Uman: «Για μένα η ζωγραφική είναι τρόπος ζωής»

Τη συνάντησα στην Γκαλερί Ελένη Κορωναίου λίγες μέρες πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης με τίτλο «Nice to meet you again», ενώ πειραματιζόταν με ένα έργο με καθρέφτες. «Σε πειράζει να δουλεύω ενώ μιλάμε;» με ρώτησε η Uman. Δεν της το αρνήθηκα. Έτσι, καθίσαμε γύρω από τους καμβάδες που βρίσκονταν στο πάτωμα κι αρχίσαμε να μιλάμε περί τέχνης.

Συνέντευξη με τη διεθνή καλλιτέχνιδα Uman για την έκθεσή της στην Γκαλερί Ελένη Κορωναίου

Η κουβέντα μας κύλησε με απίστευτη φυσικότητα και ροή, ενώ, καθώς μιλούσαμε για τα έργα της, συχνά σηκωνόταν και μου έδειχνε παραδείγματα για τα όσα μου περιέγραφε. Οπότε πήρα κι εγώ μια μικρή εικόνα απ’ αυτό που θα δούμε στην έκθεση. Όπως ήταν φυσικό, η συζήτησή μας ξεκίνησε απ’ αυτό που είχε στα χέρια της: τους καθρέφτες και τις χρήσεις τους στην τέχνη της.

«Πάντα λάτρευα τους καθρέφτες. Ακόμα κι αν έρθει στα χέρια μου ένας σπασμένος καθρέφτης, θα του βρω μια θέση, σαν μωσαϊκό στον τοίχο. Μου αρέσει η αντανάκλαση, αν και μερικές φορές βλέπεις πράγματα που δεν θες να δεις», λέει γελώντας. «Αλλά το ωραίο είναι πως δημιουργούν μικρούς, παράλληλους κόσμους. Όταν έρθεις στα εγκαίνια, ελπίζω να δεις μέσα στον καθρέφτη την αντανάκλαση άλλων έργων, από το διπλανό δωμάτιο. Παίζουν μεταξύ τους. Αλλά θα δεις και τον εαυτό σου! Μου στέλνουν φωτογραφίες άνθρωποι που βγάζουν σέλφι στους καθρέφτες μου – έτσι δημιουργείται ένα έργο μέσα σ’ ένα άλλο έργο».

Όταν τη ρωτώ πόσα έργα με καθρέφτες θα περιλαμβάνει η συγκεκριμένη έκθεση, μου απαντά χαμογελώντας: «Ένα. Θα βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο της γκαλερί». Σίγουρα το κατάλληλο σημείο για να το τοποθετήσει, σκέφτηκα. Και ανυπομονώ να το δω ολοκληρωμένο.
Όσο για τον τίτλο της έκθεσης, «Nice to meet you again», αντανακλά αυτήν ακριβώς τη χαρά της επιστροφής και της επανασύνδεσης – μια φιλόξενη χειραψία με την Αθήνα και το κοινό της. «Αγαπώ τους απλούς τίτλους στις εκθέσεις μου». Όπως μου εξήγησε, η φράση αυτή συμπυκνώνει τη συναισθηματική στάση της συνάντησης με ανθρώπους και τόπους που έχει ξαναδεί, αλλά κάθε φορά αποκαλύπτουν μια νέα πλευρά του εαυτού τους και του δικού της έργου. Άλλωστε, όλοι μας γνωρίζουμε ανθρώπους που ξεχνάμε το όνομά τους ή ακόμα και τους ίδιους όταν έχουμε πολύ καιρό να τους δούμε.

Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κανείς αντικρίζοντας τα έργα της είναι τα έντονα χρώματα, τα γεωμετρικά σχήματα και τα διάφορα σύμβολα που χρησιμοποιεί. Οπότε ήθελα να μάθω περισσότερα γι’ αυτά, ειδικά όταν την είδα να είναι ντυμένη σε total black look. Διαχώρισε τη ζωγραφική της από την καθημερινότητά της, διότι, όταν περπατά στον δρόμο δεν θέλει τόσο πολύ να φαίνεται φορώντας έντονα χρώματα. Μάλλον γιατί μιλά με τη ζωγραφική της, θα προσθέσω εγώ. Ωστόσο η ερώτησή μου για τη χρήση του χρώματος στα έργα της με οδηγεί να τη ρωτήσω αν έχει αγαπημένα χρώματα, τι σημαίνει και τι συμβολίζει για εκείνη το χρώμα και πώς δουλεύει τους πίνακές της.

