Σήμερα, με την πολύτιμη βοήθεια του φίλου μας Στέλιου Ανδρεάδη, γκουρού της σημειολογίας των ΜΜΜ και συστηματικού παρατηρητή της ζωής κάτω απ’ την πόλη, επιστρέφουμε για να καταγράψουμε παλιές φυλές που επιβίωσαν, άλλες που μεταλλάχθηκαν και καινούργιες που εμφανίστηκαν στο μεταξύ, μαζί με τα ψυχολογικά τους προφίλ, τις τελετουργικές τους συνήθειες και ορισμένες ανατριχιαστικές λεπτομέρειες της καθημερινής τους συμπεριφοράς.
Η έρευνα διεξήχθη αποκλειστικά σε συνθήκες πεδίου. Δυστυχώς, τα δείγματα κυκλοφορούν ακόμη ελεύθερα.
Οι Αριστεροί της Κυλιόμενης Σκάλας
Αχάμπαρος τύπος με μειωμένη συμμόρφωση σε άγραφους κοινωνικούς κανόνες και, ενίοτε, αυξημένη αντιδραστικότητα. Παραμένει σφυρίζοντας ακίνητος αριστερά, παρεμποδίζοντας τη ροή. Όταν του ζητηθεί να μετακινηθεί, μπορεί να απαντήσει με θεωρητική διάλεξη επί των κυλιόμενων κλιμάκων.
Οι Φράκερς (εκ του Φρακάρω)
Συχνά εξελικτική συνέχεια των Αριστερών της Κυλιόμενης Σκάλας, παρουσιάζουν οξεία αδυναμία αντίληψης της ροής. Φτάνοντας στην αποβάθρα, ακινητοποιούνται ατομικά ή συλλογικά, σε πηγαδάκια, με βαλίτσες και χαμένο βλέμμα. Ακολουθούν ήπιες βωμολοχίες και σπανιότερα κλοτσιές από τους διερχόμενους.
Οι «Ας Τρέξω Κι Εγώ»
Συμπεριφορικός τύπος μιμητικής εγρήγορσης: κάποιος τρέχει και ενεργοποιείται αυτομάτως το αντανακλαστικό «ας τρέξω κι εγώ». Η κίνηση διαδίδεται σαν παβλοφικό ερέθισμα, παράγοντας μικρό κοπάδι επιβατών σε πανικό, χωρίς επιβεβαιωμένο κίνδυνο. Ο συρμός ενδέχεται να μην έχει καν φανεί.
Οι Επαγγελματίες
Εξειδικευμένος τύπος επιβάτη με υψηλή χωρική μνήμη και πρακτική γεωμετρική αντίληψη. Επιλέγει βαγόνι και πόρτα με ακρίβεια, ώστε να αποβιβαστεί απέναντι από τη σωστή έξοδο. Συνήθως βιάζεται. Οι ζεν εκδοχές του μας προκαλούν σεβασμό και ελαφριά ζήλια.
Οι «Μα πού το έχω βάλει;»
Ψυχολογικός τύπος ανέμελος, ελαφρώς αποδιοργανωμένος και χρονικά ασυνεπής. Ανακαλύπτει την ανάγκη εισιτηρίου μόνο μπροστά στην πύλη και ξεκινά ανασκαφή σε τσέπες, πορτοφόλια και σακίδια. Συνήθως αργοπορεί. Μόνιμο βλέμμα έκπληξης.
Οι Πισωκολλητοί
Παρασιτικός τύπος που μετακινείται αξιοποιώντας την ανοιχτή πύλη του προπορευόμενου. Άλλοτε κλασικός τρακαδόρος, άλλοτε ρομαντικός αντιστασιακός απέναντι στην εξουσία του εισιτηρίου. Αγνοεί συνήθως τη σωματική εγγύτητα. Ενδιαφέρουσα παρατήρηση: η ξινίλα που εμφανίζεται στο πρόσωπο του μπροστινού.
Οι Μπουκαδόροι της Πόρτας
Υποκατηγορία επιβάτη που αντιμετωπίζει την πόρτα ως πεδίο προσωπικής επιβίωσης. Ορμά για να προλάβει, μπαίνει ενώ άλλοι βγαίνουν ή κρατά τον συρμό για τρίτους συγκινητικά αλληλέγγυος. Παράπλευρες απώλειες: αξιοπρέπεια, ισορροπία και, περιστασιακά, παπούτσια.
