Μπορεί να υπάρξουν social media χωρίς εθισμό, bots και αλγορίθμους οργής;

Στις 20 Ιανουαρίου 2025, στην ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων τεχνολογικών πλατφορμών του πλανήτη βρίσκονταν δίπλα στην πολιτική εξουσία. Για τη Νέλε και τον Γιοχάνες Μάισνερ, εκείνη η εικόνα ήταν αποκαλυπτική. «Οι πιο ισχυρές πλατφόρμες του κόσμου δεν βρίσκονταν πια μόνο πίσω από τις οθόνες μας. Στέκονταν δίπλα στην πολιτική εξουσία». 

Από αυτή τη διαπίστωση ξεκινά η ιστορία του Wedium, ενός νέου ευρωπαϊκού κοινωνικού δικτύου.

Η δρ Νέλε Μάισνερ είναι συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος του Wedium, με διδακτορικό στις σπουδές μέσων επικοινωνίας, αλλά ταυτόχρονα συστήνεται κι ως μητέρα. «Γι' αυτό οι ασφαλείς λογαριασμοί για τους νεότερους είναι τόσο σημαντικοί για μένα». Ο Γιοχάνες Μάισνερ είναι σύζυγός της και συνιδρυτής της εταιρείας. 

Το ζευγάρι διατηρεί στενούς δεσμούς με την Ελλάδα εδώ και δεκαετίες. Σήμερα έχουν διαμέρισμα στα Εξάρχεια. «Αγαπάμε την περιοχή», λένε χαμογελώντας.

Απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς

Γιατί να δημιουργήσει κάποιος ακόμη ένα social media, όταν η αγορά κυριαρχείται από αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ήδη το διαδίκτυο; «Όποιος ελέγχει τον αλγόριθμο ελέγχει την απήχηση κι όποιος ελέγχει την απήχηση διαμορφώνει την κοινή γνώμη», τονίζουν στη συζήτηση που κάναμε μέσω Zoom. Το Wedium φιλοδοξεί να λειτουργεί μ’ έναν αλγόριθμο που αναγνωρίζει τα ενδιαφέροντα των χρηστών χωρίς να επιβραβεύει τον θυμό και τη σύγκρουση.

Η κριτική τους αφορά σ’ όλο το οικοσύστημα των social media. «Τα παιδιά περνούν κατά μέσο όρο τέσσερις ώρες την ημέρα στα κοινωνικά δίκτυα. Οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες ώστε να εθίζουν τους νεαρούς χρήστες, με τοξικούς αλγορίθμους και ατελείωτο scrolling», υποστηρίζει η Νέλε.

Το πρόβλημα όμως έχει εύρος. Τα παραδοσιακά MME χάνουν αναγνωσιμότητα και διαφημιστικά έσοδα, οι δημιουργοί περιεχομένου εξαρτώνται από αδιαφανείς αλγορίθμους και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από πλατφόρμες εκτός Ευρώπης. «Πάνω από τα μισά ευρωπαϊκά διαφημιστικά χρήματα πηγαίνουν σε μια χούφτα κινεζικές και αμερικανικές πλατφόρμες. Στο παρελθόν αυτά τα χρήματα χρηματοδοτούσαν τα ποιοτικά μέσα ενημέρωσης. Τώρα λειτουργούν εναντίον της Ευρώπης».

Η επιλογή του σύντομου βίντεο δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζουν, οι χρήστες του TikTok αυξάνονται κατά 17% ετησίως, ενώ τα διαφημιστικά του έσοδα αυξήθηκαν κατά 50% από το 2024 στο 2025. «Είναι ένα γνώριμο οικοσύστημα και πιστεύουμε ότι με το σύντομο βίντεο μπορούμε να προσεγγίσουμε εξαιρετικά αποτελεσματικά τους νέους ανθρώπους».