 Για μένα το χρώμα δεν είναι μνήμη αλλά συναίσθημα, και είναι και βαθιά ανακουφιστικό. Λειτουργεί θεραπευτικά.

«Δουλεύω πολλούς πίνακες παράλληλα», μου εξηγεί, «μετακινούμαι από τον έναν στον άλλον, γιατί έτσι αφήνω την ενέργεια και τη διάθεσή μου να διοχετεύονται ελεύθερα. Για μένα το χρώμα δεν είναι μνήμη αλλά συναίσθημα, και είναι και βαθιά ανακουφιστικό. Λειτουργεί θεραπευτικά, σαν μια εσωτερική ηρεμία που καταπραΰνει την ένταση. Με το χρώμα καταλαβαίνεις αμέσως πού βρίσκομαι συναισθηματικά. Οι τόνοι που χρησιμοποιώ, τα έντονα περάσματα και οι αντιθέσεις ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι είναι ο δικός μου τρόπος να μιλήσω για την εσωτερική μου κατάσταση χωρίς να χρειάζονται λέξεις. Μάλιστα μου αναφέρει ότι ακούει συχνά για τα θετικά συναισθήματα που γεννούν οι πίνακές της στον κόσμο. «Ακούω συχνά από τον κόσμο “Ω, οι πίνακές σου μου δίνουν μεγάλη χαρά”», κι εγώ μπορεί να απαντήσω: “Αυτό είναι υπέροχο, γιατί, ξέρεις, όταν έφτιαχνα αυτό το έργο, δεν ήμουν καθόλου χαρούμενη, ήμουν πολύ λυπημένη”».

Όπως φαίνεται, η ζωγραφική για την Uman είναι ένας τρόπος έκφρασης και επικοινωνίας: «Όταν δεν ζωγραφίζω για μία ή δύο εβδομάδες, νιώθω κάπως παράξενα. Για μένα δεν είναι απλώς μια δουλειά, είναι τρόπος ζωής. Έτσι, όταν κάνω κάτι που δεν έχει σχέση με τη δημιουργία, νιώθω ότι αποσυνδέομαι εντελώς. Ακόμη κι όταν βρίσκομαι στην Αθήνα, αν μένω σε Airbnb ή σε ξενοδοχείο, θα ζωγραφίσω κάτι και σε χαρτί»…

Σε κάθε έργο της, όπως μου εξηγεί, κρύβει μικρά σύμβολα που για εκείνη έχουν συγκεκριμένο νόημα, αλλά ενδέχεται να μιλήσουν διαφορετικά στον κάθε επισκέπτη. Τον αφήνει ελεύθερο να τα αναζητήσει, να τα αποκωδικοποιήσει, να «συνομιλήσει» μαζί τους. Πολλά σημεία τα ζωγραφίζει με το χέρι της (φορώντας γάντια) και έχει και πινέλα για να τα απλώσει, οπότε αυτό καθιστά τα έργα της πιο προσωπικά. Υπάρχουν σημεία όπου μπορείς να διακρίνεις τα… αποτυπώματά της: «Θέλω τα έργα μου να εκφράζουν τον εαυτό μου, τα αντιμετωπίζω σαν παιδιά μου».  Στην έκθεση στην Γκαλερί Κορωναίου θα δούμε κάποια έργα από τη σειρά «Rainbow Paintings». Χαρακτηριστικό τους είναι ότι εστιάζουν σε ένα χρώμα, χωρίς ωστόσο να επικρατεί απόλυτη μονοχρωμία, ενώ παράλληλα κρύβουν και πολλά σύμβολα, από αυτά που αναφέραμε πιο πάνω. Μάλιστα, ένα από τα έργα φέρει τον τίτλο «Peloponneese blue». Η ίδια μου ανέφερε ότι αγαπά πολύ την Ελλάδα και ειδικά την Πελοπόννησο, οπότε ενδεχομένως έτσι εξηγείται και ο τίτλος. Αυτό είναι ένα δικό μου συμπέρασμα βέβαια...

