Γιαν Φαμπρ στη Βενετία: ένας εικαστικός διάλογος ενός σύγχρονου δημιουργού με το παρελθόν

Η νέα έκθεση του Φλαμανδού καλλιτέχνη Γιαν Φαμπρ «The Quiet Source» (Η Ήσυχη Πηγή) στην Scuola Grande di San Rocco στη Βενετία, σε συνεπιμέλεια της Κατερίνας Κοσκινά και του καθ. Giacinto Di Pietrantonio, ανοίγει τις πόρτες της στο κοινό στις 9 Μαΐου και συμπίπτει με την 61η Μπιενάλε Βενετίας. 

Η ήσυχη πηγή του Γιαν Φαμπρ στη Βενετία

Ο εμβληματικός αυτός χώρος Scuola Grande di San Rocco στη Βενετία, που φιλοξενεί τον περίφημο ζωγραφικό κύκλο του Jacopo Tintoretto με περισσότερα από 60 έργα φιλοτεχνημένα ειδικά για τη Σχολή μεταξύ 1564-1588, ανοίγει για πρώτη φορά τις πόρτες του σ' έναν σύγχρονο δημιουργό, τον Γιαν Φαμπρ, ο οποίος σκηνοθετεί έναν διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. 

Ο πολυπράγμων καλλιτέχνης έχει φτιάξει τρία γλυπτά: «The Man Who Holds the Sword (Oath of My Father)», «The Artist as a Stray Dog in His Basket» και «The Man Who Cuts the Grass», τα οποία αναπτύχθηκαν σε ένα διάστημα πέντε ετών. Τοποθετημένα στο κέντρο των αιθουσών στο ισόγειο και τον πρώτο όροφο του κτηρίου, τα έργα αυτά σχηματίζουν μια συμβολική «σπονδυλική στήλη» που διατρέχει την αρχιτεκτονική, σαν ένα μεταφορικό Δέντρο της Ζωής. Ενώ παράλληλα βρίσκονται σε διάλογο με τους ζωγραφικούς πίνακες του Τιντορέτο. Τα έργα αυτά συγκροτούν μια τριλογία γύρω από τα θέματα της οικογένειας, της μνήμης και της προσωπικής μυθολογίας. Και στα τρία αυτά έργα ο καλλιτέχνης επιλέγει να αναπαραστήσει το δικό του σώμα, αλλά με τρία διαφορετικά πρόσωπα: το ένα φέρει το πρόσωπο του πατέρα του, Edmond, το άλλο του αδελφού του Emiel -ο οποίος πέθανε σε πολύ νεαρή ηλικία πριν γεννηθεί ο καλλιτέχνης- και μόνο ένα φέρει το πρόσωπο του ίδιου του καλλιτέχνη.

Η έκθεση ξεκινά στο ισόγειο με το έργο «The Man Who Holds the Sword (Oath of My Father)», το οποίο απεικονίζει τον Φαμπρ με το πρόσωπο του πατέρα του να υψώνει ένα σπαθί προς τον ουρανό σε μια επίσημη χειρονομία όρκου. Η στάση παραπέμπει στο αρχέτυπο του ιππότη, θυμίζοντας τη μεσαιωνική ιπποτική παράδοση και την ιστορική αποστολή της Scuola Grande di San Rocco, αφιερωμένης στην προστασία των ευάλωτων. Το δεύτερο έργο, «The Artist as a Stray Dog in His Basket» είναι τοποθετημένο στη Sala Capitolare και παρουσιάζει τον καλλιτέχνη ως έναν αδέσποτο σκύλο κουλουριασμένο μέσα σε ένα καλάθι, με μια μαρμότα να αναπαύεται στην πλάτη του. Εδώ πρόκειται για μια τρυφερή αναφορά στη σύζυγο του Φαμπρ, Joanna, καθώς η μαρμότα μετατρέπεται σε σύμβολο αγάπης, ευλογίας και καλής τύχης. Ο σκύλος παραπέμπει ταυτόχρονα στην εικονογραφία του Αγίου Ρόκκου, προστάτη αγίου που συνδέεται με τη Σκουόλα, ο οποίος παραδοσιακά απεικονίζεται μαζί με τον σκύλο που τον τάιζε κατά τη διάρκεια της ασθένειάς του.

