Δόμνα Μιχαηλίδου: «Τα δικά μου Κύθηρα τα γνώρισα μέσα από τους ανθρώπους τους»

Πριν ακόμη φτάσεις στα Κύθηρα, έχεις ήδη ταξιδέψει ως εκεί. Τα έχεις συναντήσει στη ζωγραφική, στην ποίηση και στον κινηματογράφο πολύ πριν τα αντικρίσεις.

Ο Αντουάν Βατό τα ζωγράφισε ως προορισμό του έρωτα και της ευτυχίας. Ο Σαρλ Μποντλέρ πήρε αυτόν τον καλλιτεχνικό μύθο και τον μετέτρεψε σε σκοτεινή αλληγορία για το τέλος της αυταπάτης. Επηρεασμένος από τον πίνακα του Βατό, ο Κώστας Ουράνης ταξίδεψε στο νησί το 1930. Στο δικό του «Ταξίδι στα Κύθηρα», ο ποθητός προορισμός γίνεται σύμβολο μιας ευτυχίας που διαρκώς αναβάλλεται, ενός ονείρου που δοκιμάζεται όταν συναντά την πραγματικότητα. Χρόνια αργότερα, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος συνέδεσε τα Κύθηρα με την επιστροφή και την εξορία.

Λίγοι τόποι έχουν αποκτήσει τόσο έντονη παρουσία στη φαντασία μας. Τα πραγματικά Κύθηρα, όμως, είναι ακόμη πιο ενδιαφέροντα από τον μύθο τους. Είναι η Χώρα κάτω από το ενετικό κάστρο, το Καψάλι, ο Αβλέμονας, ο Μυλοπόταμος με τον καταρράκτη και τους παλιούς νερόμυλους, η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα. Ένα νησί όπου το νερό συναντά τον βράχο, το πράσινο τη θάλασσα και η ενετική κληρονομιά τη λιτότητα του τοπίου.

Τα δικά μου Κύθηρα τα γνώρισα μέσα από τους ανθρώπους τους: στο Νοσοκομείο και στο ιστορικό Γηροκομείο, στον Αγροτικό Ελαιουργικό Συνεταιρισμό του Ποταμού, στο Κέντρο Πολιτισμού και Ανάπτυξης. Διαφορετικές στάσεις με κοινό νήμα: ανθρώπους που κρατούν ζωντανή τη μνήμη, την παραγωγή και την ταυτότητα του τόπου.

Εκεί καταλαβαίνεις ότι ένα νησί δεν είναι μόνο όσα βλέπει ο επισκέπτης. Είναι ο γιατρός που παραμένει στη θέση του τον χειμώνα, οι άνθρωποι που φροντίζουν τους μεγαλύτερους, ο παραγωγός που συνεχίζει να καλλιεργεί, οι οικογένειες που μεγαλώνουν παιδιά μακριά από τις ευκολίες μιας μεγάλης πόλης. Είναι και οι νέοι που επιστρέφουν ή επιλέγουν να μείνουν επειδή πιστεύουν ότι μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον τους στον τόπο τους.

Όταν βρέθηκα ξανά στα Κύθηρα για τη γιορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, είδα αυτή τη σχέση πιο καθαρά. Οι γιορτές των νησιών δεν εξαντλούνται στη θρησκευτική τους διάσταση. Ενώνουν όσους μένουν με όσους έφυγαν και επιστρέφουν, φέρνοντας κοντά οικογένειες, μνήμες και γενιές. Η μεγάλη διασπορά των Τσιριγωτών έχει διαμορφώσει έναν δεσμό με το νησί που αντέχει στον χρόνο και στην απόσταση. Ακόμη κι όταν ζουν μακριά, οι άνθρωποί του εξακολουθούν να κουβαλούν κάτι από τα Κύθηρα μαζί τους.

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο να επιστρέφουν. Είναι να μπορούν και να μένουν. Οι νεότερες γενιές χρειάζεται να γνωρίζουν τα Κύθηρα όχι μόνο ως τόπο καταγωγής ή καλοκαιρινό προορισμό, αλλά ως έναν τόπο όπου μπορούν να ζήσουν και να σχεδιάσουν το μέλλον τους. Η ομορφιά δεν αρκεί για να κρατήσει ένα νησί ζωντανό. Χρειάζονται σχολεία, γιατροί, εργασία, κατοικία, σταθερές υπηρεσίες και αξιόπιστη σύνδεση με την υπόλοιπη χώρα. Χρειάζεται η ζωή να συνεχίζεται με ασφάλεια και όταν τελειώνει το καλοκαίρι.

Εκεί ακριβώς αρχίζει η ευθύνη της πολιτικής: όχι να εξηγεί στους κατοίκους πόσο όμορφος είναι ο τόπος τους –το γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους–, αλλά να διασφαλίζει ότι μπορούν να ζουν σ’ αυτόν δώδεκα μήνες τον χρόνο.

Για μένα, τα Κύθηρα δεν είναι μόνο το καλοκαίρι και ο μύθος τους. Είναι και η ζωή που συνεχίζεται τον χειμώνα, οι άνθρωποι που μένουν, εκείνοι που επιστρέφουν και όσοι συνδέουν το μέλλον τους με το νησί. Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό ταξίδι στα Κύθηρα: να φτάνεις αναζητώντας τον τόπο που έχεις φανταστεί και να ανακαλύπτεις εκείνον που αξίζει πραγματικά να γνωρίσεις.

* Η Δόμνα Μιχαηλίδου είναι υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και βουλεύτρια Α' Πειραιώς και Νήσων