Από την άλλη, θα δούμε και διάφορες λεπτομέρειες με λάδι: «Όταν δουλεύω με το λάδι, νιώθω μια υλικότητα, μια ζωντανή μάζα που αναπνέει πάνω στην επιφάνεια. Το λάδι έχει χρόνο, θέλει υπομονή, στεγνώνει αργά και σου επιτρέπει να επανέρχεσαι, να χτίζεις στρώματα».
Της ζητώ να μου δείξει τα υλικά της και με οδηγεί στο τραπεζάκι όπου αποθηκεύει τα λάδια της: βλέπω oil sticks σε διάφορα χρώματα, άλλα πιο καινούργια, άλλα περισσότερο χρησιμοποιημένα. Κι εκεί, ενώ μιλάμε, με ρωτά πώς γράφεται το όνομά μου στα ελληνικά. Μέσα σε λίγα λεπτά μού μεταφέρει στον καμβά το όνομά μου με τρεις διαφορετικούς χρωματισμούς, που ήταν αρκετά κοντά στα δικά μου αγαπημένα χρώματα, όπως ενδεχομένως μπορεί να μάντεψε παρατηρώντας το ντύσιμό μου. Ένα προσωπικό δώρο, αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης…

Οι σιλουέτες, τα εσωτερικά τοπία, οι υβριδικές φόρμες είναι οι δικές μου αυτοπροσωπογραφίες. Δεν χρειάζεται να ζωγραφίσω το πρόσωπό μου.

Επιστρέφω στα έργα της έκθεσης, αφήνοντας κατά μέρος το «δώρο» μου… Κοιτώντας τα σχήματα και τις σιλουέτες που ξεπροβάλλουν, η κουβέντα πηγαίνει στο πώς ορίζει η ίδια την αυτοπροσωπογραφία. Της θυμίζω εκείνο το έργο του 2020 όπου είχε γράψει με θάρρος «Not another fucking self-portrait!». Η παρουσία της, όμως, είναι αισθητή παντού. «Η παρουσία μου βρίσκεται παντού, ακόμα κι όταν δεν αποτυπώνεται μια ξεκάθαρη ανθρώπινη μορφή», μου εξηγεί. «Οι σιλουέτες, τα εσωτερικά τοπία, οι υβριδικές φόρμες είναι οι δικές μου αυτοπροσωπογραφίες. Δεν χρειάζεται να ζωγραφίσω το πρόσωπό μου· το ίδιο το έργο, τα ίχνη και οι μορφές που αναδύονται μέσα από την αφαίρεση είναι η αποτύπωση της ύπαρξής μου, της ταυτότητάς μου και των βιωμάτων μου».

Δεν ήταν δυνατόν να μην τη ρωτήσω για τα παιδικά της χρόνια και το ταξίδι, που θα έλεγα ότι αποτελεί ενδεχομένως ένα στοιχείο της ζωής της και της πορείας της. Μεγάλωσε στη Σομαλία μέχρι τα 9 της χρόνια και οι μνήμες που κρατά από εκεί έχουν κάτι το πολύ θετικό. Παρόλο που αναγκάστηκαν να φύγουν λόγω του Εμφυλίου, ζούσε πάντα σε προστατευμένο περιβάλλον. Η οικογένειά της ήταν πάντα εκεί για εκείνη. Εν συνεχεία πήγαν στην Κένυα και μετά εκείνη βρέθηκε στην Ολλανδία σε μια θεία της. Η απόφασή της να μεταναστεύσει στις ΗΠΑ ήταν κάτι που την έβγαλε από τη μέχρι τότε «comfort zone» της, αλλά την ανάγκασε να σταθεί στα πόδια της και να κάνει αυτό που πραγματικά υπήρχε πάντα στη ζωή της, η ζωγραφική. Στις ΗΠΑ στην αρχή ήταν δύσκολα, αλλά τα κατάφερε. Στη συνέχεια μετακόμισε στην επαρχία, σε απόσταση τεσσάρων ωρών από το κέντρο, ακολουθώντας τον σύντροφό της. Ο καιρός εκεί, ωστόσο, την έχει κουράσει. Τα τελευταία χρόνια, πηγαινοέρχεται συχνά στη Γαλλία. Έχει φτιάξει εκεί έναν κύκλο που θεωρεί οικογένεια.

