Δέκα πράγματα που έμαθα για την Κένυα στο ταξίδι μου

→ Του Χάρη Νικολακάκη, Διευθυντή των εκδόσεων BELL

Δεν υπάρχει ταξίδι από το οποίο να γυρνάς και να μην έχεις μάθει δυο πράγματα παραπάνω. Ένα ταξίδι σε αφρικανική χώρα, όμως, είναι μια εμπειρία ζωής από μόνο του. Πράγματα και καταστάσεις που σε μια οποιαδήποτε χώρα της Δύσης τα θεωρείς δεδομένα, εδώ αποκτούν άλλη διάσταση. Ή απλώς δεν ισχύουν. Μια βδομάδα στην Κένυα ήταν αρκετή για να πάρουμε μια ιδέα από τη ζωή στην ανατολική Αφρική. Μια ιδέα μόνο, που συμπυκνώνεται στα παρακάτω δέκα σημεία.

1. Οι Κενυάτες περπατούν πολύ. Και παντού!

Η πρώτη εικόνα που έχεις από την Κένυα, με το που βγεις από το αεροδρόμιο του Ναϊρόμπι και μπεις στο αυτοκίνητο για να πας στον προορισμό σου, είναι αυτή των δεκάδων, εκατοντάδων ανθρώπων στον δρόμο. Όλοι κάπου πηγαίνουν. Με τα πόδια. Καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού, κατά μήκος της «εθνικής οδού», καθώς περνάς από κατοικημένα και –φαινομενικά– ακατοίκητα μέρη, άνθρωποι όλων των ηλικιών περπατούν δίπλα στον δρόμο και συχνά τον διασχίζουν, λες και είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο. Δεν είναι ν’ απορεί κανείς που η Κένυα έχει βγάλει τόσους πρωταθλητές μαραθωνοδρόμους.

2. Το οδικό ταξίδι στην Αφρική δεν έχει καμία σχέση με οποιοδήποτε road trip στη Δύση.

Η μεγαλύτερη διαδρομή που κάναμε ήταν από το Ναϊρόμπι μέχρι το Νανιούκι και το Όρος Κένυα, ακολουθώντας για 195 χιλιόμετρα τον μεγάλο αυτοκινητόδρομο που ξεκινάει από τη Νότια Αφρική και φτάνει μέχρι την Αίγυπτο (!), διασχίζοντας τις χώρες της ανατολικής Αφρικής (από τη Ζιμπάμπουε και τη Ζάμπια, μέχρι την Τανζανία, την Κένυα και το Σουδάν, μεταξύ άλλων). Οι εναλλαγές του τοπίου μεγάλες. Πεδιάδες, λόφοι, πόλεις, χωριά, όμορφη φύση και κοινός παρονομαστής οι άνθρωποι που, όπως είπαμε, περπατούν παντού. Και στην άκρη του δρόμου πάγκοι με προϊόντα της περιοχής που διασχίζεις: ανανάδες, μάνγκο (εξάγουν παντού στον κόσμο), πατάτες, ρύζι…

Η ταχύτητα που μπορείς να αναπτύξεις στον δρόμο δεν είναι μεγάλη. Σε πολλά σημεία υπάρχουν σαμαράκια που φροντίζουν γι’ αυτό. Αυτό είναι το λεγόμενο «αφρικανικό μασάζ»: τα σαμαράκια στην «εθνική οδό» και οι λακκούβες σε όλους τους υπόλοιπους δρόμους. Τις περισσότερες φορές δεν μπορείς να τα δεις, μόνο να τα νιώσεις. Και πάλι όμως δεν υπάρχει πρόβλημα, αφού οι οδηγοί γνωρίζουν πολύ καλά πού βρίσκεται το κάθε σαμαράκι.

Ανά μερικές δεκάδες χιλιόμετρα συναντάς μπλόκα της αστυνομίας. Καρφιά είναι απλωμένα στον δρόμο και τα αυτοκίνητα περνάνε ένα ένα. «Κάνουν ελέγχους για παράνομους μετανάστες – κυρίως Σομαλούς», μας είπε ο οδηγός μας. Και συνέχισε χαμογελώντας με νόημα: «Και πρέπει να τους δώσεις λεφτά για να περάσεις, αν δεν έχεις τα σωστά χαρτιά για το αυτοκίνητο κ.λπ. Μην ανησυχείτε, εμάς που μεταφέρουμε τουρίστες μάς αφήνουν να περάσουμε. Ξέρουν ότι έχουμε όλα τα νόμιμα χαρτιά!»

