Οι δύο εκθέσεις που φέρνουν τον Πόρο στο επίκεντρο του σύγχρονου πολιτισμού

Ο Πόρος είναι από εκείνα τα ελληνικά νησιά που δεν ξεχωρίζουν μόνο για τη φυσική τους ομορφιά, αλλά και για τη βαθιά πολιτιστική τους ταυτότητα. Το ιδιαίτερο φως, η στενή αγκαλιά της θάλασσας με τη στεριά και η αίσθηση μιας ήρεμης, σχεδόν κινηματογραφικής καθημερινότητας έχουν γοητεύσει επί δεκαετίες ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, μετατρέποντάς τον σε τόπο δημιουργίας και πνευματικής αναζήτησης.

Εμβληματικό σημείο αυτής της ιστορίας υπήρξε η ιστορική Βίλα Γαλήνη, η οποία φιλοξένησε σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σεφέρης, ο Henry Miller, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο John Craxton και ο Lucian Freud. Ο ίδιος ο Σεφέρης, αναφερόμενος στη χαρακτηριστική όψη της βίλας, μιλούσε για «το κόκκινο της Πομπηίας», ενώ σε καταγραφή του στο Ημερολόγιο (13 Αυγούστου 1946) περιέγραφε με τον δικό του ποιητικό τρόπο τη μοναδική ατμόσφαιρα του νησιού: «Ο Πόρος έχει κάτι από τη Βενετία: κανάλι, επικοινωνία ανάμεσα στα σπίτια με βάρκες, χλιδή, νωχέλεια, αισθησιακός πειρασμός, τόπος για διακεκριμένους διεθνείς ερωμένους…».

Αυτή η παράδοση συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Κάθε καλοκαίρι, η CITRONNE Gallery διοργανώνει δύο σημαντικές εικαστικές εκθέσεις στον Πόρο: από το 2013, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, παρουσιάζει στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου σύγχρονες εικαστικές παρεμβάσεις που συνομιλούν με τα μόνιμα εκθέματα, ενώ παράλληλα στον εκθεσιακό της χώρο φιλοξενεί ατομικές παρουσιάσεις καταξιωμένων Ελλήνων καλλιτεχνών. Στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Μουσείο έχουν παρουσιαστεί σημαντικές εκθέσεις, με πιο πρόσφατη εκείνη του Γιάννη Μπουτέα, η οποία έμελλε να είναι και η τελευταία του πριν από τον πρόσφατο θάνατό του. Όπως ανέφερε η Τατιάνα Σπινάρη, «ειδικά αυτές τις μέρες θυμηθήκαμε τον Γιάννη με πολλή αγάπη».

Ίχνη και Αναδύσεις στον Πόρο

Νίκος Ποδιάς – Ίχνη

Φέτος, τη σκυτάλη στον ίδιο χώρο παίρνει ο Νίκος Ποδιάς με την έκθεση Ίχνη, συνεχίζοντας έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και την αρχαιολογική κληρονομιά. Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορία, το τοπίο και η εικαστική δημιουργία συνυφαίνονται στον Πόρο σε μια πολιτιστική εμπειρία που ανανεώνεται διαρκώς.

Ο τίτλος της έκθεσης λειτουργεί ως κλειδί για την κατανόηση του έργου του καλλιτέχνη. Τα Ίχνη δεν αφηγούνται ούτε περιγράφουν ευθέως· υποδηλώνουν. Παραπέμπουν σε γραφές, υφάνσεις, πτυχώσεις και αποτυπώματα, σαν θραύσματα μιας άγνωστης αρχαιολογίας που καλούν τον θεατή να ανασυνθέσει τις δικές του αφηγήσεις. Η εύθραυστη ύλη μετατρέπεται σε φορέα μνήμης, ενώ το νέο μοιάζει να αναδύεται από ένα αθέατο και βαθιά κρυμμένο παρελθόν.

Ο Νίκος Ποδιάς συλλέγει και μεταπλάθει ταπεινά καθημερινά υλικά – χαρτί, χρησιμοποιημένα φακελάκια τσαγιού και χρυσόχαρτα/ασημόχαρτα – μεταμορφώνοντάς τα σε αντικείμενα που θυμίζουν τελετουργικά κειμήλια ή πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, σημαντικοί «προμηθευτές» του είναι φίλοι και γνωστοί. Ανάμεσά τους και άνθρωποι που εργάζονται σε μπαρ της Καλαμάτας – εκεί όπου εδρεύει η καπνοβιομηχανία Καρέλια – οι οποίοι συγκεντρώνουν για λογαριασμό του τα ασημόχαρτα από τα πακέτα των τσιγάρων, δίνοντάς τους έτσι μια απρόσμενη δεύτερη ζωή μέσα στα έργα του.

