Platon: «Αποτυπώνω την αυθεντικότητα των στιγμών των ανθρώπων»

O φωτογράφος Platon που γεννήθηκε στην Ελλάδα αλλά ζει στο Λονδίνο παρουσιάζει την πιο μεγάλη έκθεση που έχει κάνει ποτέ στο Μουσείο Μπενάκη (Κτίριο Πειραιώς), με τίτλο «People Power». Στην έκθεση συνυπάρχουν διασημότητες, αλλά και αμφιλεγόμενοι ηγέτες,  άνθρωποι της εξουσίας -και που ενδεχομένως δεν συμπαθεί ο περισσότερος κόσμος-, μαζί με πρόσφυγες και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ιδιαίτερη θέση κατέχει στην έκθεση η Πάρος του Platon, όπου φιλοξενούνται οι πρώτες φωτογραφίες που έβγαλε, το ξεκίνημά του και οι άνθρωποι που τον ενέπνευσαν και τον εμπιστεύτηκαν εξ αρχής. Λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσης, ο καλλιτέχνης μάς ξενάγησε σε αυτή, αποκαλύπτοντάς μας ιστορίες πίσω από τις φωτογραφίες του ενώ στη συνέχεια είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του. Πέρα από όλα, ο Platon είναι και ένας δεινός και σαγηνευτικός ρήτορας, που σε αιχμαλωτίζει με τον τρόπο που μιλά. Ίσως αυτό να είναι το μυστικό του. Ή ένα από τα μυστικά του... 

Platon: People Power στο Μουσείο Μπενάκη

Η ξενάγηση στην έκθεση από τον ίδιο τον φωτογράφο: Από την αίθουσα της δόξας στο Ησυχαστήριο της Πάρου και στη συνέχεια στην αίθουσα της εξουσίας

Αφού έκανε έναν μικρό πρόλογο για την έκθεσή του στο Μουσείο Μπενάκη, ο Platon μάς ξενάγησε μόνος του σε αυτή, σταματώντας συχνά μπροστά από τα έργα του για να μας διηγηθεί τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιουργήθηκαν ή τις ιστορίες πίσω από κάθε φωτογραφία. Το κίνητρό του στη φωτογράφιση και στην επαφή με τους ανθρώπους είναι η περιέργεια κι όχι το να τους κρίνει. Γι' αυτό και η έκθεση φιλοξενεί πολλές προσωπικότητες που ενδέχεται να μη χαίρουν ευρείας συμπάθειας ή αποδοχής ή να βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη φυλακή. Εκείνος καταγράφει τη στιγμή και προσπαθεί να αποτυπώσει τη δικιά τους αλήθεια. Γι΄αυτό και όπως ανέφερε κάθε φωτογραφία είναι ένα αποτέλεσμα μοιρασμένο 50-50 (φωτογράφος- φωτογραφιζόμενος). Ωστόσο, δεν περιορίζεται εκεί. Τον ενδιαφέρει πολύ το μάτι του θεατή, το πώς θα δει τις εικόνες του, πώς θα τις ερμηνεύσει. Και είναι ανοικτός σε σχόλια, ερωτήσεις, αντιδράσεις... Όπως ανέφερε, «εγώ δεν προμοτάρω καμιά από αυτές τις προσωπικότητες που έχω φωτογραφίσει. Κρατώ έναν καθρέφτη και καλώ τον θεατή να δει μέσα και να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Δεν δίνω ποτέ απαντήσεις, αλλά θέτω ερωτήματα». 