Το τελευταίο γλυπτό, «The Man Who Cuts the Grass», εγκαθίσταται στη Sala dell’Albergo κάτω από το έργο του Τιντορέττο «Glory of Saint Roch». Εδώ ο Φαμπρ εμφανίζεται στα τέσσερα με το πρόσωπο του αδελφού του Emiel, κόβοντας μεταφορικά λεπίδες χόρτου με ένα μικρό ψαλιδάκι. Η χειρονομία παραπέμπει σε ένα λαϊκό τελετουργικό που αποσκοπούσε στην αποτροπή κακόβουλων πνευμάτων κατά μήκος του δρόμου προς το σπίτι. Σχεδιασμένο έτσι ώστε οι επισκέπτες να μπορούν να καθίσουν επάνω του, το γλυπτό έχει και μια διάσταση περφόρμανς,προσκαλώντας σε στοχασμό πάνω στη συμμετοχή, την ελευθερία και τα μεταβαλλόμενα όρια ανάμεσα στην παρατήρηση και την αλληλεπίδραση.

Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, το έργο του Φαμπρ, όπως και εκείνο του Τιντορέττο, πραγματεύεται την ένταση ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, το καλό και το κακό, ενσωματώνοντας το πένθος και τη μνήμη σε έναν ευρύτερο στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η στάση της μορφής, σκυμμένη χαμηλά προς το έδαφος, παραπέμπει σε μια πράξη ταπεινότητας, ευλάβειας και υπαρξιακής ευαλωτότητας.

Το υλικό που έχει επιλέξει για τα έργα του είναι ο πυριτιούχος μπρούντζος, ένα υλικό του οποίου η φωτεινή επιφάνεια ενισχύει το φως, προσδίδοντας στα έργα μια έντονη αίσθηση παρουσίας και άυλης διάστασης. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς το φως αποτελεί τον βασικό πυρήνα της βενετσιάνικης ζωγραφικής, που φιλοξενείται στο μεγαλοπρεπές αυτό κτίριο. Μέσα από τη δραματική και εκφραστική χρήση του φωτός, καλλιτέχνες όπως οι Giorgione, Titian, Paolo Veronese και ο Τιντορέττο μετέτρεψαν τον ζωγραφικό χώρο σε κάτι δυναμικό, ρευστό και ζωντανό.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Φαμπρ φτιάχνει έργα που φιλοξενούνται σε εμβληματικούς χώρους, όπως μεγάλα μουσεία (Λούβρο, Ουφίτσι), πρώην παλάτια, εκκλησίες ή μοναστήρια. Όπως σημειώνει η Κατερίνα Κοσκινά, συνεπιμελήτρια της έκθεσης, «πρόκειται για ιδανικά περιβάλλοντα για μια αισθητική, σωματική και υπαρξιακή εμπειρία που ενεργοποιείται από την ιστορία, τη “σκηνοθεσία” και τη μνήμη, καλλιεργώντας τη διαλεκτική σχέση παρελθόντος και παρόντος και υπογραμμίζοντας τη διαχρονικότητα της τέχνης». Ο έτερος συνεπιμελητής,  καθ. Giacinto Di Pietrantonio, τονίζει: «η έκθεση οργανώνει έναν άμεσο διάλογο με τον Τιντορέττο, όχι αντιθετικό αλλά συνεργατικό· εγκαθιδρύει ένα κατώφλι που επιτρέπει την παρατήρηση και σύγκριση δύο εποχών — αξιοσημείωτα όμοιων, αν και αναπόφευκτα ετερογενών».

Το πρότζεκτ συμπίπτει με τη 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας και διοργανώνεται από τη Galleria Gaburro.

ΙΝFO
Scuola Grande di San Rocco, Bενετία, 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026