Οι Πορτιέρηδες
Πληθυσμιακή ομάδα με στάση μουλαρώματος και υπόγειο άγχος εγκλωβισμού. Καταλαμβάνουν στρατηγικά το άνοιγμα της πόρτας, αρνούμενοι κάθε μετακίνηση για είσοδο ή έξοδο επιβατών. Πιθανή αγοραφοβική συνιστώσα. Κανείς δεν ξέρει πού κατεβαίνουν.
Οι «Θα κατεβείτεεε;»
Αστική υποκατηγορία επιβάτη με κοινωνικό άγχος και φοβία πως θα χάσει τη στάση. Ενεργοποιείται με panic button έναν σταθμό νωρίτερα, ρωτά επανειλημμένα «θα κατεβείτεεε;», μετακινείται προς την πόρτα παρασύροντας όσους παρεμβάλλονται και κατεβαίνει τσαλαπατώντας τους.
Οι «Αχ, ξεχάστηκα»
Τύπος επιβάτη με παροδική διάσπαση προσοχής και έντονο άγχος αιφνίδιας εξόδου. Παραμένει αδρανής μέχρι το άνοιγμα των θυρών, οπότε αναγνωρίζει πανικόβλητος τον σταθμό, εκτινάσσεται από τη θέση του και επιχειρεί διάσχιση βαγονιού σε χρόνο εκκένωσης αεροσκάφους που φλέγεται.
Η Γιαγιά Παρκούρ
Κορυφαίο δείγμα της κατηγορίας «Να βρω να κάτσω», με οξυμένη χωρική αντίληψη και ένστικτο predator. Εντοπίζει κενή θέση πριν απ’ όλους και, ακόμη και με μπαστούνι, εκτελεί ελιγμούς από στύλο σε στύλο μέχρι την προσγείωση. Ενδεχόμενο στρες στεγαστικής ανασφάλειας.
Οι «Εδώ κάθεται η τσάντα μου»
Κατηγορία πιθανής επιπλοκής της Γιαγιάς Παρκούρ. Με ένα εισιτήριο επιδιώκει κυριαρχία δύο ή τριών θέσεων. Τύπος με αυξημένη ανάγκη ελέγχου και ήπιο επεκτατισμό. Εμφανίζεται ως Καταληψίας, απλά Φορτωμένος ή Αυτάρεσκος Ούγκανος με ορθάνοιχτα πόδια. Πολλά απωθημένα.
Οι Tetris
Πολιτισμένοι γεωμέτρες του βαγονιού, με εμμονή να τακτοποιούν ανθρώπους όπως η Μέρι Κόντο συρτάρια. Μισό βηματάκι, μία λοξή στάση, μάζεμα αγκώνων και ξαφνικά δημιουργούν χώρο για τρεις. Πιθανή ψυχολογική εμπλοκή μπροστά σε αδικαιολόγητο κενό. Τα βράδια κοιμούνται σαν πουλάκια.
Οι Anti-Tetris
Οι χαοτικοί του βαγονιού, με αγνές, πάντως, προθέσεις. Στέκονται λοξά, αφήνουν ανεξήγητα κενά και διατηρούν σακίδιο στην πλάτη τους κόντρα στη διεθνή ετικέτα των ΜΜΜ ότι πρέπει να το κρατάνε κάτω. Αν συναντήσουν κάποιον Tetris, προκύπτει μικρό πείραμα αστικής φυσικής, με απρόβλεπτα αποτελέσματα. Συχνά φορούν παράταιρες κάλτσες.
Οι Στυλοβάτες
Επιβάτες με βαθιά ανάγκη οπίσθιας αντιστήριξης: αντί να κρατούν τον στύλο, ακουμπούν πάνω του με πλάτη, ώμο και ενίοτε ολόκληρο το «σασί», αχρηστεύοντάς τον για όλους. Συνήθως κινούνται τοίχο τοίχο σαν μοναχές. Το pole dancing παραμένει πιθανή επαγγελματική τους εξέλιξη.
