Πίσω από την πόρτα όπου κατασκευάζεται η ελληνική παρουσία στο Διάστημα

Το κτίριο δεν λέει τίποτα από έξω. Βιομηχανική ζώνη στην Παλλήνη, ένα από τα δεκάδες. Μέσα, πίσω από μια πόρτα και μια διαδικασία ασφαλείας, που καταλήγει στο να φορέσεις στολή, βρίσκεται ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα έχει από τις 7 Ιουλίου έναν δικό της δορυφόρο σε τροχιά.

Ο Hyperion GR-1 εκτοξεύθηκε από τη βάση Vandenberg της Καλιφόρνιας στις 10.12 ώρα Ελλάδας, με την αποστολή Transporter-17 της SpaceX. Είναι ο πρώτος από τους επτά μικροδορυφόρους που κατασκευάζει η Open Cosmos Aegean στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων - επτά από τους δεκατρείς συνολικά, καθώς στο πρόγραμμα συμμετέχουν τρεις εταιρείες. 

Υλοποιείται από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, με τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, και χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η ATHENS VOICE μπήκε στο δωμάτιο της Open Cosmos, εκεί όπου γεννιούνται οι πρώτοι ελληνικοί δορυφόροι

Εδώ τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη

Ο Στέργιος Ζώης είναι ηλεκτρονικός μηχανικός, εργάζεται εδώ ως AIT Technician - Assembly, Integration and Testing. Στέκεται δίπλα σε ένα τραπέζι με υποσυστήματα. Οι μικροδορυφόροι κατασκευάζονται στην Ελλάδα από το μηδέν. «Το πρώτο βήμα είναι ένας οπτικός έλεγχος. Βλέπουμε ότι είναι άρτια τα υποσυστήματα που έχουμε και είναι λειτουργικά. Προχωράμε στο επόμενο στάδιο, συναρμολόγησης των υποσυστημάτων, όπου αυτά έρχονται σε ένα σημείο και τοποθετούνται πάνω στον δορυφόρο».

Ακολουθεί ο ακριβής έλεγχος ότι όλα λειτουργούν, η συναρμολόγηση με τα πάνελ, και μετά τα τεστ. Τρία βασικά. Το πρώτο γίνεται εδώ: ο φούρνος στο βάθος του δωματίου, που «προσομοιάζει τις ακραίες θερμοκρασίες και μεταβολές που μπορεί να έχει ένας δορυφόρος». Τα άλλα δύο -το vibration test και το thermal vacuum- όχι ακόμα.

Ο Hyperion GR-1 συναρμολογήθηκε στην Παλλήνη, αλλά το testing έγινε στη Βαρκελώνη, στις εγκαταστάσεις της μητρικής εταιρείας. Για τα επόμενα υπάρχει σχέδιο: συνεργασία με την ΕΑΒ, η οποία δημιουργεί αντίστοιχο θάλαμο στις εγκαταστάσεις της. «Επί της ουσίας, θα είναι η πρώτη φορά που θα έχει δημιουργηθεί ένας δορυφόρος εξ ολοκλήρου, από την αρχή μέχρι το τέλος, σε ελληνικό έδαφος».

Δύο στιγμές αγωνίας

Την ημέρα της εκτόξευσης η ομάδα ήταν μαζεμένη μέσα, μπροστά σε μια οθόνη, και έβλεπε το countdown. «Εκεί έχεις δύο στιγμές αγωνίας», εξηγεί ο Γιώργος Αρχόντας, υπεύθυνος επικοινωνίας της εταιρείας. «Το πρώτο είναι ότι θα γίνει με την εκτόξευση και το δεύτερο είναι όταν πλέον απελευθερωθεί ο δορυφόρος ότι θα δουλέψει καλά, θα συνδεθεί, θα βγάζει φωτογραφίες όπως πρέπει».