3. Η αέναη άνοιξη είναι εδώ – και είναι ωραία!

Το Νανιούκι, με πληθυσμό λίγο πάνω από 70.000 κατοίκους, βρίσκεται ακριβώς πάνω στον ισημερινό και αποτελεί ιδανική βάση για να εξερευνήσεις την περιοχή του Όρους Κένυα – και όχι μόνο. Η θερμοκρασία την ημέρα είναι καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους 20 με 25⁰C και το βράδυ 10 με 15⁰C. Δεν υπάρχει μεγάλη εναλλαγή των εποχών, πέραν των περιόδων των βροχών (Μάρτιο με Μάιο οι περισσότερες βροχές και Νοέμβριο με Δεκέμβριο η δεύτερη περίοδος, με λιγότερες βροχές) και ναι, η θερμοκρασία εδώ είναι όσο ιδανική ακούγεται. Σ’ αυτό βοηθάει φυσικά και η μορφολογία της περιοχής και το υπέροχο Όρος Κένυα. Όσο πιο βόρεια (ή και πιο νότια) προχωρήσεις από το σημείο αυτό, ο καιρός αλλάζει. Γίνεται πιο ζεστός.

4. Το σαφάρι στα εθνικά πάρκα δεν χορταίνεται. Πάντα θα θες κι άλλο.

Όσα ντοκιμαντέρ και να έχεις δει, ό,τι κι αν έχεις διαβάσει, η εμπειρία του να παρακολουθείς τα άγρια ζώα από κοντά δεν περιγράφεται. Ο οδηγός μας, ο Φράνσις, γνώριζε απίστευτες λεπτομέρειες για όλα τα ζώα –από το μικρότερο τρωκτικό που θα περνούσε από μπροστά μας, μέχρι το κάθε πτηνό που θα διέκρινε ανάμεσα στα φυλλώματα – και μας βομβάρδιζε αδιάκοπα με χρήσιμες και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τις συνήθειές τους και τη ζωή τους στη σαβάνα. Δυο φορές δε που έτυχε να δει κάποιο σκουπιδάκι στη φύση (τη μια φορά ήταν ένα μικρό γυάλινο μπουκάλι και την άλλη ένα περιτύλιγμα από κάποιο σνακ), σταμάτησε στην άκρη, κοίταξε προσεκτικά γύρω του, καθώς δεν επιτρέπεται να βγεις από το όχημα, για λόγους ασφαλείας, και πήγε γρήγορα και το μάζεψε.

Εμείς είχαμε τη χαρά να επισκεφτούμε δύο εθνικά πάρκα, το Σαμπούρου και το Ολ Πεχέτα –το δεύτερο μάλιστα δύο φορές.

Το Εθνικό Πάρκο Σαμπούρου βρίσκεται σε απόσταση δύο ωρών βόρεια του Νανιούκι. 165 τετραγωνικά χιλιόμετρα παρθένας άγριας φύσης. Στην είσοδο του πάρκου πληρώνεις το εισιτήριο (85 δολ./άτομο) και το σαφάρι ξεκινάει. Με το που μπήκαμε στο πάρκο, συναντήσαμε ένα εντυπωσιακό κοπάδι 20 και πλέον καμηλοπαρδάλεων που κατευθυνόταν προς ένα μικρό ποτάμι μέσα στη σαβάνα για νερό. Ελέφαντες, λιοντάρια, τσιτάχ, ζέβρες, αντιλόπες όλων των ειδών, μπαμπουίνοι, λεοπαρδάλεις, αφρικανικά βουβάλια είναι μερικά μόνο από τα ζώα που θα δεις στο Σαμπούρου.

Το Εθνικό Πάρκο Ολ Πεχέτα βρίσκεται κοντά στο Νανιούκι. Στην τιμή εισόδου (110 δολ./άτομο) δεν περιλαμβάνεται η επίσκεψη στους δύο τελευταίους λευκούς βορειοαφρικανικούς ρινόκερους ή στο καταφύγιο των χιμπατζήδων. Αξίζει όμως να επισκεφθεί κανείς και τα δύο.

5. Οι δύο τελευταίοι λευκοί βορειοαφρικανικοί ρινόκεροι στον κόσμο είναι θηλυκοί και υπάρχουν χιμπατζήδες που δεν θέλουν να βλέπουν ανθρώπους στα μάτια τους.