Στον χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Πόρου, η ευάλωτη αυτή ύλη συναντά τη στιβαρότητα του μαρμάρου και τη γήινη πυκνότητα του πηλού, δημιουργώντας μια ενδιαφέρουσα συνομιλία ανάμεσα στο εφήμερο και το διαχρονικό. Τα χρώματα των έργων βρίσκονται σε απόλυτη αρμονία με τις αποχρώσεις των εκθεμάτων, ενώ το φως, οι διαφάνειες και οι σκιές λειτουργούν ως αναπόσπαστα στοιχεία της σύνθεσης. Παράλληλα, η επιμελημένη τοποθέτησή τους στον χώρο δημιουργεί την αίσθηση ότι αιωρούνται, εντείνοντας τον διακριτικό διάλογό τους με τις αρχαιότητες. Δεν είναι τυχαίο ότι, κατά την εγκατάσταση της έκθεσης, αρκετοί επισκέπτες δυσκολεύονταν να διακρίνουν ποια αντικείμενα ανήκαν στη μόνιμη συλλογή και ποια ήταν σύγχρονες δημιουργίες, γεγονός που επιβεβαιώνει τη δύναμη αυτής της συνομιλίας ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Απέναντι στα αυθεντικά αρχαία αντικείμενα, τα έργα του Ποδιά προτείνουν μια αντίστροφη ανάγνωση του χρόνου: για τα αρχαιολογικά εκθέματα, το παρελθόν αναδύεται ως ζωντανό παρόν, ενώ για τα σύγχρονα έργα το παρόν μοιάζει να φέρει μέσα του μυστικούς κώδικες και μνήμες ενός αρχαίου κόσμου. Η ελαφριά και διάφανη υλικότητα των συνθέσεων αποκτά νέα υπόσταση, διατηρώντας τα ίχνη της χρήσης, της χειρονομίας και της αφής.

Στο προσωπικό του σημείωμα, ο Νίκος Ποδιάς περιγράφει τη γοητευτική αλλά και εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία με την οποία μεταμορφώνει τα ανακτημένα υλικά σε τρισδιάστατες γλυπτικές μορφές. Τα επεξεργάζεται με τσάι και ακρυλική κόλλα, η οποία σκληραίνει το χαρτί και του επιτρέπει να δημιουργεί όγκους, ενώ οι φυσικές χρωματικές αποχρώσεις προκύπτουν αποκλειστικά από το ίδιο το τσάι. Η επίμονη αυτή διαδικασία συλλογής, φροντίδας και μεταμόρφωσης θυμίζει, όπως σημειώνει ο ίδιος, μια πράξη αποκατάστασης, με στόχο να αναδείξει το πολύτιμο μέσα από το φαινομενικά ευτελές.

Στο έργο του κυριαρχούν διαρκώς οι αντιθέσεις – εύθραυστο και ανθεκτικό, πολύτιμο και ταπεινό, φως και σκιά, προστασία και επισφάλεια – ενώ το φως και οι σκιές αποτελούν οργανικό μέρος των συνθέσεων, δημιουργώντας διαφάνειες, αντανακλάσεις και νέους χώρους γύρω τους. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, αντιμετωπίζει πολλά από τα έργα του ως ευρήματα ενός άγνωστου πολιτισμού ή ως αντικείμενα με σχεδόν ταλισμανικές ιδιότητες, όπου ο χρόνος, η φροντίδα και η αδιάκοπη μεταμόρφωση της ύλης αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η εξομολόγησή του ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα έργα του μοιάζουν πολύτιμα είναι η φροντίδα που τους αφιερώνει φέρνει αναπόφευκτα στον νου τα λόγια της αλεπούς στον Μικρό Πρίγκιπα του Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί: «Είναι ο χρόνος που έχεις αφιερώσει στο τριαντάφυλλό σου που το κάνει τόσο σημαντικό».

Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου | 12 Ιουνίου – 30 Σεπτεμβρίου 2026

Αφροδίτη Λίτη – Το Παιχνίδι της Ανάδυσης

Στη CITRONNE Gallery φιλοξενείται η ατομική έκθεση της Αφροδίτης Λίτη, σε επιμέλεια Τατιάνας Σπινάρη-Πολλάλη, με τίτλο Το Παιχνίδι της Ανάδυσης. Η νέα ενότητα έργων εκτείνεται σε δύο διακριτές εγκαταστάσεις, στο εσωτερικό της γκαλερί και στην αυλή της, συνθέτοντας μια ενιαία εικαστική διαδρομή όπου η θάλασσα, η μνήμη και ο μύθος συνυπάρχουν σε ένα σύγχρονο γλυπτικό σύμπαν.

