος Κοτανίδης, Νικήτας Τσακίρογλου και η σύντροφός του Κατερίνα Γώγου, στον ρόλο της αφηγήτριας, είναι ίσως η πιο γνωστή του. Βασισμένη στο αληθινό περιστατικό στο νυχτερινό κέντρο «Η Νεράιδα της Αθήνας», τον Φεβρουάριο του 1973, όπου ο Νίκος Κοεμτζής σκότωσε με σουγιά τρεις ανθρώπους (ανάμεσά τους δύο αστυνομικούς) και τραυμάτισε άλλους επτά, εξαιτίας μιας απλής παρεξήγησης, η ταινία μιλάει για την συσσωρευμένη οργή σε μια κοινωνία, που δεν έχει προλάβει ακόμα να φροντίσει τις «ανοιχτές πληγές» του Εμφυλίου και της δικτατορίας.

«Τα όπλα μου ρίχνουν λουλούδια» (1981), του Γιάννη Φαφούτη

Η βραβευμένη καλτ ταινία μεγάλου μήκους του Γιάννη Φαφούτη, με τίτλο «Τα όπλα μου ρίχνουν λουλούδια» και πρωταγωνιστή τον Γιώργο Κιμούλη, είναι η πρώτη κινηματογραφική μεταφορά της υπόθεσης του «ληστή με τις γλαδιόλες», Θεόδωρου Βερνάρδου, που συγκλόνισε το πανελλήνιο με τις ληστείες τραπεζών που διέπραξε κατά την δεκαετία του 1970, αλλά και την φαντασμαγορική του απόδραση από τις φυλακές Κορυδαλλού, που έμοιασε να λοιδορεί τις ελληνικές αρχές της εποχής. Ο Φαφούτης επιχειρεί εδώ να σκιαγραφήσει ένα ψυχογραφικό πορτρέτο του Βερνάρδου, αναφερόμενος στις διαστροφές του και την σχέση του με την αδερφή του —στοιχεία που ζωντανεύουν μέσα από την εξαιρετική ερμηνεία του μόλις 25χρονου Κιμούλη.

«Άγγελος» (1982), του Γιώργου Κατακουζηνού

Η ταινία «Άγγελος», του Γιώργου Κατακουζηνού, υπήρξε η πρωτοποριακή για την εποχή της για μια σειρά από λόγους. Όντας η πρώτη που ασχολήθηκε με το θέμα της ομοφυλοφιλίας στην Ελλάδα, τους τρανς, τις κακόφημες πιάτσες, καθώς και ολόκληρο το πλαίσιο αντιμετώπισης αυτής της πραγματικότητας από την κοινωνία της εποχής, υπήρξαν σφοδρές αντιδράσεις πριν καν γυριστεί. Βασισμένη στην αληθινή ιστορία της δολοφονίας του 22χρονου ναύτη Ανέστη Παπαδόπουλου, από τον 19χρονο επίσης ναύτη Χρήστο Ρούσσο, η ταινία έριξε φως σε μια πραγματικότητα, που μέχρι τότε θεωρούταν ταμπού και αγνοούταν συστηματικά από την καθωσπρέπει κοινωνία. Ο «Άγγελος» διαγωνίστηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1982 και απέσπασε τα βραβεία Καλύτερης Ταινίας, Σεναρίου και Α’ ανδρικού ρόλου για τον Μιχάλη Μανιάτη, όμως στις προβολές του στο εξωτερικό κέρδισε μάλλον αρνητικές εντυπώσεις, λόγω της ταύτισης «ομοφυλόφιλου-δολοφόνου». Πάντως, η ταινία βοήθησε τον δράστη Ρούσσο, μεταστρέφοντας την κοινή γνώμη, και δίνοντάς του την δυνατότητα να διεκδικήσει τον μετριασμό της ποινής του.

«Υπόθεση Παγκρατίδη: Αθώος ή ένοχος» (1989), του Δημήτρη Αρβανίτη

Η υπόθεση του διαβόητου «Δράκου του Σέιχ Σου» (Αριστείδη Παγκρατίδη), που καταδικάστηκε σε θάνατο για μια σειρά από δολοφονικές και ληστρικές επιθέσεις στο ομώνυμο δάσος της Θεσσαλονίκης, και εκτελέστηκε τον Φεβρουάριο του 1968, καθήλωσε το πανελλήνιο εν μέσω της στρατιωτικής δικτατορίας. Η κινηματογραφική μεταφορά του Δημήτρη Αρβανίτη για την ΕΡΤ, «Υπόθεση Παγκρατίδη: Αθώος ή ένοχος», που βασίστηκε στο βιβλίο-έρευνα του δημοσιογράφου Κώστα Τσαρούχα, διερωτάται αν ο Παγκρατίδης, που ομολόγησε μεν για τις πράξεις του, ήταν πράγματι ο δολοφόνος, ή αν επρόκειτο για «μια αστυνομική πλεκτάνη, μια δικαστική πλάνη, μια άδικη εκτέλεση», όπως είναι και ο υπότιτλος του βιβλίου. Πρωταγωνιστής της ταινίας είναι ο ηθοποιός Σπύρος Δρόσος.

«Ζωή» (1995), του Γιώργου Κατακουζηνού

Η ταινία «Ζωή», του Γιώργου Κατακουζηνού —με τον απειλητικό υπότιτλο «Μια ωραία πεταλούδα»— βασίστηκε στην πολύκροτη υπόθεση του Παναγιώτη Φραντζή, που είχε συγκλονίσει την Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του '80, όταν αποκαλύφθηκε πως δολοφόνησε την σύζυγό του Ζωή Γαρμάνη και στη συνέχεια διαμέλισε την σορό της, η οποία ανακαλύφθηκε στα σκουπίδια στις 24 Απριλίου του 1987. Αν και όχι τόσο γνωστή όσο η ταινία του «Άγγελος», με τα χρόνια η ταινία αυτή του Κατακουζηνού απέκτησε καλτ φήμη και αποτελεί μέχρι και σήμερα μία από τις πιο συγκλονιστικές «true crime» ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου.

«Όμηρος» (2005), του Κωνσταντίνου Γιάνναρη

Η ταινία «Όμηρος», του σκηνοθέτη του «Από την άκρη της πόλης», Κωνσταντίνου Γιάνναρη, με πρωταγωνιστές τους Στάθης Παπαδόπουλος, Θεοδώρα Τζήμου και Γιάννης Στάνκογλου, βασίστηκε στην αληθινή υπόθεση λεωφορειοπειρατείας του 1999. Η κατάληψη ενός ΚΤΕΛ, στο Κάτω Σχολάρι Θεσσαλονίκης, από τον 25χρονο Αλβανό υπήκοο, Φλαμούρ Πίσλι, που κράτησε όμηρους τους εννέα επιβάτες οπλισμένος με μια χειροβομβίδα, διαμαρτυρόμενος για αδικίες που είχε υποστεί από τον εργοδότη του, μεταφέρεται εδώ με ρεαλισμό και ευαισθησία προς τις εθνικές μειονότητες, που συχνά γίνονται εξιλαστήρια θύματα μεγαλύτερων συμφερόντων. Η ταινία απέσπασε δυο Κρατικά Βραβεία Ποιότητος στο 46ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Βραβείο του διεθνούς «Φόρουμ και Φεστιβάλ Ευρωπαϊκής Ταινίας» Βιέννης.