Οι δύο τελευταίοι λευκοί βορειοαφρικανικοί ρινόκεροι στον κόσμο είναι μητέρα και κόρη: η Νατζίν και η Φατού. Αν και έχουν γονιμοποιηθεί ωάρια της Φατού, χρησιμοποιώντας το σπέρμα αρσενικών λευκών ρινόκερων που δεν ζουν πια, μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί επιτυχής κυοφορία. Οι προσπάθειες όμως συνεχίζονται. Μέχρι τότε ζουν στο Εθνικό Πάρκο Ολ Πεχέτα, μαζί με τη μαύρη ρινοκερίνα που θα είναι η παρένθετη μητέρα στην επόμενη απόπειρα τεχνητής γονιμοποίησης.

Οι χιμπατζήδες που βρίσκονται στο καταφύγιο δεν συμπαθούν καθόλου τους ανθρώπους. Και έχουν όλα τα δίκια μαζί τους. Σχεδόν όλοι τους έχουν υποστεί κακοποίηση. Λαθρέμποροι σκότωσαν τους γονείς τους, τους άρπαξαν και τους πούλησαν, όταν ήταν μωρά, κυρίως σε εύπορους κατοίκους της Μέσης Ανατολής. Όταν τα μωρά μεγάλωσαν κι άρχισαν να γίνονται πιο «ατίθασα» βρέθηκαν δεμένα και φυλακισμένα σε κλουβιά. Τώρα ζουν σε μια μεγάλη, αλλά περιφραγμένη με ηλεκτροφόρα σύρματα, περιοχή στο Ολ Πεχέτα και η αλληλεπίδρασή τους με τους ανθρώπους περιορίζεται στα απαραίτητα. Θεωρούνται πολύ επικίνδυνοι ακόμα και για τους φύλακες του πάρκου, που τους γνωρίζουν, ενώ, αν τύχει να το σκάσουν από τον χώρο τους (έχει συμβεί αρκετές φορές, καθώς μια θηλυκή έχει ανακαλύψει τον τρόπο να ανοίγει πέρασμα στα ηλεκτροφόρα σύρματα με ξύλα), υπάρχει ειδικά διαμορφωμένο κλουβί για… τους επισκέπτες. Την τελευταία φορά που υπήρξε σχετικό συμβάν, οι επισκέπτες έμειναν για δύο ολόκληρες ώρες μέσα στο κλουβί, μέχρι να ηρεμήσουν οι χιμπατζήδες και να γυρίσουν στον χώρο τους.

6. Μπορείς να κάνεις σαφάρι και χωρίς αυτοκίνητο. Απλώς θα πρέπει να σε συνοδεύει ένοπλος φύλακας.

Το Νγκάρε Ντάρε είναι ένα υπέροχο δάσος στους πρόποδες του Όρους Κένυα. Για να το επισκεφτείς πρέπει να έχεις κάνει κράτηση τουλάχιστον δύο μέρες πριν και η όλη εμπειρία κοστίζει 4.000 σελίνια Κένυας/άτομο.

Στην είσοδο του δάσους συναντάς τον δασοφύλακα που θα σε συνοδεύσει και ξεκινάει η περιήγηση. Μιάμιση περίπου ώρα περπάτημα μέσα στο δάσος, όπου ζουν πολλά άγρια ζώα, από ελέφαντες και ρινόκερους μέχρι ύαινες και λεοπαρδάλεις, απολαμβάνοντας τη φύση, τους ήχους, την ατμόσφαιρα και, γιατί όχι, τα ζώα, αν τα πετύχεις. Κι αν τα πετύχεις; Ήρεμες κινήσεις, ησυχία και ακολουθείς τις υποδείξεις του δασοφύλακα.

Τελικός προορισμός; Οι καταρράκτες και η φυσική λίμνη στην οποία καταλήγουν – εκεί που θα κολυμπήσεις κιόλας, αν δεν σε πειράζει που το νερό είναι κρύο. Και γιατί να σε πειράξει; Μετά το περπάτημα είναι αυτό ακριβώς που χρειάζεσαι. Παράδεισος! Και η επιστροφή; Εξίσου συναρπαστική. Ιδιαίτερα αν αποφασίσεις να διασχίσεις και τη μήκους 500 μέτρων κρεμαστή γέφυρα πάνω από τη ζούγκλα. Εμπειρία ζωής κι αυτό.