Πώς μπήκε στη ζωή της η ζωγραφική; Και πώς εντέλει αποφάσισε να ασχοληθεί μ’ αυτή; «Η ζωγραφική ήταν πάντα εκεί. Ζωγράφιζα από μικρή. Ωστόσο, είμαι αυτοδίδακτη, που σημαίνει ότι μαθαίνω από τους πάντες. Όταν πήγα στη Νέα Υόρκη, συνειδητοποίησα ότι, αν δεν έχεις τελειώσει κάποια σχολή, πρέπει να αποδείξεις την αξία σου με τη συμπεριφορά σου και το έργο σου. Γι’ αυτό δούλεψα πολύ. Ξυπνούσα κάθε μέρα στην εξοχή, φρόντιζα τα ζώα και μετά πήγαινα στο ατελιέ και ζωγράφιζα, σαν να πήγαινα στη δουλειά μου. Χωρίς να πουλάω, χωρίς τίποτα – απλώς ζωγραφική, ζωγραφική, ζωγραφική. Υπάρχει αυτό το ρητό που λέει ότι, αν κάνεις κάτι για 10.000 ώρες, γίνεσαι ειδικός. Φυσικά, αυτό συνοδεύεται από αμφιβολίες και ανασφάλειες. Ακόμα κι όταν μου λέγανε “είσαι καλή, είσαι σπουδαία”, στο μυαλό μου έλεγα “δούλεψε σκληρότερα, γίνε καλύτερη”».

Παράλληλα, θυμάται τα χρόνια που δούλεψε πλάι σε άλλους δημιουργούς: «Δούλεψα επίσης ως βοηθός για άλλους καλλιτέχνες, όπως τον Νορβηγό Bjarne Melgaard, κι εκεί είδα πώς λειτουργεί ένα ατελιέ και είπα “ίσως μπορώ να το κάνω κι εγώ”. Η σχολή θα σου μάθει τεχνική και ιστορία της τέχνης, αλλά, αν δεν έχεις τα χρήματα για σπουδές, παίρνεις τα βιβλία και διαβάζεις μόνος σου. Δεν σταματώ να διαβάζω και να μαθαίνω άλλωστε»…

Τη ρωτώ πώς νιώθει τώρα, που βρίσκεται στην Αθήνα, και η απάντησή της γεμίζει τον χώρο ζεστασιά: «Όταν είμαι στην Αθήνα, το σώμα μου νιώθει απίστευτα όμορφα. Μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια. Νιώθω καλά ψυχικά – εκτός από το φαγητό και τον καιρό, είναι οι αλληλεπιδράσεις με τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι εδώ είναι αυθεντικοί, ούτε υπερβολικά ευγενικοί ούτε κακοί, απλώς όσο χρειάζεται γλυκείς».

Η συζήτηση ολοκληρώνεται αναπόφευκτα με τα επόμενα σχέδιά της, που αφορούν μεγάλες εκθέσεις και τα θεσμικά projects. Αυτό το διάστημα τρέχει μια μεγάλη ατομική έκθεσή της στο Ηessel Museum of Art στη Νέα Υόρκη: «Είμαι πολύ περήφανη για τη συγκεκριμένη έκθεση, έχουμε δουλέψει πολύ γι’ αυτήν. Μάλιστα τη συνοδεύει και ένας κατάλογος τον οποίο ετοιμάζουμε εδώ και τρία χρόνια». Παράλληλα, τώρα τον Οκτώβριο εγκαινιάζεται μια νέα πτέρυγα στο αεροδρόμιο Τζον Φ. Κένεντι, για την οποία η Uman έχει δημιουργήσει ένα έργο μεγάλης κλίμακας, ένα μωσαϊκό στο δάπεδο. «Είναι το πρώτο μου έργο σε δημόσιο χώρο και εύχομαι να κάνω περισσότερα στο μέλλον». Για την Uman, η τοποθέτηση της τέχνης σε δημόσιους χώρους διέλευσης έχει μια ξεχωριστή γοητεία: «Το να βλέπεις τα έργα σου σε θεσμικούς χώρους, όπως το Hessel Museum, ή σε χώρους διέλευσης, όπως το αεροδρόμιο JFK, είναι μια τελείως διαφορετική εμπειρία, και φυσικά αισθάνομαι περήφανη γι’ αυτό. Στο JFK, η τέχνη συναντά ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνηση, σε μετάβαση, που ενδεχομένως να τρέχουν να προλάβουν την πτήση τους και μπορεί να κοιτούν γύρω τους αλλά να μη βλέπουν. Αλλά και αυτό έχει ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον για μένα».

INFO
Eleni Koronaiou Gallery, Εγκαίνια 2 Οκτωβρίου