Πέτρος Τουλούδης: «Με ενδιαφέρει να δημιουργώ τις συνθήκες για κάτι που δεν μπορώ να προβλέψω»

Η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ ξεκινά τη νέα σεζόν με το «Τόσαις φοραίς, τόσο κοντά να είμαι», με την υπογραφή του Γιώργου Κουμεντάκη, όπου «συνομιλούν» επί σκηνής τέσσερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, τρεις χορογράφοι, εννέα χορευτές του Μπαλέτου της ΕΛΣ, ένας τραγουδιστής, μια γλυπτική εγκατάσταση και δύο μουσικά σύνολα. Με αφορμή τη συγκεκριμένη παράσταση, ο Πέτρος Τουλούδης, που συνυπογράφει τη σκηνοθεσία με τον Γιώργο Κουμεντάκη ενώ παράλληλα έχει επιμεληθεί τη γλυπτική εγκατάσταση, μιλά στην ATHENS VOICE για τη σκηνική προσέγγισή του. Εδώ η γλυπτική υπερβαίνει την παραδοσιακή στατικότητα και αποκτά κίνηση και λειτουργικότητα. Τα ιδιόμορφα τραπέζια, που παραπέμπουν σε υβριδικά πλάσματα, μετατρέπονται σε ηχητικούς μηχανισμούς, αλληλεπιδρώντας με τους χορευτές και τη μουσική. Έτσι, ο καλλιτέχνης δημιουργεί έναν χώρο διαρκούς μεταμόρφωσης, όπου η υλικότητα, ο ήχος και η κίνηση συνθέτουν μια πολυαισθητηριακή εμπειρία, προσκαλώντας τον θεατή σε μια βιωματική προσέγγιση της ποίησης.

Πέτρος Τουλούδης: Συνέντευξη για το «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι» στην Εναλλακτική Σκηνή

Έχετε δουλέψει στη γλυπτική, στις εγκαταστάσεις, στην αρχιτεκτονική, στο θέατρο και την όπερα, ενώ παράλληλα έχετε μια πολύ ιδιαίτερη σχέση με την Τήνο και το Tinos Quarry Platform. Αν έπρεπε να συστηθείτε σήμερα σε κάποιον που δεν γνωρίζει τη δουλειά σας, τι θα λέγατε ότι αναζητάτε μέσα από όλα αυτά τα διαφορετικά πεδία;
Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να συστηθώ μέσα από ένα συγκεκριμένο μέσο. Θα έλεγα ότι ένα σταθερό σημείο είναι ο τρόπος που δουλεύω. Με ενδιαφέρει να δημιουργώ τις συνθήκες στις οποίες μπορεί να γίνει κάτι το οποίο δεν μπορώ να προβλέψω εξ αρχής. Εμπιστεύομαι τη διαδικασία και τις σχέσεις που δημιουργούνται μέσα από τα υλικά, τους ανθρώπους, τον χώρο και τον χρόνο και παρατηρώ τι συμβαίνει ανάμεσά τους. Γι' αυτό ίσως μπορώ να κινούμαι από τη γλυπτική στην αρχιτεκτονική ή στη σκηνή χωρίς να αισθάνομαι ότι αλλάζω πραγματικά αντικείμενο.

Έχετε περάσει αρκετά χρόνια δουλεύοντας σε αρχιτεκτονικά έργα στην Τήνο και στη συνέχεια βρεθήκατε να κινείστε όλο και περισσότερο ανάμεσα στην εικαστική τέχνη και τη σκηνή. Τι σας έχει δώσει η αρχιτεκτονική ματιά που εξακολουθεί να υπάρχει στον τρόπο με τον οποίο βλέπετε ένα έργο τέχνης;
Η αρχιτεκτονική από πάντα συμβάδιζε με την τέχνη και ειδικά η αρχιτεκτονική του χώρου εμπεριέχει σχέσεις, δυνατότητες και όρια. Δεν αναφέρεται σε έναν άδειο χώρο που απλά γεμίζει. Νομίζω ότι έγινα πιο συνειδητός μετά την εμπειρία μου, σε σχέση με την κλίμακα και το σώμα μέσα στον χώρο. Με τον ίδιο τρόπο και στη γλυπτική, αντιλαμβάνομαι τον χώρο γύρω από ένα γλυπτό, το πώς θα το πλησιάσει κάποιος και θα κινηθεί δίπλα του.