7. Η ζωή σε ένα παραδοσιακό χωριό της Αφρικής δεν είναι αυτό που νομίζεις. Ή μπορεί και να είναι.

Στην Κένυα, υπάρχουν περισσότερες από 40 φυλές, καθεμιά τους με τα δικά της έθιμα/συνήθειες και τη δική της γλώσσα. Όλοι μιλούν και Σουαχίλι, ενώ και τα αγγλικά μιλούνται από τους περισσότερους, καθώς η χώρα είναι πρώην βρετανική αποικία. «Θέλετε να πάμε σε ένα παραδοσιακό χωριό να δείτε πώς ζουν εκεί;» μας ρώτησε ο οδηγός μας, ο Φράνσις (από τη φυλή των Κικούγιου ο ίδιος). Και πήγαμε. Στο χωριό των Σαμπούρου. Πρόσωπα γελαστά, μάτια διαπεραστικά, ρούχα πολύχρωμα, τραγούδια και χοροί για τους ξένους.

Τα σπίτια τους είναι φτιαγμένα από λαμαρίνες, ξύλα και χαρτόνια. Μέσα δεν υπάρχουν έπιπλα, παρά μόνο κάποια τομάρια ζώων στο έδαφος, τα οποία χρησιμοποιεί η οικογένεια για να κοιμηθεί, καθώς και για να καλύψει τη στέγη της καλύβας όταν βρέχει.

Όλα τα μέλη της φυλής –αγόρια και κορίτσια–, όταν φτάνουν στην εφηβεία, πρέπει να βγάλουν ένα από τα μπροστινά δόντια της κάτω γνάθου τους. Αυτό γίνεται συνήθως σπάζοντάς το με ένα σφυρί ή ένα σίδερο. Μέχρι πριν από δέκα χρόνια πραγματοποιούσαν και κλειτοριδεκτομή στα κορίτσια. Ευτυχώς το σταμάτησαν, αφού πείστηκαν, όπως μας είπαν, από μια Αμερικανίδα φίλη της φυλής, ότι επρόκειτο για μια απάνθρωπη και επικίνδυνη πρακτική. Αυτό που συνεχίζουν να κάνουν μέχρι και σήμερα είναι να πίνουν αγελαδινό αίμα (το οποίο παίρνουν ανοίγοντας μια τρύπα στο λαιμό της αγελάδας) αναμειγμένο με γάλα. Το θεωρούν πολύ θρεπτικό.

8. Η πολυγαμία είναι νόμιμη –αλλά καλό είναι να έχεις μια κάποια οικονομική άνεση αν θες να έχεις πολλές γυναίκες.

Ο οδηγός μας έδειξε σοκαρισμένος όταν ανακάλυψε ότι στη Δύση όχι μόνο δε συνηθίζεται η πολυγαμία, αλλά είναι παράνομη. «ΠΑΡΑΝΟΜΗ; ΓΙΑΤΙ; Ε, τότε, δε νομίζω ότι θα μπορούσα να ζήσω στην Ευρώπη» ήταν τα ακριβή, ψύχραιμα λόγια του.

Ναι, στην Κένυα είναι συνηθισμένη η πολυγαμία – για τους άντρες φυσικά. Και πόσες γυναίκες μπορείς να έχεις; Όσες αντέχει η τσέπη σου. Πρώτον, πρέπει να έχεις να δώσεις (συνήθως) ζώα στην οικογένειά της για να πάρεις την έγκριση του πεθερού. Και δεύτερον, κάθε γυναίκα πρέπει να έχει το δικό της σπίτι. Μια η γυναίκα; Ένα και το σπίτι που πρέπει να συντηρείς. Τρεις οι γυναίκες; Τρία και τα σπίτια. Do the math.

9. Αν δεις στον δρόμο παράγκες με πινακίδα HOTEL (πάλι) δεν είναι αυτό που νομίζεις.

Διασχίζοντας με το αυτοκίνητο τους δρόμους της Κένυας, θα παρατηρήσεις παντού μικρά καταστήματα, πάγκους, υπαίθριες αγορές. Η αλήθεια είναι ότι την πρώτη φορά που είδαμε παράγκα με τη λέξη HOTEL γραμμένη πάνω από την πόρτα δεν δώσαμε μεγάλη σημασία. Καθώς περνούσαν όμως οι μέρες κι αρχίσαμε να παρατηρούμε παντού αυτή τη σήμανση, με παραλλαγές (King Hotel, Hotel Intercontinental κ.λπ.), κι αφού εξαντλήσαμε τις εικασίες («θα έχουν μέσα ράντζα για να ξαποσταίνουν οι διερχόμενοι», «δεν μπορεί, θα υπάρχει κάτι από πίσω, μια επέκταση, που δεν φαίνεται» κ.ο.κ.), δεν άντεξα και ρώτησα τον οδηγό μας.

