Δημήτρης Ποτηρόπουλος: Οι πόλεις οφείλουν να επανακτήσουν τον χαρακτήρα τους

Ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Ποτηρόπουλος, επικεφαλής της Potiropoulos+Partners (potiropoulos.gr), ενός από τα σημαντικότερα και διεθνώς αναγνωρισμένα αρχιτεκτονικά γραφεία στην Ελλάδα, μιλά για τη σύγχρονη πόλη του 21ου αιώνα και το μεγάλο στοίχημα του αστικού σχεδιασμού: περιβάλλοντα όχι μόνο τεχνολογικά «έξυπνα», αλλά και πραγματικά βιώσιμα.

― Τι χαρακτηρίζει κατά τη γνώμη σας τη σύγχρονη πόλη του 21ου αιώνα;
 Η σύγχρονη πόλη είναι ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων, ροών, υποδομών, κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και μεταβαλλόμενων χρήσεων. Είναι ταυτόχρονα τόπος κατοίκησης, εργασίας, μετακίνησης, κατανάλωσης, πολιτισμού και συλλογικής εμπειρίας. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να την εξετάζουμε ως στατικό αντικείμενο σχεδιασμού, αλλά ως ζωντανό οργανισμό που μετασχηματίζεται διαρκώς. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο αστικός χώρος είναι «όμορφος» ή «άσχημος», αλλά κυρίως αν είναι λειτουργικός, ανθεκτικός, κοινωνικά δίκαιος, περιβαλλοντικά υπεύθυνος και χρήσιμος για τον πολίτη και την κοινωνία.

― Πώς μεταλλάσσεται σήμερα η ίδια η έννοια της πόλης;
Η πόλη σήμερα, πόσο μάλλον η μελλοντική, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με ένα σαφές κέντρο και μια διακριτή περιφέρεια. Ζούμε όλο και περισσότερο σε ένα διάχυτο αστικό ή μητροπολιτικό τοπίο, όπου η αστικότητα διαχέεται μέσω δικτύων και δυναμικών μετακίνησης, επικοινωνίας και κατανάλωσης. Η αστική εμπειρία καθορίζεται λιγότερο από το δίπολο «αστικό κέντρο - περιφέρεια» και περισσότερο από τις μεταβάσεις ανάμεσα σε πολλαπλά αστικά επίπεδα. Αυτή η συνθήκη οδηγεί σε μετατόπιση του ενδιαφέροντός μας από τη «μορφή» στη «λειτουργία», από την «εικόνα» στις «σχέσεις», από την πειθαρχημένη ιεράρχηση στη διαχείριση της ετερογένειας. Δεν πρόκειται, προφανώς, για κατάργηση της έννοιας της πόλης, αλλά για έναν βαθύ επαναπροσδιορισμό της.

Το μέλλον των πόλεων εξαρτάται από την ικανότητά μας να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες που διέπουν τον σχεδιασμό τους

― Ποια είναι η σημασία της αφήγησης και της μνήμης στον αστικό χώρο;
Η μνήμη και η αφήγηση λειτουργούν ως βασικοί μηχανισμοί νοηματοδότησης του αστικού χώρου – χωρίς αυτές η πόλη δεν μπορεί να ερμηνευτεί ούτε να βιωθεί ουσιαστικά. Η απουσία τους οδηγεί σε αποσπασματικούς και απρόσωπους αστικούς σχηματισμούς που αδυνατούν να υποστηρίξουν τη συγκρότηση ταυτότητας και συλλογικής εμπειρίας. Ο αρχιτεκτονικός, αστικός και πολεοδομικός σχεδιασμός οφείλουν να επαναφέρουν αυτή τη διάσταση, δημιουργώντας αστικά περιβάλλοντα που συνδέουν τον άνθρωπο με τον χρόνο και τον τόπο.

― Με ποιον τρόπο αλλάζει ο ρόλος του αρχιτέκτονα λόγω της ραγδαίας εξέλιξης της τεχνολογίας;
Ο αρχιτέκτονας φαίνεται να μετατοπίζεται από τον ρόλο του «δημιουργού» σε έναν ρόλο «επιμελητή διαδικασιών - συνδημιουργού». Δεν σχεδιάζει πλέον μόνος, αλλά σε συνεργασία με σύνθετα συστήματα, τα οποία διαχειρίζονται τεράστιο όγκο πληροφοριών και παράγουν εναλλακτικά σενάρια. Η δημιουργικότητα, επομένως, δεν εξαφανίζεται, αλλά μετασχηματίζεται. Από πράξη επινόησης γίνεται και διαδικασία επιλογής, αξιολόγησης και διαχείρισης εναλλακτικών προτάσεων. Αυτό απαιτεί νέους τύπους κρίσης, που δεν είναι μόνο τεχνικοί ή θεωρητικοί ή αισθητικοί, αλλά και ηθικοί και πολιτισμικοί ως προς τον χειρισμό των επιπτώσεων της τεχνολογίας και ειδικότερα της τεχνικής νοημοσύνης, στην κοινωνία και στο περιβάλλον.

― Ποιο είναι, τελικά, το διακύβευμα για την πόλη του μέλλοντος;
Το μέλλον των πόλεων εξαρτάται από την ικανότητά μας να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες που διέπουν τον σχεδιασμό τους. Πέρα από τη στενά λειτουργική τους διάσταση, οι πόλεις οφείλουν να επανακτήσουν τον χαρακτήρα τους ως τόποι εμπειρίας, μνήμης, σχέσεων και επαφής με τη φύση. Η πρόκληση δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση των κρίσεων, αλλά η αναθεώρηση του ίδιου του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κατοίκηση. Το μεγάλο στοίχημα είναι να δημιουργήσουμε αστικά περιβάλλοντα που δεν θα είναι μόνο τεχνολογικά «έξυπνα», αλλά και πραγματικά βιώσιμα. Που θα μπορούν να υποστηρίξουν όχι μόνο την οικονομική τους ανάπτυξη, αλλά και την ανθρώπινη παρουσία με όρους αξιοπρέπειας, μνήμης και συλλογικής προοπτικής.