Winter On Fire: Το ντοκιμαντέρ του Netflix για την Ουκρανία

Πριν λίγες ημέρες ο δημοφιλής Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης Σον Πεν, που βρισκόταν ήδη πριν την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία για τα γυρίσματα ενός ντοκιμαντέρ για τη ρωσο-ουκρανική κρίση, προέτρεψε, μέσω του λογαριασμού του στο Twitter, τον κόσμο που παρακολουθεί τα τεκταινόμενα, χωρίς ωστόσο να γνωρίζει το ιστορικό βάθος της κατάστασης, να παρακολουθήσει το ντοκιμαντέρ Winter On Fire που προβάλλεται στο Netflix, για τα αιματηρά γεγονότα και διαδηλώσεις που έμειναν γνωστά στη σύγχρονη ιστορία της χώρας ως «Euromaidan». Δυο ημέρες μετά από αυτό το tweet o Σον Πεν αναγκάστηκε να ξεκινήσει πεζός για τα σύνορα Ουκρανίας - Πολωνίας, προκειμένου να γλιτώσει αυτός και το συνεργείο του από έναν πόλεμο που μέρα με τη μέρα μοιάζει όλο και λιγότερο διαχειρίσιμος.

Στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Evgeny Afineevsky του 2015 για την πλατφόρμα του Netflix αποτυπώνεται το συγκλονιστικό χρονικό του ακτιβιστικού κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων που εκδηλώθηκε στην πλατεία Ανεξαρτησίας του Κιέβου, γνωστής ως «Μαϊντάν» από τον Νοέμβριο του 2013 ως τον Φεβρουάριο του 2014, με βασικό αίτημα την εκκίνηση των διαδικασιών για την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την παραίτηση του φιλορώσου τότε προέδρου Viktor Yanukovych – ένα κίνημα που έλαβε διαστάσεις αδιανόητες για μια σύγχρονη χώρα σε ευρωπαϊκό έδαφος, εξελισσόμενο στην πιο αιματηρή περίοδο στην ιστορία της Ουκρανίας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω της αδίστακτης και βίαιης καταστολής που επιχειρούσαν επί τρεις και πλέον μήνες οι ειδικές αστυνομικές δυνάμεις της Μπερκούτ. Μέχρι πριν από λίγες ημέρες.

Το Winter On Fire: Ukraine’s Fight for Freedom είναι ένα άνευ ετέρου σοκαριστικό ντοκουμέντο για την παράνοια των αυταρχικών καθεστώτων και της αστυνομικής βίας που επιστρατεύουν προκειμένου να διατηρηθούν στην καρέκλα και στην ατζέντα τους. Αλλά στη σκιά των πρόσφατων γεγονότων και του πολέμου είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό. Οποιοσδήποτε (κλισέ ή μη χαρακτηρισμός) δεν μπορεί να χωρέσει το συναίσθημα που γεννά το ραντεβού της ιστορίας του Φεβρουαρίου του 2014 με τον Φεβρουάριο του 2022. Τα έτσι κι αλλιώς ανατριχιαστικά στιγμιότυπα των διαδηλωτών που ξεκίνησαν το απόγευμα της 21ης Νοεμβρίου του 2013 για μια ειρηνική συγκέντρωση με αίτημα να υπογραφεί η συμφωνία σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση −προεκλογική δέσμευση του προέδρου Yanukovych η οποία αναιρέθηκε με συνοπτικές και αμφίβολης δημοκρατικότητας διαδικασίες στο πλαίσιο «υπόγειων» συνομιλιών προσέγγισης με τη Μόσχα− και κατέληξαν ταμπουρωμένοι για όλον τον χειμώνα στη μεγαλύτερη πλατεία του Κιέβου να πολεμάνε σε έναν άνισο, εμφύλιο πόλεμο με τεράστιες απώλειες απλών πολιτών για μια χώρα σε καιρό ειρήνης ενισχύονται από τη σημειολογία της απειλής της ματαιότητας που έχει απλώσει πάνω από την Ουκρανία με τον πιο δραματικό τρόπο η ρωσική εισβολή. Η κάλυψη των γεγονότων της Μαϊντάν με αυτοσχέδια μέσα, πρώιμα smartphones και compact φωτογραφικές μηχανές, με τον κάθε διαδηλωτή να γίνεται ο ίδιος ο δημοσιογράφος της σημαντικότερης −μέχρι τότε− μάχης της γενιάς του συνομιλεί μέσα από έναν φλεγόμενο καθρέφτη με τον πρώτο πόλεμο σε παγκόσμια (δια)σύνδεση και απευθείας μετάδοση, όπου τα social media των ίδιων των πρωταγωνιστών των γεγονότων μεταδίδουν τη φρίκη απευθείας και με τον πιο εύγλωττο τρόπο στις παλάμες όλου του πλανήτη, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Στη μαζική προσέλευση διαδηλωτών τον χειμώνα του 2013 - 2014 στη Μαϊντάν, με τους φοιτητικούς πυρήνες να ενισχύονται κατά εκατοντάδες και χιλιάδες, από απλούς πολίτες από κάθε γωνιά της Ουκρανίας, παππούδες και γιαγιάδες, απόστρατους στρατιωτικούς, Κοζάκους, τραπεζίτες και δικηγόρους, ιερείς και μουφτήδες, σε αυτήν την ιστορική στιγμή που ένωσε όλες τις θρησκείες και τις κοινωνικές τάξεις σε έναν κοινό, ιερό, ανθρώπινο σκοπό αντανακλά στην παγκόσμια κινητοποίηση των απλών ανθρώπων που ζητάνε απλώς «το τέλος του πολέμου». Μα πάνω απ’ όλα το κύριο αίτημα της Μαϊντάν, η αγωνία, η ευχή και η ελπίδα ενός ολόκληρου λαού για ένα καλύτερο μέλλον, το οποίο έχουν κάθε δικαίωμα να πιστεύουν ότι θα τους φέρει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, είναι ο καλύτερος ίσως τρόπος για να κατανοήσουν −ακόμα και οι πιο δύσπιστοι− την αξιακή και αξιωματική δυναμική της αυτοδιάθεσης των λαών, η οποία κατά κύριο λόγο πλήττεται και απειλείται υπαρξιακά στα ουκρανικά εδάφη αυτή τη στιγμή, λίγα χρόνια μετά από εκείνον τον αιματηρό χειμώνα στις φλόγες.

