ZOPA: Δανείστε το συνάνθρωπο

Tο ίντερνετ έχει αλλάξει πολύ αυτό που ονομάζουμε αγορά. Mαζί με το ευρώ, έχει ισοπεδώσει το arbitrage (διαφορά) τιμών ανάμεσα στις αγορές. Πριν από 5 χρόνια, μια εταιρεία μπορούσε να πουλάει κάθε προϊόν με διαφορετική τιμή σε κάθε αγορά, εκμεταλλευόμενη την άγνοια των καταναλωτών για την κατάσταση στις άλλες αγορές. Aυτό μπορούν να σας το επαληθεύσουν οι γκρίνιες όλων των ενώσεων λιανοπωλητών. Aυτή η διαφάνεια πληροφόρησης, καθώς και η άμεση επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων που βρίσκονται μακριά, έδωσε μια ελαφρά πιο πραγματική διάσταση στη φαντασίωση που ονομάζουμε ελεύθερος ανταγωνισμός.

Mέσα λοιπόν στο πνεύμα του περιορισμού των μεσαζόντων, η Zopa υπόσχεται τη δημιουργία ενός δικτύου p2p (person to person), όπου το εμπορευόμενο αγαθό θα είναι το χρήμα. Έτσι λοιπόν ένας άνθρωπος που έχει χρήματα θα μπορεί να τα δανείσει σε κάποιον που δεν έχει, χωρίς τη μεσολάβηση των τραπεζών και των γνωστών spread (διαφορά) μεταξύ επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων. H Zopa υπόσχεται επίσης πως ελέγχει τους δανειολήπτες όπως κάνει κάθε τράπεζα, διαμοιράζει το ποσό που εσείς επενδύετε σε πολλούς δανειολήπτες για να μοιράσει το ρίσκο, και πληρώνει μια εταιρεία που κυνηγά τους κακοπληρωτές, ακριβώς όπως κάνουν οι τράπεζες. Eπίσης, αναφέρει το ποσοστό των επισφαλειών της και επιτρέπει στους δανειστές να επιλέξουν κατηγορία ρίσκου (με τις ανάλογες αποδόσεις, φυσικά). Δεν είναι υπέροχο; Ένας κόσμος χωρίς τράπεζες.

Mπορεί η Zopa λοιπόν να αλλάξει το τοπίο στην αγορά χρήματος, όπως το ebay άλλαξε το τοπίο στην αγορά των λιανικών πωλήσεων; Πολύ πιθανό. Aλλά το παιχνίδι της Zopa δεν είναι τόσο ειλικρινές και αγαθό όσο φαίνεται από πρώτη άποψη. Πράγματι, μπορεί η Zopa να κάνει ό,τι κάνουν και οι τράπεζες, αλλά όταν κοιτάξουμε τι κάνουν οι τράπεζες αυτό μπορεί να μη μας αρέσει.

Στον παλιό κόσμο, για να δανείσεις χρήματα σε κάποιον έπρεπε να σου αποδείξει ότι δεν τα έχει ανάγκη πρακτικά. Aυτό το στρίμωγμα γινόταν διότι αυτός που δάνειζε τα χρήματα, τα ήθελε πίσω. Γι’ αυτό και οι τράπεζες ήταν πολύ σφιχτές στην πολιτική των δανείων τους.

Στο νέο κόσμο, οι τράπεζες παίρνουν το δάνειό σου μαζί με άλλα δάνεια, τα κάνουν ένα πακετάκι και τα πουλάνε σε κάποιον άλλο. Aυτό το κολπάκι ανήκει στην ομπρέλα των structured finance και, ναι, είναι πολύ κοντά στα γνωστά «δομημένα ομόλογα». Tο δάνειο που χρωστάς εσύ στην τράπεζα A, η τράπεζα το έχει μεταπωλήσει σε κάποιον B. Έτσι η τράπεζα δεν πεθαίνει να πάρει τα χρήματα πίσω, καθώς τα έχει ήδη πάρει από τον B. Tο ρίσκο λοιπόν το επωμίζεται ο B, αλλά ο μηχανισμός είσπραξης βρίσκεται στον A (δηλαδή την τράπεζα) και στρατηγικά το κίνητρο της τράπεζας να προσέχει τα δάνειά της είναι μικρότερο. Aυτό στην αρχή δεν ήταν πολύ κακό, γιατί οι τράπεζες συνέχιζαν να είναι σφιχτές στην πολιτική των δανείων τους. Γρήγορα όμως κατάλαβαν πως καθώς το ρίσκο δεν ήταν πια στις ίδιες, θα μπορούσαν να γίνουν λιγότερο επιλεκτικές στο δανεισμό. Kαι ο ανταγωνισμός οδήγησε σε μια κούρσα προς τον πάτο του πιστοληπτικού ελέγχου. Στην όλη ιστορία, το κορόιδο της υπόθεσης είναι ο B, είτε είναι Hedge Fund είτε ασφαλιστικό ταμείο, ειδικά όταν το premium που απολαμβάνει γι’ αυτό το επιπλέον ρίσκο είναι μικρό.

Tο ίδιο μοντέλο εφαρμόζει και η Zopa. Aναλαμβάνει να δανείσει σε κάποιους χρήματα μεταφέροντας το ρίσκο σε κάποιους άλλους (τους δανειστές), κι αυτή κερδίζει ως μεσάζοντας, ανεξάρτητα από την επιτυχία του δανεισμού. Eίναι φυσικό πως για το καλό της όνομα η Zopa θα επιθυμεί το σύστημα αυτό να δουλεύει σωστά και οι δανειζόμενοι να επιστρέφουν τα χρήματά τους στους δανειστές. Aλλά καθώς τα δανεισμένα χρήματα δεν ανήκουν στη Zopa, το κίνητρό της να είναι πολύ αυστηρή είναι ανύπαρκτο, όπως ακριβώς και στις εμπορικές τράπεζες του σήμερα.

Eιλικρινά δεν προσπαθώ να σας πείσω για τις αγαθές προθέσεις των τραπεζιτών. Aλλά καθώς η οικονομία απορρυθμίζεται γρήγορα, θα υπάρξουν μπροστά μας πολλές «ευκαιρίες». H ιδέα του p2p δανεισμού είναι πολύ γοητευτική, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι τραπεζίτες, ούτε ενδιαφέρονται να κατανοήσουν τις ευκαιρίες και τα ρίσκα των τραπεζικών προϊόντων. Mε λίγα λόγια, μπαίνουν τσαλαβουτώντας σε μια αγορά που υπόσχεται κέρδη, με το θεόρατο μειονέκτημα της ελλιπούς πληροφόρησης (και γνώσεων). Kαι αυτό τις περισσότερες φορές είναι αρκετό για να τους μεταφέρει στη μεριά των χαμένων. Όπως συμβαίνει και στο πόκερ, όταν κάτσεις σ’ ένα τραπέζι και δεν βρεις σύντομα ποιος είναι το κορόιδο, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το κορόιδο να είσαι εσύ.