Σαπιοσέξουαλ: Όσα πρέπει να ξέρετε για την πιο παρεξηγημένη σεξουαλικότητα

Η νοημοσύνη, για τους περισσότερους ανθρώπους, είναι –και θεωρείται- μπόνους. Για τους σαπιοσέξουαλ, είναι το ίδιο το νόημα της έλξης. Πρόκειται για το είδος έλξης που θεωρεί την ευφυΐα στοιχείο της σεξουαλικότητας κάποιου και χωρίς αυτήν δεν υπάρχει καμία πιθανότητα σχέσης, μακροχρόνιας ή ακόμα και εφήμερης.

Ο όρος εμφανίζεται διαδικτυακά από τις αρχές των 00s και σταδιακά υιοθετήθηκε από dating apps, ερευνητές σχέσεων και ανθρώπους που ένιωσαν ότι επιτέλους βρήκαν μια λέξη για κάτι που πάντα βίωναν. Μια μελέτη του 2025 στο Bulletin of Counseling and Psychotherapy σημείωσε ότι η αυτοταύτιση ως σαπιοσεξουαλικός αυξήθηκε παράλληλα με τα social media, τα οποία έδωσαν χώρο σε έλξεις που δεν χωρούσαν εύκολα στα παραδοσιακά labels προσανατολισμού, ταυτότητας και σεξουαλικότητας.

Για τους σαπιοσεξουαλικούς, η σπίθα ανάβει στη συζήτηση: περιέργεια, βάθος, η ικανότητα να αναλύει κάποιος μια δύσκολη ιδέα χωρίς να φοβάται ή να κομπιάζει. Η ψυχολόγος Dr. Candice O’Neil, ιδρύτρια του Ontic Psychology εξηγεί ότι οι σαπιοσεξουαλικοί «αναζητούν κοινή περιέργεια, φιλοσοφική συζήτηση και βαθιές αξίες σε συντρόφους που είναι περίεργοι για τον κόσμο και τον εαυτό τους». Προσθέτει ότι αυτό «μειώνει την πίεση συμμόρφωσης με σωματικά ιδεώδη» και «δημιουργεί ένα σταθερό υπόβαθρο νοήματος, σκοπού, ανακάλυψης και πληρότητας».

Τι ελκύει τους / τις σαπιοσέξουαλ;

Η έρευνα κάνει και μία πρακτική σύνδεση: η πνευματική συμβατότητα συνδέεται σταθερά με τη μακροχρόνια ικανοποίηση στις σχέσεις. Ένας σύντροφος που σε κρατά σε εγρήγορση νοητικά σε κρατά και συναισθηματικά — με τρόπο που η καθαρά σωματική έλξη συνήθως δεν μπορεί. Η εμφάνιση αλλάζει. Το σώμα γερνάει. Όμως, πάντα έχει αξία -και για κάποιους και ξεσηκωτική δύναμη- μία ζουμερή κουβέντα, ένας διάλογος με επιχειρήματα.

Η κριτική σε μια σεξουαλικότητα που τονίζει το ζήτημα του ableism

Η πιο έντονη κριτική αφορά τον αποκλεισμό. Μια έλξη που τοποθετεί τη γνωστική ικανότητα στο κέντρο χαράζει μια γραμμή, και κάποιοι μένουν στην «λάθος» πλευρά χωρίς δική τους ευθύνη. Μια ανασκόπηση του 2024 έδειξε επίσης ότι ο όρος έχει πρόβλημα ήδη από τη γέννησή του: η «νοημοσύνη» που περιγράφουν πολλοί σαπιοσεξουαλικοί μοιάζει περισσότερο με δυτικό ακαδημαϊκό επίτευγμα παρά με το πλήρες φάσμα ανθρώπινης γνωστικής ικανότητας. Επιπλέον, πολλοί είναι εκείνοι που αμφισβητούν το αν πρέπει να θεωρείται «προσανατολισμός», τονίζοντας ότι οι ταυτότητες προσανατολισμού έχουν νομικό και πολιτισμικό βάρος πέρα από το προσωπικό.

Σύγχυση με τη ντεμισεξουαλικότητα

Η σαπιοσεξουαλικότητα συχνά συγχέεται με τη ντεμισεξουαλικότητα, η οποία περιγράφει τη σεξουαλική έλξη που εμφανίζεται μόνο μετά από συναισθηματική σύνδεση. Μπορεί να επικαλύπτονται, αλλά μιλούν για διαφορετικά πράγματα - η μία αφορά το τι σε έλκει, η άλλη πότε μπορεί να εμφανιστεί έλξη.

Γιατί συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις

Η σαπιοσεξουαλικότητα συνεχίζει να προκαλεί αντιδράσεις επειδή σε ζητήματα έρωτα και σεξ το τι θεωρεί ο καθένας είναι κάπως σχετικό. Και κυρίως δεν μπορείς να τα ξέρεις όλα αυτά, αν δεν βγεις ένα – δύο ραντεβού και αν δεν μιλήσεις αρκετά με τον άλλο.

Επίσης, στα ελληνικά ο όρος δεν εμπνέει και τόσο πολύ. Ναι, το πρώτο συνθετικό της λέξης προέρχεται από το λατινικό sapere («γνωρίζω», «κατανοώ») εξ ου και homo sapiens, ωστόσο το ίδιο πρώτο συνθετικό στα ελληνικά παραπέμπει στο σάπιο και αυτή η συζήτηση δεν θα μπορούσε να οδηγήσει κάπου καλά...