Η έκθεση χωρίζεται σε τρεις μεγάλες ενότητες, όπως τις όρισε ο ίδιος ο καλλιτέχνης: Η πρώτη αίθουσα, όπως μπαίνουμε είναι η αίθουσα της δόξας, όπου θα δούμε καλλιτέχνες, διασημότητες και... εκατομμυριούχους αλλά και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες, όπως ο Marylin Manson ή ο Γούντι Άλεν, αλλά και άτομα που άλλοτε είχαν φήμη και χρήματα και τώρα βρίσκονται στη φυλακή, όπως ο Γουάνστάιν. Χαρακτηριστική είναι η φωτογραφία του Πατσίνο και του Ντε Νίρο που ποζάρουν μαζί. Όσον αφορά εκείνη του Αλεξάντερ ΜακΚουίν, ο Platon μάς αποκαλύπτει ότι ήταν φοιτητές και την τράβηξε πριν από το πρώτο μεγάλο του σόου. Ένα σημάδι στα φρύδια που ο ίδιος έκανε με ξυραφάκι λίγο προτού τραβηχτεί η φωτογραφία, καθιστά τη στιγμή μοναδική τόσο στη μνήμη των δυο φίλων όσο και σε εμάς που βλέπουμε τη φωτογραφία. 

Μεγάλο ενδιαφέρον είχε η φωτογραφία του Ντέιβιντ Μπέκαμ. Μας διηγήθηκε ότι εκείνη την ημέρα ήταν μαζεμένη όλη η οικογένεια για τη φωτογράφιση του θρύλου του ποδοσφαίρου. Και ήταν πολύ όμορφη εικόνα, όπως τους έβλεπα να κοιτούν όλοι μαζί, η μητέρα και τα μικρά παιδιά. Ηθελα πολύ να τους φωτογραφίσω αλλά δεν το έκανα. Όταν εξέφρασα την επιθυμία μου στη Βικτόρια Μπέκαμ, εκείνη είπε ότι θα μεταφέρει αυτή την οικογενειακή στιγμή ο Ντέιβιντ. Πώς; Πόζαρε πλάτη στο φακό, όπου βλέπουμε το τατουάζ με τα αρχικά των παιδιών του. Έτσι έχουμε καταγεγραμμένη αλλιώς αυτή τη στιγμή.

Κάθε φωτογραφία είχε να πει μια ιστορία για τον Platon και καθώς μιλούσε για αυτές, ήταν φανερό το πάθος του, τόσο για την ανθρώπινη επαφή και επικοινωνία, όσο και το μεγάλο του ταλέντο να γίνεται συμπαθής στους ανθρώπους, ίσως διότι μιλούσε με αυθεντικότητα και αλήθεια. 

Όλες οι ενότητες της έκθεσης επικοινωνούν με μια μεγάλη τοιχογραφία όπου έχει φωτογραφίσει πρόσφυγες από διάφορες περιοχές του κόσμου. «Μιας και είμαι μισός Άγγλος, θα μπορούσα από τη δική μου μεριά να αντικαταστήσω τα μάρμαρα που λείπουν με αυτούς τους ανθρώπους», όπως ανέφερε. Αν και οι ίδιοι έχουν αβέβαιο μέλλον, αναφέρει: «Δεν θέλω να φωτογραφίζω ανθρώπους που έχουν πληγωθεί από τη ζωή να τους φωτογραφίζω ως θύματα. Εδώ φαίνονται ως θαρρελέοι, υπερήφανοι και ευγενικοί άνθρωποι. Και πιστεύω ότι πρέπει να σταματήσουμε να τους σκεφτόμαστε ως αριθμούς αλλά ως ανθρώπους. Οπότε αυτός ο μεγάλος τοίχος, αγκαλιάζει όλη την έκθεση. Μάλιστα βρίσκεται σε άμεσο διάλογο με την επόμενη ενότητα, την Πάρο, αφού κάποιες φωτογραφίες είναι τοποθετημένες -όχι τυχαία καθώς φαίνεται- να κοιτούν η μια την άλλη. 

H Πάρος, το ησυχαστήριο της έκθεσης

Στο πιο «προστατευμένο» σημείο της έκθεσης παρουσιάζονται οι φωτογραφίες που τράβηξε από τη γενέτειρά του, την Πάρο. Όταν ξεκίνησε να φωτογραφίζει, πήγε στο νησί του και εκεί με τη βοήθεια πρώτα του θείου του και στη συνέχεια όλων των ανθρώπων του χωριού, άρχισε να φωτογραφίζει στιγμές, ανθρώπους, επαγγέλματα που χάνονται, φυτά... Εδώ είναι σαν ξωκλήσι όπως λέει. «Έξω έχει πολύ θόρυβο, ενώ εδώ ησυχία». Όταν ξεκίνησε να φωτογραφίζει, δεν ήξερε πώς να διαχειριστεί το φως και τη σκιά. Και αυτό που παρατήρησε είναι ότι στην Πάρο -όπως και στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου- επικρατεί στο τοπίο το λευκό. Έτσι σιγά σιγά άρχισε να χρησιμοποιεί το λευκό φόντο, που τονίζει τα θέματά του καλύτερα. Και αυτό αποτελεί φόρο τιμής στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Πάρο. 

