Ορέστης Πάγκαλος: Από τους δρόμους της Θεσσαλονίκης στους τοίχους του MOMus

Πριν το graffiti γίνει εικόνα στα social media, πριν περάσει τις πόρτες των μουσείων και πριν η φωτογραφία του γίνει σχεδόν αυτονόητο κομμάτι της ζωής του, ήταν μια πράξη στον δρόμο. Ένα ίχνος που μπορούσε να εμφανιστεί και την επόμενη μέρα να έχει ήδη χαθεί. Ένας τοίχος, μια παρέα, μια πόλη σε συνεχή μεταμόρφωση.

Για τον Ορέστη Πάγκαλο όμως, αυτή η εφήμερη τέχνη δεν υπήρξε ποτέ μόνο μια στιγμή. Από το 1993 όταν ξεκίνησε να ασχολείται ενεργά με την τέχνη του δρόμου, το graffiti συνοδεύτηκε από φωτογραφίες, αντικείμενα, αποκόμματα, εκδόσεις και κάθε είδους τεκμήρια που σταδιακά συγκρότησαν ένα προσωπικό αρχείο. Ένα αρχείο που χωρίς να το γνωρίζει από την αρχή κατέγραφε μαζί με τα έργα και μια Θεσσαλονίκη που άλλαζε. Ο Πάγκαλος έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες τοιχογραφίες και δεκάδες δημόσιες εγκαταστάσεις, ενώ από το 2016 είναι συνεπιμελητής της σειράς βιβλίων «Η Ιστορία του graffiti στην Ελλάδα». Σήμερα αυτό το υλικό μεταφέρεται στο μουσείο και παρουσιάζεται στην έκθεση «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα γκράφιτι αρχείο» στο Momus Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, στην Αποθήκη Β1 της Προβλήτας Α, στο λιμάνι Θεσσαλονίκης από τις 27 Αυγούστου ως τις 4 Οκτωβρίου 2026. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 27 Αυγούστου στις 20.00.

Η έκθεση δεν επιχειρεί μια γραμμική ιστορία του graffiti ούτε μια συμβατική αναδρομή. Ο ίδιος ο Πάγκαλος προτείνει μια μη γραμμική ανάγνωση της υποκουλτούρας της Θεσσαλονίκης, μιας υποκουλτούρας που ζει σε κάθε πτυχή της πόλης και των περιχώρων της. Έργα, τεκμήρια, φωτογραφίες, εκδόσεις, συλλογές αλλά και θραύσματα του αστικού και φυσικού τοπίου λειτουργούν εδώ ως ισότιμες εκδοχές μνήμης. Και εκεί ίσως βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον παράδοξο της έκθεσης. Τα έργα που γεννήθηκαν για τον δρόμο στον δημόσιο χώρο επιστρέφουν τώρα στον χώρο του μουσείου. Κάποια μάλιστα έχουν κυριολεκτικά αποκολληθεί από πεζοδρόμια, παγκάκια, τοίχους και σκαλοπάτια για να διασωθούν. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αναπόφευκτο. Πώς μπορεί ένα μουσείο να εκθέσει μια τέχνη που γεννήθηκε έξω από αυτό. Και τελικά τι απομένει όταν από ένα graffiti, όταν ο τοίχος πάνω στον οποίο δημιουργήθηκε έχει πια σβηστεί γκρεμιστεί ή καλυφθεί.