Η δεύτερη κράτησε σαράντα πέντε με πενήντα λεπτά. Όσο χρειάστηκε ο δορυφόρος να κάνει μια περιστροφή, να περάσει πάνω από τον επίγειο σταθμό και να στείλει σήμα. «Αυτή ήταν η βασική μας αγωνία, γιατί αυτό είναι που φτιάχνουμε εμείς. Τώρα, η SpaceX κάνει τα δικά της». «Όπως και να έχει, όταν είναι ένα το παιδί σου, ας πούμε, το οποίο το έχεις δημιουργήσει από το μηδέν», συμπληρώνει ο Ζώης.

Στο εργαστήριο δούλευαν σταθερά τέσσερα με πέντε άτομα. Στις εγκαταστάσεις της Παλλήνης απασχολούνται περίπου τριάντα. Οι ανοιχτές θέσεις είναι σχεδόν άλλες τόσες. «Είναι γενικά ένας τομέας ο οποίος στο τελευταίο διάστημα αναπτύσσεται έντονα».

Ήρθα γιατί ήθελα να ζήσω στην Ελλάδα

Ο Άρθουρ Μπισέ είναι Γάλλος, υπεύθυνος του AIT. Αποφάσισε να εργαστεί στην Ελλάδα, για την ευκαιρία να συμμετάσχει σε μια εταιρεία που χτίζει κάτι από την αρχή. Η δουλειά του είναι να σχεδιάζει και να δοκιμάζει. Κι όταν του ζητάμε να εξηγήσει γιατί τα τεστ είναι τόσο κοπιώδη και πολλαπλά,  λέει ότι ένας δορυφόρος «δεν είναι προϊόν που το επιστρέφεις. Όταν φύγει, έφυγε. Δεν στέλνεις ανθρώπους πάνω επειδή ξέχασες κάτι. Γι' αυτό δοκιμάζεις, και δοκιμάζεις, και δοκιμάζεις».

Ο θάλαμος πίσω του πηγαίνει από τους −20 στους +50 βαθμούς Κελσίου. Ο επόμενος, ο T-Vac, κάνει τους ίδιους θερμικούς κύκλους υπό κενό. Και μετά υπάρχει η στιγμή που τίποτα από αυτά δεν βοηθά: όταν ο δορυφόρος μπαίνει στον πύραυλο και ο πύραυλος ξεκινά. Οι δονήσεις. Αυτό δοκιμάζεται σε τράπεζα κραδασμών, με τον δορυφόρο ολοκληρωμένο, για να επιβεβαιωθεί ότι κάθε εξάρτημα θα μείνει στη θέση του. 

Ο χρόνος κατασκευής, όταν όλα τα επιμέρους στοιχεία είναι έτοιμα, είναι περίπου τέσσερις μήνες. Ο πρώτος πάντα θέλει περισσότερο. Τον ρωτάμε αν θα μπορούσε ένας ιδιώτης να παραγγείλει δορυφόρο. Όχι - αλλά μπορεί να αγοράσει υπηρεσίες. Χρόνο δορυφόρου. Συγκεκριμένες λήψεις. Και σε κάθε περίπτωση, τονίζει, δεν φεύγει δορυφόρος χωρίς να ξέρει κανείς τι θα κάνει.

Μια τελευταία λεπτομέρεια: ο Hyperion GR-1 δεν είναι ο πρώτος δορυφόρος της εταιρείας. Είναι ο πρώτος ελληνικός. Ζυγίζει γύρω στα ογδόντα κιλά.

Η μεγαλύτερη εικόνα δεν είναι ο μικροδορυφόρος

Η Μαρία Καταφυγιώτη είναι η νομική σύμβουλος της Open Cosmos και η πρώτη υπάλληλος της εταιρείας στην Ελλάδα. Ήρθε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, ύστερα από περίπου δέκα χρόνια εκεί. «Η μεγαλύτερη εικόνα δεν είναι ο μικροδορυφόρος και τα εξαρτήματα που είδατε. Για μένα είναι ότι έχουμε μια χώρα η οποία από τη θέση του θεατή που ήταν τόσα χρόνια είναι πλέον στη θέση του δημιουργού. Χτίζουμε προφανώς τεχνολογία αιχμής, είναι κάτι τρομερά συναρπαστικό - αλλά το πιο συναρπαστικό είναι ότι χτίζουμε εμπιστοσύνη, χτίζουμε συνεργασίες και χτίζουμε το θεσμικό πλαίσιο για να παραμείνει όλη αυτή η τεχνολογία, να μην φύγει, να αναπτυχθεί και πιστεύω να υπηρετήσει τη χώρα».