Οι «Μη μ’ αγγίζετε!»
Θεωρούν ότι, ακόμη και σε γεμάτο συρμό, δικαιούνται προσωπική ζώνη ασφαλείας σάλας. Απαντούν στο τυχαίο άγγιγμα με σπρώξιμο. Υποκατηγορίες: Οι Σνομπ ή Ξινές (συνήθως με μαύρα γυαλιά) και οι Μικροβιοφοβικοί, μόνοι με ένα αντισηπτικό μαντιλάκι μπροστά σ’ ένα σύμπαν μικροβίων. Μόλις φτάσουν σπίτι, βάζουν τα κλάματα.
Οι Mobile Zombies
Ψηφιακά απορροφημένοι επιβάτες με τάση κοινωνικής απόσυρσης, κενό βλέμμα και μόνιμο αυχενικό σύνδρομο. Από Sudoku μέχρι ατελείωτο scrolling, συνεχίζουν αδιατάρακτοι ακόμα και βαδίζοντας στον δρόμο. Οι συγκρούσεις με κολόνες αποτελούν συνήθη επιπλοκή.
Οι Ελεύθερες και Ωραίες ή «Τινάζω Μαλλί»
Κομμωτική συμπεριφορά υψηλής αυτοπεποίθησης, όπου τα μακριά μαλλιά αποκτούν ανεξάρτητη ακτίνα δράσης και μαστιγώνουν τον διπλανό σε κάθε στροφή κεφαλιού. Γιατί, αν δεν νιώσεις easy-breezy Cosmo-girl στο μετρό της Αθήνας, πού θα νιώσεις;
Οι Μαθήματα Μακιγιάζ
Beauty treatment fast track: μάσκαρα, μολύβι, blush, περίγραμμα, lipgloss και βούρτσα σε συρμό που φρενάρει και επιταχύνει. Για πάντα αισιόδοξες, ακόμα κι αν στο τέλος βγαίνουν από το τρένο βαμμένες σαν τον Τζόκερ. Η ικανότητα εφαρμογής μάσκαρα χωρίς πρόκληση οφθαλμολογικού επείγοντος παραμένει αξιοσέβαστη.
Οι Παντόφλες
Παρουσιάζουν αξιοσημείωτη θερμική ανεξαρτησία: κοντομάνικο, βερμούδα (τατουάζ στη γάμπα) και παντόφλα, ενώ γύρω επικρατούν μπουφάν. Πιθανές αιτίες: «μένω εδώ κοντά», άρνηση εποχικής μετάβασης, συναισθηματική καθήλωση στην παιδική ηλικία ή «δεν κατέβασα ακόμα τα χειμωνιάτικα».
Οι Fashionistas
Σπάνια και συμπαθής φυλή, με υψηλή ανάγκη αυτοέκφρασης, αισθητική αυτοπεποίθηση και χαμηλή συμμόρφωση προς τον ενδυματολογικό μέσο όρο. Είναι εντυπωσιακά, ανορθόδοξα ή σχεδόν editorial ντυμένοι και δίνουν στο βαγόνι μια ξαφνική νότα Vogue. Συχνά υποκατηγορία των «Μη μ’ αγγίζετε!».
Οι 48ωροι
Διακριτική ονομασία για τη φυλή που γίνεται αντιληπτή πρώτα οσφρητικά και κατόπιν οπτικά. Συνήθως φέρουν έκφραση χρόνιας ταλαιπωρίας και μειωμένη επίγνωση σωματικής εγκατάλειψης. Τρόποι αντιμετώπισης: α) ανύψωση κεφαλής προς καθαρότερα αέρια στρώματα και β) κατεβαίνεις πριν τη στάση σου.
Τα Pre-hooligan Πιτσιρίκια
Μαζί με τις Οικογένειες-Ταλιμπάν είναι οι δύο ηλικιακές εκδοχές υπερκινητικής κατάληψης δημόσιου χώρου: παιδιά με γονεϊκή κάλυψη και γαϊδουροέφηβοι σε φάση κοινωνικής επίδειξης. Τσιρίζουν, κουνιούνται ασταμάτητα. Αν αντέξεις μέχρι τέλους, εμπλουτίζεις και το λεξιλόγιό σου.
