Μπράιαν Κοξ - Emergence: Η απιθανότητα της ύπαρξής μας

Πριν από περίπου έναν χρόνο ανακοινώθηκε πως ο παγκοσμίως γνωστός φυσικός και καθηγητής πανεπιστημίου στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, Μπράιαν Κοξ, θα μιλούσε σήμερα στο Christmas Theater του Γαλατσίου, στο πλαίσιο της παγκόσμιας περιοδείας που κάνει. Με το που είδα την ανακοίνωση, αγόρασα αμέσως εισιτήρια. Κάτι παρόμοιο, μάλλον, έκαναν πολλοί, καθότι η ζήτηση ήταν τέτοια που προστέθηκε άλλη μία ημερομηνία για μία ακόμη εμφάνιση αύριο.

Δεν θέλω καθόλου να αναλωθώ στις λεπτομέρειες της διαδρομής, στη δυσκολία της στάθμευσης ή στο γεγονός ότι έχουμε πολύ πιο όμορφους, περιποιημένους και κατάλληλους χώρους, στους οποίους θα μπορούσε να είχε διεξαχθεί αυτή η υπέροχη παράσταση-ομιλία για την επιστήμη και τα μεγαλύτερα ερωτήματα του σύμπαντος.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο Καθηγητής Κοξ, μαζί με τον αστροφυσικό Νιλ ντεΓκράς Τάισον, είναι ίσως οι δύο πιο γνωστές και αναγνωρίσιμες «φιγούρες» της επιστήμης σήμερα. Είναι και οι δύο παθιασμένοι με τη δουλειά τους, αλλά και οπλισμένοι με τη θέληση, την υπομονή και, κυρίως, το χάρισμα να μεταδίδουν τις γνώσεις τους σε εμάς, τους κοινούς θνητούς, με τον πιο όμορφο, απλό και —στο μέτρο που μπορούμε εμείς να αντιληφθούμε— ευκατανόητο τρόπο.

Το διάστημα, το σύμπαν και η «θέση» μας σε αυτό ήταν κάτι που πάντα με συνάρπαζε. Έχω δει αναρίθμητα τέτοια ντοκιμαντέρ τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Απ’ όλα τα μουσεία στο μεγαλύτερο σύμπλεγμα μουσείων στον κόσμο, το Smithsonian στη Γουάσινγκτον των ΗΠΑ, επέλεξα να επισκεφθώ το Air and Space Museum — είχα χρόνο να δω μόνο ένα.

Πριν από 15 χρόνια αγόρασα ένα τηλεσκόπιο και παρακολούθησα ένα δωρεάν μάθημα Αστρονομίας μέσω της πλατφόρμας Coursera, που τότε ήταν ακόμα στις αρχές της και πρόσφερε δωρεάν μαθήματα από εκατοντάδες πανεπιστήμια παγκοσμίως. Δυστυχώς, τα μαθηματικά δεν ήταν ποτέ το φόρτε μου και έτσι δεν κατάφερα να πάρω το πιστοποιητικό ολοκλήρωσης του μαθήματος, καθότι δεν μπορούσα να κάνω τις εργασίες που απαιτούσε. Παρακολούθησα όμως όλες τις διαλέξεις και διάβαζα ασταμάτητα — παράλληλα με δύο δουλειές — καταλαβαίνοντας λίγα, αλλά απορροφώντας ό,τι περισσότερο μπορούσα.

Το πάθος μου ήταν τέτοιο τότε που σκέφτηκα — για μια στιγμή, μη νομίζετε — να ξεκινήσω παράλληλα μαθήματα μαθηματικών, για να μπορέσω να καταλάβω περισσότερα, αλλά θα έπρεπε να ξεκινήσω κυριολεκτικά από το μηδέν και, μεταξύ μας, ήξερα ότι δεν είχα τον χρόνο να το κάνω, πόσο μάλλον την ικανότητα να φτάσω στο επίπεδο που έπρεπε. Οπότε αρκέστηκα στο να ικανοποιήσω απλά τη δίψα μου για λίγη ακόμη γνώση.

Τον Καθηγητή Κοξ τον παρακολουθώ χρόνια τώρα, μέσω διαφόρων μέσων, κυρίως γιατί εμφανίζεται σε πολλές επιστημονικές εκπομπές στο YouTube και σε podcasts, όπου μιλάει για τις τελευταίες εξελίξεις στην επιστήμη και την αστροφυσική. Είναι μία ιδιαίτερη φιγούρα, κυρίως γιατί είναι ένας πολύ γλυκός άνθρωπος, με υπέροχα ήρεμη φωνή, καθαρή προφορά και, όταν τον παρακολουθείς, νιώθεις ότι χαμογελάει συνέχεια. Έχει σημασία — θα ρωτήσεις —; Έχει. Τεράστια, ίσως.

Προφανώς, μου είναι αδύνατον να μεταφέρω έστω και μια σπιθαμή του τι είπε απόψε. Μπορώ, όμως, να μεταφέρω το πώς αισθάνθηκα όντας εκεί, παρακολουθώντας τον να μας εξηγεί, όσο πιο απλά μπορούσε, τι συμβαίνει γύρω μας, μέσα μας, στο ορατό για εμάς σύμπαν.

Μου είναι εύκολο να περιγράψω το πώς η βαρύτητα των όσων έλεγε είχε καθηλώσει εκατοντάδες ανθρώπους που ήταν εκεί, πώς με έκανε να ανατριχιάσω ουκ ολίγες φορές, πώς, κοιτώντας γύρω μου, δεν έβλεπα ούτε ένα κινητό να φωτίζει. Πώς μου έμειναν τόσα πολλά, αλλά μου είναι τόσο δύσκολο να τα βάλω σε γράμματα, και λέξεις, και προτάσεις, και παραγράφους.

Πώς μπορεί να μην υπάρχει άλλη Γη εκεί έξω. Πώς μπορεί να είμαστε μόνοι. Πώς χρειάστηκαν 4 δισεκατομμύρια χρόνια «ηρεμίας» και «γαλήνης» στην ακριβή αυτή τοποθεσία μας — The Goldilocks Zone — για να φτάσουμε από το απόλυτο τίποτα σε αυτό που είμαστε σήμερα. Πώς είμαστε μέρος ενός σύμπαντος που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του.

Πώς μπορεί να είμαστε ένα σύμπαν από άπειρα ακόμη.

Μου είναι δύσκολο να περιγράψω το δέος που ένιωθα στην προσπάθειά μου να αντιληφθώ όλα όσα άκουγα. Να «τυλίξω το μυαλό μου» — που λένε στα αγγλικά — γύρω από την απεραντοσύνη που μας περιβάλλει.

«Pale Blue Dot» λέγεται η περίφημη φωτογραφία του πλανήτη μας, που τραβήχτηκε στις 14 Φεβρουαρίου του 1990 από τον διαστημικό ανιχνευτή Voyager 1 — 6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά. Την ιδέα του να γυρίσουν το Voyager 1 προς τη Γη για λίγο, ώστε να πάρει τη φωτογραφία αυτή, την οφείλουμε εν μέρει στον περίφημο αστρονόμο και ήρωα του Καθηγητή Κοξ, Καρλ Σέιγκαν.

Αυτό είμαστε. Ένα όμορφο, pale blue dot. Μια αχνή, γαλάζια κουκίδα μπροστά στο απέραντο. Και, αν και η απιθανότητα της ύπαρξής μας είναι ασύλληπτα τρομακτική, η γνώση της ίδιας αυτής απιθανότητας είναι αξιοθαύμαστη.