Μπορεί ένα social να μη δημιουργεί εθισμό;

«Αν γίνω χρήστης του Wedium και η εμπειρία μοιάζει με εκείνη του TikTok, πώς θα αποφύγω τον εθισμό;», ρωτώ. «Όταν ανοίγεις την εφαρμογή, σε ρωτά πόση ώρα θέλεις να χρησιμοποιήσεις το Wedium. Μπορείς να επιλέξεις, για παράδειγμα, 15 λεπτά. Όταν περάσουν, εμφανίζεται μια οθόνη που σου υπενθυμίζει ότι ο χρόνος σου τελείωσε», απαντά η Νέλε.

Η πλατφόρμα προβλέπει επίσης μηνύματα που ενθαρρύνουν τους χρήστες να εγκαταλείψουν την οθόνη και να επιστρέψουν στην πραγματική ζωή. «Άρα θέλετε τρόπον τινά ένα ευρωπαϊκό TikTok χωρίς το doomscrolling και τον εθισμό;». «Ακριβώς αυτός είναι ο στόχος μας».

Ο Γιοχάνες προσθέτει μια ακόμα διάσταση. «Θέλουμε μια κυρίαρχη ευρωπαϊκή πλατφόρμα, που να μην είναι ανοιχτή σε bots και εκστρατείες παραπληροφόρησης από οπουδήποτε, να διατηρεί τα δεδομένα στην Ευρώπη και να μην τα παραδίδει σε κινεζικές ή αμερικανικές πλατφόρμες. Αυτός είναι ένας από τους μεγάλους στόχους μας».

Ταυτότητα για όποιον θέλει να μιλήσει

Η σημαντικότερη διαφοροποίηση του Wedium βρίσκεται στην επαλήθευση ταυτότητας. Ο χρήστης μπορεί να παρακολουθεί περιεχόμενο και να πατά «like» χωρίς να ταυτοποιηθεί. Για να δημοσιεύσει όμως ένα βίντεο ή να σχολιάσει, πρέπει προηγουμένως να αποδείξει την ταυτότητά του.

«Έτσι λύνουμε πολλά προβλήματα ταυτόχρονα. Δεν έχουμε πια bots, γιατί τα bots δεν έχουν ταυτότητα». Η εταιρεία υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο περιορίζει τους ψεύτικους λογαριασμούς και εμποδίζει έναν αποκλεισμένο χρήστη να επιστρέφει δημιουργώντας συνεχώς νέα προφίλ.

Η προστασία των ανηλίκων ενσωματώνεται στον σχεδιασμό της πλατφόρμας. Οι ειδικοί λογαριασμοί για εφήβους ηλικίας 13 έως 17 ετών συνδέονται με επαληθευμένα προφίλ γονέων, ενώ οι ρυθμίσεις ασφαλείας και οι περιορισμοί χρόνου για τους μικρότερους χρήστες ενεργοποιούνται εξ ορισμού.

Το σύστημα σχεδιάστηκε με βάση διαδικτυακή έρευνα σε 300 γονείς και εφήβους, με τη συμβολή της Γερμανίδας ειδικού στην προστασία των παιδιών και ψυχολόγου Γιούλια φον Βάιλερ. «Προσπαθούμε να κάνουμε αυτό που η Meta και η ByteDance δεν κατάφεραν να κάνουν. Ή ίσως δεν ήθελαν».

O «τρίτος δρόμος» για την προστασία των ανηλίκων

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη θέση στα σχέδια του Wedium, καθώς θέλει να συνεργαστεί με Έλληνες εφήβους ηλικίας 15-17 ετών, γονείς και ειδικούς στην προστασία των παιδιών. 

Ο Γιοχάνες μιλάει για έναν «τρίτο δρόμο». «Υπάρχει κάτι ανάμεσα στην πλήρη απαγόρευση των social media και στην ανεξέλεγκτη χρήση τους. Αυτό ακριβώς προτείνουμε. Οι γονείς μπορούν να καθοδηγούν τα παιδιά τους, να αποφασίζουν μαζί τους ποιους λογαριασμούς θα παρακολουθούν, ποιος θα μπορεί να επικοινωνεί μαζί τους και σε ποιο περιεχόμενο θα έχουν πρόσβαση».