Τα Μωρουλίνια
Ζευγάρια με αυξημένη ανάγκη δημόσιας επιβεβαίωσης δεσμού και χαμηλή επίγνωση της τάσης του κοινωνικού περιβάλλοντος για εμετό. Το Public Display of Affection κλιμακώνεται μέχρι να δημιουργήσει στους συνεπιβάτες αίσθηση ακούσιας εισβολής σε ιδιωτικό χώρο. Αντιμετώπιση: «Παιδιά, βρείτε ένα δωμάτιο».
Οι «Βάλε καφέ να σ’ τα πω»
Σύνδρομο ακαριαίας οικειότητας, όπου μια αθώα ερώτηση ενεργοποιεί πλήρη βιογραφική εκφόρτιση. Σε τρία λεπτά μαθαίνεις για χωρισμούς, εγχειρήσεις, μπουγαδόνερα κ.λπ. Η αφήγηση συχνά συνεχίζεται και χωρίς ακροατή. Ως προς τα άλλα ΜΜΜ, το σύνδρομο απαντάται και σε παραδοσιακούς ταρίφες.
Οι Μονόλογοι του Βαγονιού
Μεγάλη οικογένεια επιβατών με ακατάσχετη ανάγκη δημόσιας κρίσης. Οι Νοσταλγοί της Χούντας («επί Παπαδόπουλου δεν γίνονταν αυτά»), οι Δικαστές-Τροχονόμοι (επιβάλλουν τάξη σε αγνώστους) και οι Τσου-τσουιστές (αρκούνται σε παρατεταμένο «τς τς τς»). Η σιωπή εκλαμβάνεται ως επικίνδυνο θεσμικό κενό.
Οι Ηχορρυπαντές
Παρουσιάζουν αυξημένη ανάγκη δημόσιας κοινοποίησης της καθημερινότητάς τους ή απλώς διαταραγμένη αίσθηση ηχητικών ορίων. Παίζουν βίντεο δυνατά, μιλούν στο τηλέφωνο σαν να απευθύνονται στο απέναντι μπαλκόνι και κάνουν βιντεοκλήσεις χωρίς ακουστικά. Οι υπόλοιποι, αναγκαστικά, ενημερώνονται.
Οι Ομφαλοσκόποι
Οι συμπαθείς εξαντλημένοι κοιμώμενοι του μετρό, με το κεφάλι να κατεβαίνει προς το στήθος μέχρι να αποκτήσουν τη στάση ασκητή σε βαθιά περισυλλογή. Στην Ιαπωνία καρφιτσώνουν ταμπέλα στο στήθος «Παρακαλώ, ξυπνήστε με στη στάση Σιμπούγια».
Οι Βιβλιοφάγοι
Μικρή, σχεδόν προστατευόμενη πλέον φυλή με υψηλή αντοχή στην ψηφιακή διάσπαση και κοινωνική προσήλωση στην αναλογική ανάγνωση. Εν τω μεταξύ υπάρχει ακόμα ομάδα στο Facebook για την καταγραφή των αναγνωστικών συνηθειών των επιβατών των MMM, όπου «bookarazzi» φωτογραφίζουν διακριτικά ή περιγράφουν τα εξώφυλλα και τον τίτλο των βιβλίων που κρατούν οι συνεπιβάτες τους.
Οι Μικροί Θεσμοί της Παραοικονομίας
Δύο αντίθετα υποείδη: οι Δωρητές Εισιτηρίων (δημιουργούν αυθόρμητο σύστημα αλληλεγγύης με τα υπόλοιπα χρόνου των εισιτηρίων) ενώ οι Εποχικοί Επαίτες επαναλαμβάνουν το μάντρα «συγγνώμη για την ενόχληση, παρακαλλλώ». Το σύστημα σκοντάφτει πλέον σε μία λεπτομέρεια: κανείς δεν κρατάει επάνω του μετρητά.
Από τον Ντέιβιντ Μπόουι και τον Τζον Λένον μέχρι τη Σάρον Στόουν και τον Τζόνι Ντεπ, σελέμπριτις στον ελεύθερο χρόνο τους ζωγραφίζουν, μερικοί και πολύ καλά!
16°
