Το Μουσείο της Αθωότητας: Το βιβλίο του Ορχάν Παμούκ στο Netflix

Ωδή στην ψυχή που θα παραδώσουμε ή στην ψυχή που θα θέλαμε να παραδώσουμε. Την ψυχή που είχε χώρο και χρόνο για τους μεγάλους έρωτες. Την ψυχή της νεανικής αθωότητας, της πρώτης αγάπης. Αυτό ήταν για μένα η σειρά «Το Μουσείο της Αθωότητας» (βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Ορχάν Παμούκ) στο Netflix. Εννέα (σχεδόν) ώρες αφιερωμένες στην ανάμνηση ενός κόσμου που χάνεται, χάθηκε ήδη στις οθόνες και τις μεγάλες ταχύτητες, δεν θα τον παραδώσουμε στα παιδιά μας, ίσως αυτά να τον μάθουν μόνον μέσα από τις σελίδες της λογοτεχνίας.

Ένας τέτοιος μεγάλος έρωτας, από τους μεγαλύτερους της σύγχρονης λογοτεχνίας, είναι του Κεμάλ για τη Φυσούν. Και τον σέβεται η τηλεοπτική του μεταφορά (σκηνοθεσία Zeynep Gunay, σενάριο Ertan Kurtulan). Ο Κεμάλ του Selahattin PaŞali και η Φυσούν της Eylül Lize Kandemir συναντιούνται στην οθόνη σαν αληθινοί εραστές και μας παρασύρουν στην ιστορία τους. Σε μια έξοχα ατμοσφαιρική αναπαράσταση της Κωνσταντινούπολης του ’70, όπου οι ζωές των πλουσίων κυλούν με προνόμια και μοιάζουν ανέμελα τακτοποιημένες (παρά τον στρατιωτικό νόμο που δεν επιτρέπει ελευθερίες, εκτός από μερικές για τους προνομιούχους άντρες), θα εκτυλιχθεί το ανθρώπινο δράμα ενός αδύνατου έρωτα. Όμως, πόσο αληθινός είναι  ο έρωτας όταν παγιδεύεται στη μέγγενη κοινωνικών συμβάσεων, όταν φύλο και καταγωγή πνίγουν το οξυγόνο του;

Η ιστορία μοιάζει κοινότοπη: ο πλούσιος γόνος και το φτωχό κι αθώο κορίτσι, που αφήνεται στον έρωτά του. Κι όμως ο χαριτωμένος Κεμάλ –αραβωνιασμένος με όμορφη κόρη αντίστοιχης κοινωνικής τάξης, με μέλλον, όπως όλα δείχνουν, χαρισάμενο– θα διαλυθεί από το εκρηκτικό μείγμα έρωτα και ιδανικής αθωότητας, όταν απερίσκεπτα θα βάλει στη ζωή του την όμορφη 18χρονη Φυσούν. Όπως κάθε καλομαθημένο αγόρι, ο Κεμάλ νομίζει για μια στιγμή ότι μπορεί να τα έχει όλα. Σύζυγο, για τη λουσάτη βιτρίνα της οικογενειακής παράδοσης, και ερωμένη, υποταγμένη στο χρυσό κλουβί των κρυφών ραντεβού, των ακριβών δώρων, της αναμονής για την ερωτική συνάντηση και της πίκρας που αφήνει το αδύνατο κοινό παρόν και μέλλον. Σε μια ακραία εκδήλωση αλαζονείας, που του επιτρέπει η κοινωνική του θέση, ο Κεμάλ καλεί τη Φυσούν στον επίσημο, χλιδάτο αρραβώνα του. Δύο τρόπαια για δύο ζωές. Η Φυσούν, πληγωμένη από τον τρομοκρατικό εγωισμό του αγαπημένου της, εξαφανίζεται. Αρνείται τη μοίρα που γνωρίζει ότι ανήκει σε γυναίκες σαν κι αυτήν. Αυτές που θα ζήσουν στο περιθώριο της ανδρικής ζωής μέχρι να τις βρει ο θάνατος.