Στην παράσταση «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», που θα δούμε στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, συνυπογράφετε τη σκηνοθεσία με τον Γιώργο Κουμεντάκη, ενώ παράλληλα η γλυπτική σας εγκατάσταση είναι αυτή που μετατρέπει τη σκηνή σε ένα κινούμενο ηχητικό τοπίο. Πώς μοιράστηκε αυτή η ματιά ανάμεσά σας; Και τι συμβαίνει όταν ο εικαστικός τρόπος με τον οποίο βλέπετε μια σκηνή συναντά τον τρόπο με τον οποίο ένας συνθέτης την ακούει;
Η συνεργασία μας ξεκίνησε πολύ πριν υπάρξει η τελική μορφή της εγκατάστασης. Ο Γιώργος έδωσε αυτό που θα έλεγα τη γραμμή του αισθήματος και πάνω σε αυτή δουλέψαμε μαζί τη δραματουργία και τη σκηνική της εξέλιξη. Συντονιστήκαμε πάνω σε μία από κοινού μετάφραση νοημάτων. Άλλοτε εκείνος άκουγε πολλές φορές κάτι που εγώ έβλεπα, και εγώ έβλεπα κάτι σε αυτό που εκείνος άκουγε. Αυτή η μετάφραση από το ένα στο άλλο μέσο ήταν σημαντικό κομμάτι της διαδικασίας.

Λέτε ότι η πρώτη σας σκέψη δεν ήταν να φτιάξετε μια εικόνα για τον Καβάφη, αλλά έναν χώρο όπου «κάτι θα μπορούσε να συμβεί». Τι ήταν αυτό το «κάτι» που ψάχνατε;
Δεν ήξερα τι ήταν αυτό το «κάτι» και αυτό ήταν σημαντικό, γιατί άφηνε χώρο στην περιέργεια και στην αναζήτηση. Υπήρχε μια καθόλου εύκολη εξίσωση, πώς μια ιδέα, ένα αντικείμενο, μια σχέση ανάμεσα στα πράγματα μπορεί να αποκτήσει σκηνική υπόσταση, να επηρεάζει και να επηρεάζεται από τη μουσική και τα σώματα. Με ενδιέφερε να προκύψει μέσα από τη διαδικασία και να παραμένει ανοιχτό ένα περιθώριο για κάτι που δεν είχαμε προβλέψει εξ αρχής.

Τι σας συγκινεί στην ποίηση του Καβάφη;
Δεν είχα πάντα την ίδια σχέση που έχω τώρα με την ποίηση του Καβάφη. Όταν πρωτοήρθα σε επαφή, στο παρελθόν, και επηρεασμένος και από όσα γνώριζα για τη ζωή του, είχα διακρίνει κυρίως μία ευαλωτότητα που εκφραζόταν με μεγάλη ακρίβεια. Μεγαλώνοντας, κατάλαβα καλύτερα πόσο καθολική μπορεί να είναι μια τέτοια ομολογία. Και αυτό είναι που με συγκινεί περισσότερο στον Καβάφη αυτήν τη στιγμή, ότι η αυτή η ευαλωτότητα δεν γίνεται αδυναμία αλλά δύναμη.

Τα τραπέζια στο σκηνικό, παραπέμπουν στα υβριδικά πλάσματα της ασσυριακής μυθολογίας, τα Λαμασσού. Τι σας ενδιέφερε σε αυτές τις αρχαϊκές μορφές και πώς συνδέονται με τον Καβάφη;
Δεν υπάρχει κάποια άμεση σχέση ανάμεσα στον Καβάφη και τα μυθικά Lamassu. Όταν ξεκίνησα να σχεδιάζω τα τραπέζια, δεν είχα στο μυαλό μου μια τέτοια αναφορά. Προέκυψε στην πορεία, κυρίως από την στάση των ποδιών τους. Με ενδιέφερε όμως και κάτι από την υβριδική φύση αυτών των πλασμάτων. Και τα τραπέζια είναι με έναν τρόπο, γλυπτά, μουσικά όργανα, χρηστικά αντικείμενα και ταυτόχρονα μοιάζουν με σώματα που κινούνται στη σκηνή. Ίσως ο Καβάφης, η Αλεξάνδρεια και αυτή η αίσθηση ενός παλιού κόσμου που παραμένει παράξενα σύγχρονος, να με έκαναν να κρατήσω έναν μικρό αρμό που επιτρέπει μια χρονική μετατόπιση με αυτήν την αναφορά.