Σε αυτό το σημείο της έκθεσης, παρουσιάζει και μια από τις αγαπημένες του φωτογραφίες: ένα όμορφο κορίτσι λίγο πριν την εφηβεία, μες στην αθωότητα καθώς ακόμη δεν έχει γνωρίσει απογοητεύσεις. Αυτό το κορίτσι βρίσκεται απέναντι από ένα άλλο μικρό κορίτσι από τον τοίχο των προσφύγων. Ποια είναι η μεγάλη διαφορά τους; Το κορίτσι της Πάρου μεγαλώνει με ασφάλεια ενώ το άλλο μέσα στην αβεβαιότητα...

Eπιστροφή στον θόρυβο και τον διάδρομο της εξουσίας

Βγαίνοντας από την αίθουσα της Πάρου, βρισκόμαστε στην αίθουσα που φιλοξενεί ηγέτες από όλον τον κόσμο, από τον Ομπάμα και τον Τραμπ αλλά και τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μέχρι τον Νετανιάχου, τον Πούτιν και τον Αραφάτ. Στον απέναντι τοίχο, βλέπουμε εικόνες από ανθρωπιστικές οργανώσεις που μάχονται για τα δικαιώματα. Που βρίσκονται ουσιαστικά σε εικαστικό διάλογο μεταξύ τους... Εδώ δεν σχολίασε πολλά, μας άφησε να βγάλουμε τα δικά μας συμπεράσματα...

10 λεπτά με τον Platon στο Μουσείο Μπενάκη

Μετά το πέρας της ξενάγησης είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω για μόλις 10' με τον Platon και να του θέσω τις δικές μου ερωτήσεις. Σίγουρα θα μπορούσα να τον ακούω για ώρες πάντως, όπως του ανέφερα στο τέλος... 

Όταν έχετε μόλις κάποια λεπτά για να αποτυπώσετε με την κάμερά σας την ουσία μιας προσωπικότητας, πώς το καταφέρνετε;
Έχω πάντα στο νου μου το παλιό ραδιόφωνο, όπου υπήρχαν τα πλήκτρα συντονισμού. Όταν έψαχνες τον αγαπημένο σου σταθμό, άλλοτε το σήμα ήταν πολύ καθαρό και ο ήχος πολύ όμορφος. Ενώ άλλοτε υπάρχει πολύς θόρυβος και το σήμα είναι αδύναμο. Εσύ πρέπει να συγκεντρωθείς πολύ προσεκτικά, καθώς ένα ελαφρύ άγγιγμα στο κουμπί, μπορεί να σου στοιχίσει να χάσεις τον σταθμό σου. Το ίδιο άλλωστε ισχύει και με το σήμα του κινητού τηλεφώνου, όταν μιλάς σε κάποιον και το σήμα εξασθενεί και τον χάνεις. Για μένα κάθε άνθρωπος έχει μια συχνότητα και ένα σήμα. Και η δουλειά μου είναι να συντονιστώ σε αυτή τη συχνότητα και να βρω το σήμα τους. Μερικές φορές είναι πολύ εύκολο, αλλά μερικές φορές είναι πολύ εύθραυστο και πρέπει να συγκεντρωθώ πραγματικά πολύ για να το βρω. 