Το τεχνικό κομμάτι το έχτισαν μηχανικοί και τεχνικοί. Το νομικό και θεσμικό το έχτισε ένας άνθρωπος. «Δεν μπορείς να πας σε κανέναν στη μεγαλύτερη νομική εταιρεία της Ελλάδας και των γειτονικών χωρών ακόμη και να βρεις δικηγόρο που να ξέρει να σου κάνει αυτό το πράγμα. Και ο μόνος λόγος που εγώ το έχω είναι επειδή απλώς ήμουν στον Ευρωπαϊκό Διαστημικό Οργανισμό και έκανα ακριβώς αυτό».

Δεν είναι μια νομοθεσία. Είναι τρεις κύκλοι: ελληνικό πλαίσιο, ευρωπαϊκό, διεθνές - γιατί συνεργάζεσαι με το Ηνωμένο Βασίλειο, συνεργάζεσαι με την Αμερική για να στείλεις τους δορυφόρους πάνω. «Το να στείλεις έναν μικρό δορυφόρο ή ένα σμήνος δορυφόρων στο διάστημα είναι μεγάλη ευθύνη θεσμική. Οπότε πρέπει να υπάρχουν κανόνες και ευθύνες και κυρίως ασφάλεια».

Το ζητούμενο δεν είναι να παραμείνει η γνώση αποκλειστικότητα. «Θέλω να μπορέσω να μεταλαμπαδεύσω όλο αυτό σε κόσμο που να μπορεί να το κάνει». Όχι μόνο θέσεις για μηχανικούς, αλλά ευκαιρία και σε αποφοίτους νομικής να εξειδικευτούν σε αυτό το πλαίσιο. «Δεν υπάρχει απολύτως κανένας στην Ελλάδα που να έχει αυτήν την εξειδίκευση. Απολύτως κανένας».

Και πόσο ελληνικός είναι ο Hyperion GR-1; «Εκατό τοις εκατό». 

Τρεις κεραίες που καίγονται

«Φαντάσου να έχεις μια πυρκαγιά η οποία να εξελίσσεται και λόγω της πυρκαγιάς να έχουν καεί τρεις κεραίες τηλεπικοινωνίας», λέει ο Αρχόντας όταν τον ρωτάμε γιατί η Ελλάδα χρειάζεται δικούς της δορυφόρους. «Το να έχεις δορυφόρους πάνω σου επιτρέπει αυτοί οι άνθρωποι να επικοινωνούν με ασφάλεια χωρίς να εξαρτώνται από τις επίγειες υποδομές και να μπορούν και να βλέπουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο το πώς εξελίσσεται το φαινόμενο. Δηλαδή μιλάμε για μια τεχνολογία που πρώτα απ' όλα σώζει ζωές. Κυριολεκτικά σώζει ζωές».

Δεύτερος λόγος, τα δεδομένα. «Για μένα είναι το νέο ίντερνετ. Δηλαδή αν η αμέσως προηγούμενη επανάσταση ήταν των δεδομένων, τώρα τα δεδομένα αυτά τα παίρνουμε από το διάστημα». Οι δορυφόροι διαθέτουν επεξεργασία με τεχνητή νοημοσύνη επί του δορυφόρου και διαδορυφορικές ζεύξεις - σύμφωνα με την εταιρεία, ο χρόνος παράδοσης επιχειρησιακά αξιοποιήσιμων πληροφοριών πέφτει από τις 48 ώρες στα 30 λεπτά σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Παράδειγμα από το χωράφι: αγρότες που βάζουν αισθητήρες IoT και παίρνουν από το διάστημα τα δεδομένα για το πότε να ποτίσουν και πότε να ραντίσουν. «Είναι τεράστια εξοικονόμηση και για τους ίδιους, και σε νερό και σε ενέργεια, και για το περιβάλλον και για την ποιότητα του τελικού προϊόντος».

