Βαν Γκογκ: Τα αστέρια της «Έναστρης νύχτας» ίσως αλλάζουν τη χρονολόγηση του πίνακα

Μια διαφορετική αναγνώριση των αστεριών που απεικονίζονται στην «Έναστρη νύχτα» του Βίνσεντ βαν Γκογκ επαναφέρει το ερώτημα πότε ακριβώς δημιουργήθηκε ο πίνακας. Σύμφωνα με μελέτη που παρουσιάζει το Scientific American, ο σχηματισμός στο κέντρο του έργου ενδέχεται να αντιστοιχεί στο αστρικό σμήνος των Υάδων, στον αστερισμό του Ταύρου, και όχι στον Κριό, όπως είχαν υποστηρίξει προηγούμενες έρευνες.

Η νέα ταυτοποίηση οδηγεί τους ερευνητές σε μια διαφορετική χρονική εκδοχή: ο ουρανός του πίνακα φαίνεται, κατά την ανάλυσή τους, να ταιριάζει με εκείνον της 22ας Ιουλίου 1889. Η επικρατούσα χρονολόγηση τοποθετεί το έργο στα μέσα Ιουνίου της ίδιας χρονιάς, όταν ο Βαν Γκογκ βρισκόταν στο Σεν Ρεμί ντε Προβάνς, στη Γαλλία.

Ο πίνακας, που ανήκει στη μόνιμη συλλογή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, εξετάστηκε με λογισμικό ανάλυσης σχημάτων. Οι ερευνητές συνέκριναν τις σχετικές θέσεις των αστεριών, δίνοντας έμφαση στη γεωμετρική τους διάταξη και όχι στο μέγεθος ή στο χρώμα τους, στοιχεία που μπορεί να αντανακλούν τις καλλιτεχνικές επιλογές του ζωγράφου.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, εντόπισε την ισχυρότερη στατιστική αντιστοιχία ανάμεσα σε πέντε αστέρια του πίνακα και πέντε αστέρια των Υάδων. Ο χαρακτηριστικός σχηματισμός τους θυμίζει το γράμμα V.

Για να ελέγξουν τη μέθοδο, οι επιστήμονες την εφάρμοσαν και στην «Έναστρη νύχτα πάνω από τον Ροδανό», όπου απεικονίζεται η Μεγάλη Άρκτος. Η αντιστοίχιση έδωσε αποτέλεσμα παρόμοιας ισχύος, ενισχύοντας, σύμφωνα με τους ίδιους, την αξιοπιστία της προσέγγισής τους.

Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, ερευνητής του Διαστήματος Ελάιτζα Τζονγκ-χιουν Κιμ, και οι συνεργάτες του εξέτασαν επίσης την αλληλογραφία του Βαν Γκογκ. Σε επιστολή της 18ης Ιουνίου 1889, ο ζωγράφος αναφερόταν σε μια νέα μελέτη του έναστρου ουρανού. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η αναφορά αυτή δεν αποδεικνύει πως ο πίνακας είχε ήδη ολοκληρωθεί και προτείνουν ότι μπορεί να δουλεύτηκε σε περισσότερες από μία φάσεις, με παρατηρήσεις του ουρανού και στα τέλη Ιουλίου.

Στην επιχειρηματολογία τους περιλαμβάνεται και η Σελήνη. Στα μέσα Ιουνίου, σύμφωνα με τη μελέτη, θα εμφανιζόταν σε φθίνουσα αμφίκυρτη φάση, με το μεγαλύτερο μέρος του δίσκου της φωτισμένο. Στον πίνακα, ωστόσο, αποδίδεται ως λεπτό φθίνον μηνίσκο, εικόνα που οι ερευνητές συνδέουν με τον ουρανό στα τέλη Ιουλίου. Ο Κιμ επισκέφθηκε επίσης το Σεν Ρεμί τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2019, προκειμένου να εξετάσει το οπτικό πεδίο του ζωγράφου από το σημείο παρατήρησής του.

Η ερμηνεία δεν βρίσκει όλους τους ειδικούς σύμφωνους. Ο Ντον Όλσον, ομότιμος καθηγητής Φυσικής και Αστρονομίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Τέξας, επισημαίνει ότι η υπολογισμένη θέση της Αφροδίτης σε σχέση με τις Υάδες δεν συμφωνεί με την εικόνα του πίνακα. Θεωρεί επίσης ότι απαιτούνται ισχυρά στοιχεία για να ανατραπεί η χρονολόγηση που στηρίζεται στην επιστολή του Ιουνίου.

Η νέα μελέτη προσθέτει έτσι μια ακόμη εκδοχή στην έρευνα για τη δημιουργία της «Έναστρης νύχτας», αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της ακριβούς χρονολόγησής της.

Πηγή: Scientific American