Με το που περνά το κατώφλι της έκθεσης, ο επισκέπτης εντυπωσιάζεται από τα δύο μεγάλων διαστάσεων γλυπτά που κυριαρχούν στον χώρο: την κολυμβήτρια με το ανοιχτό γαλάζιο ολόσωμο μαγιό, που μοιάζει να αντανακλά τα χρώματα της θάλασσας, και το επιβλητικό δελφίνι απέναντί της, επενδυμένο με βαθύ μπλε. Γύρω τους αναπτύσσεται ένας κόσμος από κολυμβήτριες, μεταλλικά όστρακα και μια βάρκα, που δεν αναπαριστούν τη θάλασσα αλλά την υποβάλλουν μέσα από την κίνηση, τη λάμψη και τις απρόβλεπτες σχέσεις των μορφών.

Ο τίτλος της έκθεσης παραπέμπει στη διαδικασία της «ανάδυσης» όχι μόνο από το υδάτινο στοιχείο, αλλά και από τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου: στη στιγμή κατά την οποία μνήμες, επιθυμίες, εικόνες και συναισθήματα έρχονται στην επιφάνεια και αποκτούν μορφή. Το «παιχνίδι», αντίστοιχα, εκφράζει την ελευθερία με την οποία η καλλιτέχνιδα χειρίζεται την κλίμακα, τις αντανακλάσεις και τη μεταμόρφωση, συνδέοντας τη φύση, τον μύθο και το όνειρο σε μια ανοιχτή διαδικασία συνεχών μετατοπίσεων. Όπως μας ανέφερε η ίδια, το πιο απαιτητικό στάδιο της δημιουργίας δεν είναι η κατασκευή των έργων, αλλά η σύλληψη της αρχικής ιδέας και η διαμόρφωση του σχεδίου· από τη στιγμή που θα βρεθεί η κεντρική έμπνευση, η υλοποίησή της ακολουθεί σχεδόν φυσικά.

Οι γυαλιστερές επιφάνειες των γλυπτών, επενδυμένες με ψηφίδες Murano και μεταλλικά στοιχεία, αντανακλούν το φως και διαχέουν τις λάμψεις τους σε όλο το περιβάλλον, μεταβάλλοντας διαρκώς την οπτική εμπειρία. Τα έργα μοιάζουν να υπερβαίνουν τα φυσικά τους όρια και να επεκτείνονται τόσο οπτικά όσο και φαντασιακά, ενώ η εγκατάσταση ενσωματώνει ψήγματα μνήμης από έναν χρόνο παρελθόντα και μέλλοντα, μετατρέποντας τη γκαλερί σε έναν ενεργό τόπο όπου οι μορφές πολλαπλασιάζονται και διαρκώς μεταμορφώνονται.

Στην εσωτερική αυλή, ένα υπερμεγέθες δαχτυλίδι με δύο σαύρες μεταφέρει την έννοια της ανάδυσης σε ένα φυτικό και χθόνιο περιβάλλον. Ενταγμένο οργανικά στον ήδη υπάρχοντα χώρο, το έργο τον ενεργοποιεί και διευρύνει τα όρια της γλυπτικής προς την εγκατάσταση, τη βιωματική εμπειρία και την ποιητική ανατροπή της πραγματικότητας, δημιουργώντας έναν συμβολικό διάλογο ανάμεσα στο οργανικό και το τεχνητό.

Στο προσωπικό της σημείωμα, η Αφροδίτη Λίτη εξηγεί ότι η έκθεση εστιάζει στη μεταφορική «ανάδυση» του ανθρώπου από τις κρυφές και σκοτεινές πλευρές του εαυτού προς το φως και τη λάμψη της αυτογνωσίας. Αντλώντας έμπνευση από θεωρίες για την εξέλιξη της συνείδησης και τη φιλοσοφία της προόδου ως διαδικασίας ανάδυσης, αντιμετωπίζει τη φύση ως πηγή προσωπικής γνώσης και μεταμόρφωσης, προτείνοντας μια γλυπτική εμπειρία όπου η ύλη, το φως και η φαντασία συγκροτούν μια ποιητική τοπογραφία συνεχών αντανακλάσεων.