Πότε ένα αντικείμενο παύει να είναι σκηνικό και γίνεται «συμπρωταγωνιστής» μιας παράστασης; Στη συγκεκριμένη δουλειά, ποιος κινεί ποιον — οι χορευτές την εγκατάσταση ή η εγκατάσταση τους χορευτές;
Μάλλον όταν αρχίζει να επηρεάζει αυτό που συμβαίνει και δεν βρίσκεται απλά εκεί για να το υποστηρίξει. Στην παράσταση όλα βρίσκονται σε μία αμφίδρομη σχέση συνεχώς, και έχουν ενδιαφέρον αυτές οι στιγμές. Δεν είναι απολύτως σαφές ποιος ενεργοποιεί ποιον.

Τι αλλάζει στο έργο σας όταν μπαίνουν μέσα του εννέα σώματα;
Σχεδόν τα πάντα. Η γλυπτική από μόνη της δεν είναι όπως είναι ένα σώμα με πρόθεση, που μπαίνει τόσο ενεργά στο έργο. Τα αντικείμενα έχουν βάρος και συμπεριφορά αλλά ο άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει, να διστάσει, να κάνει λάθος. Είναι μια σύμπραξη αυτή η σχέση που με ενδιαφέρει πολύ.

Αν αφαιρούσαμε από τη σκηνή τους χορευτές και τη μουσική και σας αφήναμε μόνο με την εγκατάσταση, τι θα θέλατε να εξακολουθεί να συμβαίνει μέσα σε αυτόν τον χώρο;
Αρχικά θα είχαμε σαμποτάρει επιτυχώς την εγκατάσταση σε αυτήν την περίπτωση. Μετά θα επικρατούσε μάλλον απόλυτη σιωπή και λίγο μετά θα ακούγαμε ψιθύρους από το κοινό, φαντάζομαι. Μπορεί να προέκυπτε ίσως ένα άλλο έργο έτσι. Δεν το έχω σκεφτεί.

Η εγκατάσταση δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό, αλλά συμμετέχει στη δημιουργία του ήχου και στην κίνηση της παράστασης. Πώς αλλάζει η σκέψη ενός γλύπτη όταν το έργο του δεν προορίζεται απλώς να το κοιτάξεις, αλλά πρέπει να το ακούσεις κιόλας;
Νομίζω ότι όταν ξεκινά κάτι να ακούγεται, αυτόματα εισάγεται και ο χρόνος. Γιατί περιμένεις να δεις τι θα συμβεί. Επίσης κάτι που για παράδειγμα δονείται, όπως ένα μέταλλο, αποκτά και μια άλλη συμπεριφορά που γίνεται μέρος της υλικότητάς του και αυτό έχει ενδιαφέρον.

Tο «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι» πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2026 στο SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) και στο 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Τι σας αποκάλυψε η ζωντανή συνθήκη για το έργο;
Μου επιβεβαίωσε ότι η παράσταση δεν ολοκληρώνεται στις πρόβες. Με το κοινό αλλάζει η συγκέντρωση ο χρόνος ακόμα και ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι τις αποστάσεις.

Έχετε δουλέψει αρκετά στη σκηνή, αλλά και σε έργα που στέκονται αυτόνομα ως εικαστικά έργα. Τελικά, πού αισθάνεστε ότι ανήκετε περισσότερο: στο εργαστήριο, στη σκηνή ή σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο όπου τα όρια μεταξύ των τεχνών αρχίζουν να καταργούνται;
Μάλλον σε ένα ενδιάμεσο χώρο, αλλά όχι επειδή πιστεύω ότι τα όρια μεταξύ των τεχνών αρχίζουν να καταργούνται. Αντίθετα, με ενδιαφέρει η αυτονομία τους. Και αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι όταν αυτά πλησιάζουν αρκετά ώστε να επηρεάζουν το ένα το άλλο χωρίς να χάνουν την ταυτότητά τους. Εκεί αισθάνομαι ότι υπάρχει ακόμα πολύς χώρος για να δουλέψω.

ΙΝFO
Εναλλακτική Σκηνή, 2, 3, 4, 9, 10, 11, 16, 17 και 18 Οκτωβρίου 2026