Όταν η φωτογράφισή μου έχει να κάνει με έναν παγκόσμιο ηγέτη , τα πράγματα δυσκολεύουν επειδή έχεις πολύ λίγο χρόνο, δεν είμαι η προτεραιότητά του και επομένως είναι ένα πολύ αδύναμο σήμα, απαιτεί πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση. Και αν βρίσκομαι σε μια επανάσταση στην Αίγυπτο και η μυστική αστυνομία είναι εκεί και ο κόσμος φοβάται και οι άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους γύρω μας, επίσης πολύ αδύναμο σήμα, επειδή όλοι είναι τρομοκρατημένοι. Επομένως, υπάρχουν πολύ διαφορετικοί λόγοι για ένα αδύναμο σήμα, αλλά στο τέλος μπορεί να γίνει πολύ περίπλοκο. Σε άλλες καταστάσεις, σε αυτό το δωμάτιο, είχα πολύ ισχυρά σήματα και ήταν εύκολο επειδή οι άνθρωποι ήταν πολύ φιλόξενοι και ήθελαν να συνεργαστούν. Οπότε, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, η δουλειά μου είναι να βρίσκω πάντα το σήμα. Μερικές φορές είναι δύσκολο, μερικές φορές είναι εύκολο, όμως είναι πάντα συναρπαστικό». 

Ποιο θα λέγατε ότι είναι το σημείο μηδέν στη σχέση σας με τη φωτογραφία; Πώς καταλάβατε ότι αυτό ήταν που θέλατε να κάνετε στη ζωή σας;

Για μένα δεν έχει να κάνει καν με τη φωτογραφία, έχει να κάνει με την ανθρώπινη σύνδεση. Πάντα αγαπούσα την ιδέα του να συνδέεσαι με έναν αυθεντικό τρόπο. Οπότε, αυτό είναι πραγματικά που κάνω. Θέλω να πω, χρησιμοποιώ μια κάμερα για να καταγράψω τη σύνδεση, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι συνδέομαι πρώτα. Δεν συνδέονται με την κάμερα, συνδέονται με εμένα ως άτομο και εγώ συνδέομαι μαζί τους ως άτομο. Οπότε αυτό είναι το μαγικό πράγμα και αυτό συνέβη όταν ήμουν 19 χρονών αμέσως.»

​Και προφανώς, με την κάμερα μπόρεσα να καταγράψω αυτό το συναίσθημα που έχεις με κάποιον βαθιάς σύνδεσης. Με τον Ούγκο Τσάβες, είχα 30 δευτερόλεπτα μαζί του και πήρα ένα καρέ, αλλά η σύνδεση ήταν ισχυρή και αυτό ήταν όλο κι όλο που χρειαζόμουν. Άλλες φορές έχω μια ώρα με κάποιον και δεν μπορώ να συνδεθώ. Άλλωστε όλοι -νομίζω- ενθουσιαζόμαστε όταν συνδεόμαστε πραγματικά ο ένας με τον άλλο. Ειδικά τώρα που με την τεχνητή νοημοσύνη και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γινόμαστε πιο μοναχικοί και χάνουμε την ικανότητά μας να συνδεόμαστε με τους ανθρώπους. Και νομίζω ότι είμαι πολύ τυχερός που πέρασα μια ζωή εξασκώντας αυτήν την ικανότητα της σύνδεσης. Αυτή άλλωστε είναι η δουλειά μου.

Έχετε social media;
Έχω social media για τη δουλειά μου, στο γραφείο μου, αλλά δεν είμαι σκλάβος αυτών των μέσων. Τα χρησιμοποιώ με τους δικούς μου όρους.

Ποια είναι η άποψή σας για την τεχνητή νοημοσύνης; Τη θεωρείτε απειλή ή εργαλείο στη δουλειά σας;
Η δουλειά μου αφορά την ανθρώπινη αυθεντική στιγμή και πολλοί μου έχουν πει, φοβάμαι μήπως η τεχνητή νοημοσύνη μου πάρει τη δουλειά. Μα πώς μπορεί να μου πάρει τη δουλειά; Αφού η δουλειά μου είναι να είμαι αυθεντικός και αληθινός. Άλλωστε πιστεύω ότι τα επόμενα πέντε χρόνια, το πιο σημαντικό νόμισμα στην κοινωνία μας δεν θα είναι τα χρήματα, δεν θα είναι η εξουσία ή η διασημότητα, θα είναι οι αυθεντικές ανθρώπινες εμπειρίες με τους ανθρώπους και αυτό κάνω».

