61η Μπιενάλε Βενετίας: το Escape Room του Ανδρέα Αγγελιδάκη

Τι κοινό έχει η θεωρία του Σπηλαίου του Πλάτωνα, το Ελληνικό Περίπτερο στην Μπιενάλε Βενετίας, η άνοδος του φασισμού στη δεκαετία του 1930, τα σύγχρονα ακροδεξιά κινήματα, o Γιώργος Μαρίνος και η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Ντόναλντ Τραμπ, οι εθνικές εκλογές, η ανάγκη της τέχνης για ελεύθερη έκφραση και σύγκρουση; Όλα αυτά -και πολλά ακόμη- κινούν τη σκέψη και την έμπνευση του Ανδρέα Αγγελιδάκη, που θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην 61η Μπιενάλε Βενετίας.

To «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη στην 61η Μπιενάλε Βενετίας 

Το Ελληνικό Περίπτερο στην Μπιενάλε Βενετίας θα μετατραπεί φέτος σε ένα δωμάτιο απόδρασης, μέσω του Escape Room του Ανδρέα Αγγελιδάκη. Ο εικαστικός και αρχιτέκτονας που γνωρίζουμε μέσα από τις χαρακτηριστικές του πλέον πουφο-κολώνες, εμπνέεται από την ιστορία και την επικαιρότητα και δημιουργεί μια άλλη πραγματικότητα, όπως αυτές που συνηθίζει άλλωστε να φτιάχνει, καθώς στα έργα του επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση του θεατή με το έργο, χρησιμοποιώντας την αρχιτεκτονική ως όχημα διερεύνησης της ταυτότητας.

Σημείο μηδέν για το Escape Room του είναι το 1934, το έτος που ξεκίνησαν όλα. Η πρώτη συμμετοχή της Ελλάδας στην Μπιενάλε της Βενετίας ήταν τότε, μια εποχή που ακόμα ο φασισμός και ο ναζισμός βρίσκονταν εν τη γενέσει τους και κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί όλα όσα θα ακολουθούσαν. Παράλληλα, όπως ο ίδιος αναφέρει ήταν η πρώτη χρονιά-ορόσημο που οι Ναζί ξεκίνησαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφυλων. 

Εκείνη η ιστορική Μπιενάλε σηματοδότησε την πρώτη συνάντηση του Αδόλφου Χίτλερ με τον Μπενίτο Μουσολίνι έπειτα από τη σαρωτική «νίκη» -με ποσοστά εξω-πραγματικά- και των δυο στις εθνικές εκλογές που είχαν μόλις διενεργήσει. Οι δυο καινούριες χώρες που συμμετείχαν τότε στη διοργάνωση ήταν η Αυστρία -για ευνόητους λόγους που όλοι γνωρίζουμε- και η Ελλάδα. Όπως αναφέρει ο καλλιτέχνης σχετικά με το έργο του, «Το Ελληνικό περίπτερο, ως δωμάτιο απόδρασης, ενσαρκώνει μία πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι, ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτιρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον "εαυτό" του και άρα από την ίδια την ιστορία του». 

Όταν του ανατέθηκε η αποστολή για την Μπιενάλε, ο καλλιτέχνης άρχισε να σκέφτεται τι συμβολίζει για εκείνον ο όρος «περίπτερο». Η σκέψη του κινήθηκε ανάμεσα σε δυο διαφορετικούς όρους: το pavillion και το kiosk. Στα ελληνικά τα μεταφράζουμε μεν και τα δυο ως «περίπτερο», αλλά οι εικόνες στις οποίες μας παραπέμπουν είναι εντελώς διαφορετικές. Γι' αυτό και, όπως μας αποκάλυψε, χώρισε το Ελληνικό Περίπτερο στη μέση. Για εκείνον, ένα ελληνικό περίπτερο σηματοδοτεί το μέρος όπου γίνονται οι συζητήσεις για τι θα γίνει στις εκλογές. Το ένα κομμάτι είναι πιο ψηφιακό, το άλλο είναι πιο απτό, το φτιάχνει με ό,τι υλικά βρίσκει. Άλλωστε και ο ίδιος ο Πλάτωνας στη θεωρία του Σπηλαίου μιλούσε για δυο μηχανισμούς.

Ο επιμελητής της έκθεσης Γιώργος Μπεκιράκης αναφέρει: «Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις.Η GRECIA μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο». 

Στη συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στο Οnassis Ready, το «παρών» έδωσαν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς και οι στρατηγικοί υποστηρικτές του όλου εγχειρήματος. Ο Υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, αναφέρει:«Πιστεύω βαθύτατα στο δικαίωμα της τέχνης να συγκρούεται. Να αμφισβητεί. Να ενοχλεί. [...] Η ελληνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Tέχνης –LaΒiennale di Venezia κινείται με αυτό το πνεύμα. Έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει».

Η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια -το δίκτυο μουσείων που έχει οριστεί ως εθνικός επίτροπος για το Ελληνικό Περίπτερο στην Μπιενάλε του 2026, έκανε μια ιστορική αναδρομή στη σπουδαιότητα και τις συμμετοχές του Ελληνικού Περίπτερου από τη δεκαετία του 1930 ενώ παράλληλα αναφέρθηκε στη συνεργασία τους με τους εκεί φορείς για την ξενάγηση και την ανάδειξη της ελληνικής συμμετοχής, με την ελπίδα ότι η φετινή διοργάνωση θα είναι εξαιρετικά δημιουργική. 

Από την πλευρά της, η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, η καλλιτεχνική διευθύντρια και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, του στρατηγικού υποστηρικτή στο "Escape Room" , ξεκίνησε τον λόγο της τονίζοντας ότι «καθόμαστε πάνω σε πουφο-κολώνες αυτή τη στιγμή». Και συνέχισε:  «Η παρουσία μας ως στρατηγικός υποστηρικτής στο “EscapeRoom”, αφορά στη διάρκεια της συμπόρευσής μας με τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, έναν δημιουργό που μεταβολίζει την ελληνικότητα και παίζει με τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου απουσιάζει η σοβαροφάνεια και αναδύεται η ουσία. Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της. Τι σημαίνει εθνικό; Και πώς συμμετέχουμε εμείς σε αυτό; Ανυπομονούμε για αυτό το έργο τώρα ειδικά που ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός σαρώνουν τις σύγχρονες δημοκρατίες. Μήπως εντέλει το χιούμορ αποτελεί τον Δούρειο Ίππο για να ειπωθούν τα πιο σημαντικά πράγματα»;

INFO
61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia, «Escape Room», 9 Μαΐου έως 22 Νοεμβρίου