Για τις ηλικίες 13-15 ετών, οι γονείς διατηρούν σημαντικό έλεγχο στις επαφές και στο διαθέσιμο περιεχόμενο. Από τα 16 και μετά, οι έφηβοι αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη αυτονομία. «Δεν μπορείς να αντιμετωπίζεις ένα παιδί 13 ετών όπως έναν έφηβο 17 ετών ή έναν ενήλικο. Η αλλαγή που συντελείται ανάμεσα στα 13 και στα 18 είναι τεράστια. Πρέπει να την πάρουμε στα σοβαρά και να δίνουμε στα παιδιά περισσότερη ελευθερία βήμα-βήμα».

Ρωτώ τη Νέλε αν οι κυβερνήσεις δίνουν έμφαση στις ηλικιακές απαγορεύσεις και ανεπαρκή προσοχή στον σχεδιασμό και στα επιχειρηματικά μοντέλα των πλατφορμών.

Ναι. Η απαγόρευση για παιδιά κάτω των 16 ετών είναι αναγκαία όταν μιλάμε για πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram. Αλλά στην Αυστραλία, όπου εφαρμόστηκε μια τέτοια απαγόρευση, βλέπουμε ότι οι έφηβοι βρίσκουν τρόπους να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες ούτως ή άλλως». Για την ίδια, η λύση βρίσκεται στην αρχή του safety by design, δηλαδή στην ενσωμάτωση της ασφάλειας στον αρχικό σχεδιασμό της τεχνολογίας.

«Είναι σαν να χτίζεις ένα σπίτι. Αν λείπουν τα θεμέλια, έχεις ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Πρέπει να κατασκευάζουμε διαφορετικά τις πλατφόρμες και να σκεφτόμαστε τι πραγματικά χρειάζονται οι έφηβοι».

Πώς ξέρουμε ποιος είναι πραγματικός;

Υπάρχει ένα ακόμη πρόβλημα: Η ΑΙ κάνει ολοένα δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα σε πραγματικούς ανθρώπους, αυτοματοποιημένους λογαριασμούς και συνθετικές ταυτότητες. Το Wedium θέλει να επισημαίνεται το περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη.   

«Πώς μπορείτε να το επιβάλετε, όταν γίνεται όλο και δυσκολότερο να αναγνωρίσουμε τι είναι αληθινό;», ρωτώ. «Δεν μπορούμε πραγματικά να ανιχνεύσουμε αν μια φωτογραφία είναι απολύτως αληθινή, αν έχει τροποποιηθεί με AI ή αν έχει δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου από AI. Και αυτό γίνεται ολοένα δυσκολότερο», σημειώνει ο Γιοχάνες.

«Αυτό που μπορούμε να επαληθεύσουμε είναι ότι ένας άνθρωπος έχει έναν λογαριασμό. Αυτή είναι μια πραγματική διαφορά. Στις άλλες πλατφόρμες μπορείς να εμφανίζεσαι ως δέκα, είκοσι ή εκατό διαφορετικοί άνθρωποι ταυτόχρονα».

Και δίνει ένα παράδειγμα: «Αν κάποιος αποφασίσει να δημιουργήσει μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού του, να εμφανίζεται ως bodybuilder ή να τροποποιεί τις φωτογραφίες του, ας το κάνει. Αλλά ας μην του δίνουμε τη δυνατότητα να εμφανίζεται ως εκατό διαφορετικοί άνθρωποι και να δημοσιεύει περιεχόμενο σαν να εκπροσωπεί εκατό διαφορετικές φωνές. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αλλάξει μια συζήτηση, να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο, να μεταβάλει πολιτικές απόψεις. Και αυτό είναι επικίνδυνο για την κοινωνία και τη δημοκρατία».

Ο Γιοχάνες αναφέρθηκε σ’ ένα ακόμη στοιχείο του εγχειρήματος: την αυτόματη μετάφραση μέσω της Mistral. «Θέλουμε να χρησιμοποιούμε ευρωπαϊκά εργαλεία και ευρωπαϊκή AI. Έτσι, κάποιος στη Γερμανία μπορεί να καταλαβαίνει έναν Έλληνα δημιουργό περιεχομένου, επειδή το βίντεο μεταφράζεται στα γερμανικά και το αντίστροφο. Είναι κάτι απαραίτητο για να μπορούμε να καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον».