Μάρκος Ζαγοραίος: «Η Σίκινος είναι το μόνο νησί της Ελλάδας που έχει κρατήσει την αγνότητά του»

Όταν ήμουν παιδί, το νησί ήταν γεωργικό. Θυμάμαι στα μικράτα μου ζούσαν μόνιμα στη Σίκινο εξακόσιοι άνθρωποι. Ο κόσμος ζούσε από τη γεωργία, τα λάδια, τα σιτηρά, τα σταφύλια, την κτηνοτροφία. Κάναμε εξαγωγές. Υπάρχουν χρονιές στον συνεταιρισμό που φτάσαμε μέχρι σαράντα πέντε τόνους λάδι. Το καλοκαίρι έρχονταν με τα καΐκια, φορτώνανε το κριθάρι και το έπαιρναν για τον Πειραιά. Το νησί ήταν αυτάρκες, αυτοσυντηρούνταν από την παραγωγή. Τίποτα δεν εισάγαμε. Ο καθένας ό,τι έβαζε στο μποστάνι του το αποθήκευε για τον χειμώνα – τα ρεβίθια, τη φακή του, τα φασόλια, τα πάντα. Γίνονταν ανταλλαγές, είχε ο τσοπάνης τυριά, ο άλλος είχε λάδι, ρεβίθια, έτσι ζούσαμε.

Τα πράγματα άρχισαν ν’ αλλάζουν από το ’65. Τότε άρχισε η μεγάλη μετανάστευση. Άλλοι Γερμανία, άλλοι Ιταλία, πολλοί στην Αμερική, στον Καναδά, όπου υπήρχε δουλειά. Και στην Αυστραλία· πολύς κόσμος πήγαινε κι έμεινε εκεί. Εγώ έφυγα για να πάω σε μια σχολή στον Πειραιά το ’63. Ο κόσμος στο νησί άρχισε σιγά σιγά να λιγοστεύει. Τώρα έχουμε μείνει πάρα πολύ λίγοι, εκατόν πενήντα άνθρωποι. Tα παιδιά μας φεύγουνε, κάποια στιγμή θα κλείσει και το σχολείο. Εμείς μεγαλώνουμε και φοβάμαι πως θα μείνει ένα νησί μόνο καλοκαιρινό. Να ανοίγει το καλοκαίρι.

Ο τουρισμός άρχισε σιγά σιγά από το ’70 και μετά. Το μεγάλο ποσοστό είναι Έλληνες. Τελευταία έχουν αυξηθεί και οι Ιταλοί. Οι υπόλοιποι είναι λίγοι Γερμανοί, λίγοι Εγγλέζοι. Δεν έχουμε άλλες εθνικότητες στη Σίκινο. Κι εμείς βέβαια σωθήκαμε από τον τουρισμό. Κυρίως είναι οι Έλληνες, πολλοί μάλιστα αγόρασαν παλιά σπίτια, τα επισκεύασαν, τα καθάρισαν –γιατί το κάθε παλιό κτίσμα ο καθένας το κάνει σκουπιδότοπο– και κρατήσανε τον χαρακτήρα τους. Διατηρήθηκε η Σίκινος ανέπαφη. Ειδικά δε το Χωριό το οφείλει αυτό σε έναν πολύ καλό αρχιτέκτονα, τον Ταλαιπώρου. Πιστεύω, σ’ αυτό έχω βάλει κι εγώ σαν χτίστης το λιθαράκι μου. Η Σίκινος δεν χαλάει, σου το λέει αυτό ο Μάρκος, που είναι παλιά καραβάνα. Η Σίκινος είναι το μόνο νησί –όχι των Κυκλάδων, πιστεύω και της Ελλάδας– που έχει κρατήσει την αγνότητά του μέχρι αυτή τη στιγμή.