Και γενικά είμαι φύσει αισιόδοξος. Νομίζω ότι οι άνθρωποι νοιάζονται για την αυθεντικότητα και δεν θέλουν να την ανταλλάξουν με κάτι τεχνητό. Η ΑI είναι ένα εργαλείο και θεωρώ ότι θα προσαρμοστούμε σε αυτό. Όλα τα εργαλεία άλλωστε ενέχουν κινδύνους. Για παράδειγμα, μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα σφυρί για να χτίσεις ένα σπίτι ή μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα σφυρί για να πληγώσεις κάποιον, το ίδιο εργαλείο».

Η εξουσία αλλάζει τον τρόπο που εσείς προσωπικά βλέπετε  έναν άνθρωπο ή προσπαθείτε να κοιτάξετε πέρα από αυτό;
Η εξουσία είναι ένα πολύ επικίνδυνο πράγμα, είναι η ιστορία του Ίκαρου, ή του Φαέθωνα, και μας σαγηνεύει. Έχω νιώσει τη αποπλάνηση, είσαι στο δωμάτιο με ισχυρούς ανθρώπους και σε ελκύουν. Αλλά είμαι τυχερός επειδή είμαι απρόσβλητος στην εξουσία τώρα, δεν τη θέλω, δεν έχω καμία χρήση γι' αυτήν. Και θεωρώ ότι αν είσαι αρκετά τυχερός για να αποκτήσεις εξουσία, πρέπει να τη μοιραστείς, δεν πρέπει να την κρατήσεις για σένα».

Θεωρείτε ότι έχετε εξουσία μέσω των φωτογραφιών σας;
Αυτές οι εικόνες είναι στον κοινωνικό διάλογο τώρα και προκαλούν συζήτηση, οπότε αυτή είναι η εξουσία που έχω, δεν είναι εξουσία που μπορώ να κρατήσω, δεν είναι εξουσία που μου δίνει κανένα πλεονέκτημα στη ζωή πέρα από το να μοιράζομαι και να βλέπω ανθρώπους να διεγείρονται για να κάνουν έναν διάλογο, αυτή είναι η εξουσία που θέλω.

Κατά τη διάρκεια της μέχρι τώρα πορείας σας θυμάστε κάποιες μαγικές στιγμές ή κάποιες άλλες που δεν θα θέλατε να αναπολείτε;|
Έχω νιώσει το κρύο της εξουσίας και τον εκφοβισμό της εξουσίας. Το έχω αισθανθεί με πολλούς από τους δικτάτορες με τους οποίους δούλεψα, το έχω νιώσει στο Κονγκό αντιμετωπίζοντας πολιτοφυλακή και γκάνγκστερ. Αλλά έχω νιώσει επίσης ενδυνάμωση από ανθρώπους που τους έχουν στερήσει τον λόγο. Και είναι πολύ όμορφο να βλέπεις κάποιον που έχει αγνοηθεί από την κοινωνία να νιώθει ορατός για πρώτη φορά. Κι εγώ αισθάνομαι πολύ καλά στο ότι μπορώ να τους ενισχύσω, ώστε να ακουστούν οι φωνές τους. Και να τους δώσω τον ίδιο χώρο σε μια έκθεση με τους πιο διάσημους ηθοποιούς και ηγέτες του κόσμου. Άνθρωποι που βγάζουν εκατομμύρια δολάρια σε μία ταινία έχουν τον ίδιο χώρο με ένα μικρό κορίτσι που είναι πρόσφυγας από τη Συρία. Πόσο cool είναι αυτό;

Αυτή ίσως είναι μια εξουσία δική μου που μέσω αυτής της έκθεσης και είμαι περήφανος για αυτό. Κατά τα άλλα, δεν θέλω να νιώθω ότι είμαι σημαντικό πρόσωπο. Μόλις κάποιος αποκτά ένα μεγάλο «Εγώ», σταματά να βλέπει τους γύρω του. Πρέπει να μείνεις στο έδαφος για να κάνεις σωστά τη δουλειά σου.

ΙNFO
Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς), έως 31 Ιανουαρίου 2017