Και τρίτος, ο πιο πολιτικός: «Αν εξαρτάσαι από υποδομές άλλων φορέων, αυτοί οι φορείς όποτε θέλουν μπορούν να σου κόβουν την πρόσβαση ή να σου βάζουν όρους. Το να έχεις δική σου υποδομή στο διάστημα σού επιτρέπει να είσαι σίγουρος ότι τη στιγμή που θα χρειαστείς αυτή την πρόσβαση στην πληροφορία, θα την έχεις με τον καλύτερο τρόπο».

Εδώ μπαίνει και το Open Constellation, η συνεργατική υποδομή της εταιρείας. Η Ελλάδα στέλνει επτά δορυφόρους - αλλά αποκτά πρόσβαση σε ένα πολύ μεγαλύτερο σμήνος, με δορυφόρους άλλων κρατών. «Στέλνει 7 και έχει πρόσβαση σε 30», εξηγεί ο Αρχόντας. Με μικρότερη επένδυση, πιο πυκνή κάλυψη.

Από τους επτά, οι δύο είναι πολύ υψηλής ανάλυσης, όπως ο GR-1, που δίνει παγχρωματικές εικόνες ανάλυσης 90 εκατοστών. «Μπορεί να ξεχωρίσει ακόμα και ένα αυτοκίνητο από ένα φορτηγό», λέει ο Ζώης. Είναι δορυφόροι που χρησιμοποιούνται και για σκοπούς ασφάλειας - «και σε πολέμους και λοιπά». Οι υπόλοιποι πέντε είναι υψηλής ανάλυσης, με πολυφασματικούς και υπερφασματικούς αισθητήρες, δέκτες IoT και φορτία AIS για τον εντοπισμό πλοίων. Πυρασφάλεια, περιβάλλον, θαλάσσια επιτήρηση.

Οι τέσσερις κατηγορίες

Πριν φύγουμε, ο Αρχόντας κάνει μια απογραφή. Οι άνθρωποι που δουλεύουν εδώ χωρίζονται, λέει, σε τέσσερις κατηγορίες. Πρώτη: όσοι δούλευαν στο εξωτερικό και γύρισαν επειδή τώρα υπάρχει πού. Δεύτερη: όσοι ήρθαν από την αμυντική βιομηχανία. Τρίτη: ξένοι, όπως ο Άρθουρ, που ήρθαν να δουλέψουν στη διαστημική βιομηχανία της Ελλάδας. Η τέταρτη είναι αυτή που χτίζεται τώρα: απόφοιτοι της αεροδιαστημικής, από τα Ψαχνά της Εύβοιας, που έρχονται για πρακτική και κάποιοι μένουν. «Είναι ουσιαστικά η πρώτη γενιά τέτοιων φοιτητών που έχουν τη δυνατότητα αυτό που σπουδάζουν να το εφαρμόσουν στην Ελλάδα. Δηλαδή αν ήταν σήμερα εδώ τέτοια παιδιά, θα σου λέγανε ότι μας απέτρεπαν, γιατί λέγανε "πού θα δουλέψεις τώρα;" Και θεωρούσαμε δεδομένο ότι θα φύγουμε από τη χώρα. Πλέον μένουμε εδώ».

Όταν φεύγουμε από το καθαρό δωμάτιο, οι μηχανικοί επιστρέφουν αμέσως στους πάγκους εργασίας. Για εκείνους ο Hyperion GR-1 ανήκει ήδη στο παρελθόν. Οι επόμενοι έξι περιμένουν τη σειρά τους. Και κάπου ανάμεσα σε καλώδια, μικροσκόπια και δοκιμές ακριβείας, η Ελλάδα δοκιμάζει να αποκτήσει κάτι που έμοιαζε αδιανόητο: μια θέση στη διαστημική βιομηχανία.