Και τότε, λίγο λίγο αρχίζει η διάλυση της ζωής του Κεμάλ. Δεν μπορεί να ζήσει χωρίς εκείνη. Βυθίζεται στο κυνήγι των αναμνήσεων. Αρχίζει να συλλέγει με εμμονικό πάθος αντικείμενα που τη ζωντανεύουν, αντικείμενα της αθωότητας: σκουλαρίκια, γόπες, σεντόνια που κρατούν τη μυρωδιά της. Ο Κεμάλ διαλύει τη ζωή του, καταστρέφοντας και τη ζωή της αρραβωνιαστικιάς του, η οποία πληρώνει επίσης το τίμημα. Γιατί οι γυναίκες είναι αυτές που πληρώνουν πάντα το τίμημα σ’ αυτόν τον κόσμο που δεν αναγνωρίζει την ύπαρξή τους παρά μόνον αν τη συμπληρώνει η παρουσία ενός άντρα. Βήμα το βήμα παρακολουθούμε να ξεδιπλώνεται από τον Παμούκ, και εν προκειμένω από τον σκηνοθέτη και τον σεναριογράφο, αυτός ο κόσμος της γυναικείας φυλακής, ένας κόσμος που δεν του απομένουν παρά τα όνειρα της ελευθερίας, ποτέ η πραγματικότητά της. Έτσι θα ξαναβρεί ο Κεμάλ τη Φυσούν, παγιδευμένη πλέον σε έναν συμβατικό γάμο που ελπίζει ότι θα τη βοηθήσει να διεκδικήσει το όνειρο της ελευθερίας της. Εκείνος για μια ακόμη φορά εισβάλλει στη ζωή της. Ένας ερωτευμένος συλλέκτης φαντασιώσεων.

Αρχίζει να κλέβει αντικείμενα που εκείνη έχει αγγίξει. Φαντασιώνεται τον έρωτα. Δεν τον βλέπει. Στην πραγματικότητα δεν βλέπει τη Φυσούν, δεν βλέπει ότι δεν την έχασε ποτέ. Την άλλαξε όμως. Τώρα η Φυσούν ξέρει πως, ακόμη και την ώρα των μεγάλων υποσχέσεων –ότι θα ζήσουν ελεύθερα τον έρωτά τους, απαλλαγμένοι από συμβατικούς συντρόφους, ενωμένοι σε έναν αληθινό γάμο– εκείνη θα πληρώνει πάντα το τίμημα. Ανάμεσα σε όνειρο και ρεαλισμό, σε φαντασιώσεις ερωτευμένου (ή εμμονικού) και μιας γκρίζας, πεζής πραγματικότητας, η αφήγηση γίνεται όλο και πιο συναρπαστική μέχρι το τραγικό φινάλε. Ή μήπως δεν υπάρχει ούτε αυτό; Γιατί η Φυσούν θα διαλέξει τον κοινό θάνατο. Είναι, άλλωστε, η μόνη στιγμή που η επιλογή είναι καθαρά στο χέρι της. Και θα ζήσει για πάντα μέσα από εκείνον, που η μοίρα (και ο συγγραφέας) τον θέλει να ζει. Ανάμεσα στα αντικείμενα της συλλογής του. Έτσι κι αλλιώς, αυτά είχαν γίνει από καιρό η πραγμάτωση του έρωτά του για εκείνη.

Μια φανταστική ιστορία που καταλήγει σε ένα πρωτότυπο αληθινό μουσείο, το Μουσείο της Αθωότητας στην Κωνσταντινούπολη (με μεγάλη επισκεψιμότητα από ερωτευμένους), που δημιούργησε ο ίδιος ο Ορχάν Παμούκ. Το μουσείο ενός παλιού κόσμου που προλάβαινε να ονειρευτεί και που οι αξίες των αντικειμένων ήταν οι ιστορίες των ανθρώπων που τα άγγιξαν και όχι οι μάρκες του εμπορίου.