«Πρόκειται για μαγαζιά που προσφέρουν τσάι, καφέ, κάτι να πιεις, κάτι να φας», μου απάντησε.
«Δηλαδή πρόκειται για τύπου καφέ», συνέχισα εγώ. «Και γιατί τα λέτε hotel;»
«Και πώς να τα πούμε;» ήταν η έκπληκτη αντίδρασή του.
«Καφέ; Μπαρ; Κάτι τέτοιο».
«Μα όχι, hotel είναι αυτά», επέμεινε.
«Και τότε τα κανονικά hotels, τα ξενοδοχεία, πώς τα λέτε;»
«Hotel», μου απάντησε.

Λογικό.

10. Οι Κενυάτες δεν καπνίζουν πολύ, αλλά μασούν Khat.

Η αλήθεια είναι ότι δεν πετύχαμε κανέναν να καπνίζει στην Κένυα. Ούτε καν στον δρόμο. Η λέξη που ακούγαμε παντού όμως ήταν το Khat (κατ). Πρόκειται για τα φύλλα ενός διεγερτικού φυτού (ναρκωτικό με δράση παρόμοια με αυτή των αμφεταμινών) τα οποία πωλούνται παντού νόμιμα (σε όλες τις αγορές που περάσαμε υπήρχαν πάγκοι που τα πωλούσαν) και οι χρήστες τα μασούν.

«Είναι πολύ δυνατό», μας είπε ο οδηγός μας. «Εγώ την πρώτη φορά που το δοκίμασα έκανα 30 ώρες να κοιμηθώ».
«Και εκτός από την εξάρτηση τι άλλες παρενέργειες έχει;»
«Αν το μασάς για χρόνια, σου πέφτουν τα δόντια».
«Όμορφα».
«Όμως τώρα κυκλοφορεί και σε μορφή ποτού. Αν θέλετε μπορείτε να το δοκιμάσετε».
«Άσε καλύτερα. Θέλω να επιστρέψω κάποτε στην Κένυα».

Και μερικές χρήσιμες πληροφορίες για όποιον σκέφτεται να κάνει αυτό το ταξίδι:

• Υποχρεωτικά εμβόλια για να πάτε στη χώρα δεν υπάρχουν.
• Τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν από την αναχώρησή σας, θα πρέπει να έχετε κάνει ηλεκτρονικά την αίτησή σας για την απόκτηση βίζας στο etakenya.go.ke. Κόστος: 30 δολ./άτομο.
• Εμείς φτάσαμε με πτήση Αθήνα-Ντόχα (γύρω στις 4 ώρες) και ανταπόκριση Ντόχα-Ναϊρόμπι (κοντά στις 5 ώρες). Βραδινές πτήσεις και οι δύο, που σημαίνει ότι φτάσαμε στο Ναϊρόμπι νωρίς το πρωί.
• Το ταξίδι το οργανώσαμε μόνοι μας. Καθοριστική ήταν η βοήθεια που είχαμε από το ξενοδοχείο στο οποίο μείναμε, αφού έτσι κλείσαμε, με απόλυτη ασφάλεια, όλες τις εκδρομές και τις δραστηριότητες που μας ενδιέφεραν.
• Αν δεν σκοπεύετε να πάτε στην Κένυα οργανωμένα, ο οδηγός μας, ο Φράνσις, έχει τη δική του εταιρεία που μπορεί να οργανώσει για εσάς σαφάρι, εκδρομές κ.λπ. Μπορείτε να τον βρείτε στο Instagram εδώ: @rugged_outdoors_east_africa

→ Ο Χάρης Νικολακάκης είναι διευθυντής των εκδόσεων BELL. Μπήκε στις εκδόσεις σε μια κομβική εποχή. Είναι ο άνθρωπος που πήρε την επιτυχημένη απόφαση να μπουν τα πασίγνωστα αυτά βιβλία στα βιβλιοπωλεία. Ως τότε τα BELL ήταν βιβλία που τα έβρισκες μόνο σε περίπτερα.