Ακούω να μας λένε «Μικρό Παρίσι»! Δεν έχω ιδέα πώς είναι το Παρίσι, αλλά, αν υποτίθεται ότι το Παρίσι είναι μια πολύ ωραία πόλη, τότες η Σίκινος είναι υπεράνω όλων. Καταρχάς έχουμε τη θέα. Οπουδήποτε να πας στη Σίκινο, στο Μοναστήρι, στην Επισκοπή, στο Χωριό, στο Κάστρο, θα δεις όλα τα Κυκλαδονήσια. Από το βόρειο μέρος Νάξο, Πάρο, Αντίπαρο, Σίφνο, Σέριφο, Φολεγάνδρο, από τη νότια τη Σαντορίνη. Ορισμένες φορές βλέπουμε την Κρήτη, την Ανάφη, τη Νιο. Είσαι στο κέντρο του Αιγαίου. Τα χαρίσματα της φύσης είναι μοναδικά. Εδώ το ηλιοβασίλεμα το απολαμβάνεις δωρεάν!

Ο χειμώνας λένε ότι είναι δύσκολος στο νησί, εγώ, μάτια μου, λέω είναι συνήθεια. Αντιμετωπίζεις όλα τα προβλήματα και όλες τις συνθήκες. Ας είναι οι καιρικές συνθήκες άγριες, ας είναι καλές, δεν σου κάνει αίσθηση ότι υποφέρεις από θέμα καιρού. Ούτε από θέμα μοναξιάς, κι ας είμαστε λίγοι. Κι αυτό το αντιμετωπίζεις. Μικρό πρόβλημα στα νησιά, κι επειδή εμείς είμαστε, πιστεύω, το μικρότερο και το πιο υπανάπτυκτο, είναι η ανασφάλεια του κάθε πατριώτη. Λες, Παναγία μου, αν πάθω κάτι, έναν αγροτικό γιατρό να έχουμε. Αυτό φοβάμαι. Αλλιώς, βρίσκεις τα πάντα. Ό,τι βρίσκεις στην Αθήνα το βρίσκεις και στη Σίκινο τώρα πια. Αρκεί βέβαια να έχεις λίγα λεφτά, γιατί τα πληρώνεις ακριβότερα, αλλά δεν μπορείς να πεις ότι υποφέρεις ή υποφέρει ο κόσμος. Και τη μοναξιά σου την αντιμετωπίζεις ανάλογα με το πώς ζει η κάθε οικογένεια. Κατάλαβες;

Τι μου λείπει περισσότερο όταν φεύγω απ’ το νησί; Λοιπόν, εγώ, το ξέρουν και οι φίλοι, πολλές φορές φεύγω να πάω στην Αθήνα για τις ετήσιες ιατρικές εξετάσεις λόγω της ηλικίας μου και, αν είναι δυνατόν, να γυρίσω χθες. Είχα ζήσει την Αθήνα μικρός και την ήξερα διαφορετικά. Τώρα τη βλέπω σαν ζούγκλα και φοβάμαι. Ειλικρινά.

Όταν φεύγω από τη Σίκινο μου λείπει το σπίτι μου, τα παιδιά μου, η δουλειά μου, είμαι ενεργό μέλος ακόμα. Δεν μου λείπει η πολυτέλεια, δεν είναι εκεί το θέμα. Μου λείπει να βγω το πρωινό και να μου μυρίσουν βιολέτες, γιασεμιά, βασιλικός. Να μου μυρίσει αυτή η αντάμια της θάλασσας που έχει όταν είναι βοριάς, μια μυρωδιά σαν ιώδιο θαλασσινό. Κάθε μέρα είναι ξεχωριστή. Η φύση είναι πολύ διαφορετική. Ξέρεις τι είναι να βγαίνεις από το σπίτι σου πρωί πρωί και να βλέπεις κάθε μέρα το ίδιο τοπίο σε διαφορετική φάση; Να βλέπεις το κάθε νησί σε διαφορετική εικόνα.