© Arturas Morozovas / Netflix Original

Πέρα από οποιαδήποτε υπαρκτή ή μη προπαγάνδα και αντιπροπαγάνδα, πέρα από αίτια και αιτιατά της τρέχουσας ιστορικής συνθήκης και συγκυρίας, πέρα από οποιοδήποτε επιχείρημα υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς ή από οποιαδήποτε γραμμή ουδετερότητας, ο πόλεμος στην Ουκρανία πρέπει να ιδωθεί, στεγνά και ρεαλιστικά, ως αυτό που πραγματικά είναι: μια ακόμα ευθεία βολή στην αξία του ανθρώπου και στα κεκτημένα αγαθά της, η οποία σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ή να μετριαστεί από το ότι έχει πολλάκις επαναληφθεί σε μη ευρωπαϊκό έδαφος. Στόχος κάθε πολιτισμένης κοινωνίας που ενστερνίζεται την πρόοδο είναι να μαθαίνει από τα λάθη του παρελθόντος, να πηγαίνει μπροστά και όχι πίσω. Οι άνθρωποι που πάλεψαν γι’ αυτό στην Πλατεία Ανεξαρτησίας του Κιέβου, στα γεγονότα της Euromaidan ονόμασαν το κίνημά τους «Επανάσταση της Αξιοπρέπειας» («Revolution of Dignity») και βρήκαν τη δύναμη να αντέξουν και να νικήσουν −έστω και προσωρινά− επειδή είχαν ως στόχο να φτιάξουν το καλύτερο αύριο που προσδοκούσαν με τα χέρια τους. Τα πρόσωπα που αφηγούνται την ιστορία της Μαϊντάν στο ντοκιμαντέρ το 2015 ίσως να πολεμάνε πάλι τώρα για τον ίδιο λόγο, αλλά με πολύ πιο δυσοίωνες προοπτικές. Η επανάσταση της αξιοπρέπειας έχει μετεξελιχθεί στον πόλεμο του φωτός με σκοτάδι και αν θέλουμε να νικήσει το πρώτο στο πεδίο και όχι μόνο σε κάποιο εξώφυλλο του περιοδικού Time, θα πρέπει να κινητοποιηθούμε προς την κατεύθυνση που θα μας το επιτρέψει. Ίσως το να (ξανα)γνωρίσουμε την ιστορία μας θα ήταν μια καλή αρχή.