Είναι σαν ένα κάδρο κάθε μέρα διαφορετικό. Αυτό το ξεχωριστό που βλέπετε κι εσείς όταν έρχεστε λίγες μέρες στη Σίκινο για μένα είναι καθημερινότητα. Και δεν το χορταίνω. Έχω το βαρκάκι μου και, σ’ όποιο λιμανάκι και να πάω, είναι άλλο, καθένα έχει τις χάρες του. Άλλα έχουν αμμουδιά, άλλα βότσαλο, αλλού έχει σπηλιές. Αλλάζει πάρα πολύ η αισθητική του κάθε μέρους. Ιδιαίτερα αγαπάω μια τοποθεσία που λέγεται Νησί, κάτω από την Επισκοπή. Ο παππούς μου είχε όλα τα κτήματά του εκεί – τώρα τα εγκαταλείψαμε. Μωρό παιδί, μέναμε εκεί πέρα για να θερίσουν οι γονείς μου ή να μαζέψουν ελιές. Το νησί, όπου και να πάω, το αγαπάω, αλλά εκεί ειδικά έχω ζήσει αλλιώς.

Γεννήθηκα εδώ. Έφυγα. Γύρισα. Έχω δουλέψει στην Αθήνα, στην Κω, στη Σαντορίνη. Γύρισα όμως πρώτα γιατί με ξεμυάλισε η Ρόζα, η γυναίκα μου! Δεν το έχω μετανιώσει ποτέ. Και το στοίχημά μου είναι ότι έμεναν τώρα ο γιος μου και η κόρη μου και έχουν ορθοποδήσει και οι δύο με την αξία τους, με την τιμιότητά τους, με την εργατικότητά τους.

Ένας ξένος, ένας τουρίστας που έρχεται πρώτη φορά στη Σίκινο θα ήθελα να καταλάβει την ησυχία, την ομορφιά, την καθαριότητα. Ανάλογα με τα δεδομένα μας, που είμαστε δηλαδή νησί απομονωμένο, είμαστε πάρα πολύ καθαροί. Πιστεύω ότι είμαστε και φιλόξενοι. Ο επισκέπτης που έρχεται στο νησί δεν γνωρίζει τον ντόπιο, βλέπει τον επαγγελματία. Από κει κρίνεται λοιπόν το κάθε νησί. Όμως πίσω από τους επαγγελματίες υπάρχει η αγνότητα του κάθε Σικινιώτη, που δεν βλέπει τον επισκέπτη σαν χρήμα, τον βλέπει διαφορετικά. Διότι του λείπει. Μας λείπει αυτός που θα έρθει σε επαφή με μας, που θα μας νιώσει, που θα πει τις απόψεις του, όλα αυτά για εμάς είναι μια ικανοποίηση. Εσύ που είσαι απομονωμένος 10 μήνες, ζητάς να μάθεις άλλα πράγματα, να έρθεις σε επικοινωνία με άλλο κόσμο, να πιεις ένα κρασί. Όλα αυτά είναι μια ευχαρίστηση.

Στους αναγνώστες της ATHENS VOICE που με διαβάζουν τώρα ήθελα να πω μακάρι να έρθουν να ζήσουν το νησί, να απολαύσουν την αγνότητα, την παραδοσιακή του ταυτότητα. Και θα ήθελα να πω κι ένα μεγάλο ευχαριστώ στους ανθρώπους που έχουν επενδύσει στη Σίκινο. Σ’ εκείνους τους πρωτοπόρους, που ήρθαν, αγάπησαν το νησί μου, επένδυσαν και δεν χάλασαν, φτιάξανε, κι έτσι τώρα μπορούμε να «πουλάμε» αυτό που πληρώσανε οι ξένοι. Αυτή είναι η αλήθεια, επωφεληθήκαμε κι εμείς. Αλλιώς τώρα θα ήμασταν σε πολύ κατώτερα επίπεδα. Είμαι ευγνώμων γιατί σεβαστήκαν τον τόπο μου παραπάνω κι από μας κι έδωσαν μεγάλη μάχη να τον διατηρήσουν αυθεντικό. Νιώθω τεράστια υποχρέωση.

* Ο Μάρκος Ζαγοραίος είναι ένας από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς Σικινιώτες, παραδοσιακός κτίστης του νησιού.