Πεντέλη: Δύο χρόνια μετά τη φωτιά, η φύση επιστρέφει – αλλά όχι όπως πριν

Δύο χρόνια μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της 11ης Αυγούστου 2024 στη Βορειοανατολική Αττική, μια εκτεταμένη διεπιστημονική έρευνα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών καταγράφει το αποτύπωμα της καταστροφής στη βιοποικιλότητα της Πεντέλης και επιχειρεί να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: πόσο ανθεκτικό είναι το οικοσύστημα όταν οι πυρκαγιές επαναλαμβάνονται πριν προλάβει να ανακάμψει; Pasted text

Η εικόνα που προκύπτει από την Πεντέλη είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά, οι ερευνητές εντόπισαν συνολικά 506 είδη φυτών και ζώων, ανάμεσά τους 253 φυτικά είδη, 178 είδη ασπόνδυλων, 42 είδη πτηνών, 19 είδη ερπετών, 10 είδη θηλαστικών και 4 είδη αμφίβιων. Ο καθηγητής Ζωικής Ποικιλότητας Παναγιώτης Παφίλης χαρακτήρισε τον αριθμό ιδιαίτερα υψηλό, επισημαίνοντας την ανθεκτικότητα των μεσογειακών οικοσυστημάτων ακόμη και μετά από διαδοχικά πυρικά επεισόδια. 

Από την άλλη πλευρά, ορισμένα είδη που καταγράφονταν παλαιότερα στην Πεντέλη δεν εντοπίστηκαν ξανά, όπως το αηδόνι, το ψευταηδόνι και ο αιγαιοτσιροβάκος, αλλά και δασόβια είδη κολεοπτέρων. Οι ερευνητές συνδέουν την απουσία τους με την καταστροφή των δασικών και παρόχθιων ενδιαιτημάτων όπου ζούσαν. Την ίδια στιγμή, καταγράφηκαν είδη που δεν είχαν περιγραφεί ξανά στην Ελλάδα, ενώ αγριογούρουνα και τσακάλια φαίνεται να επανεποικίζουν την καμένη περιοχή. 

Η Πεντέλη που δεν πρόλαβε να γίνει ξανά δάσος

Η δορυφορική αποτύπωση έδειξε ότι το 65,3% της καμένης έκτασης καλυπτόταν από θαμνώδη βλάστηση, ενώ μόλις το 0,4% ήταν δάσος. Σύμφωνα με τον καθηγητή Εμμανουήλ Βασιλάκη, αυτό συνέβη επειδή το δάσος δεν είχε προλάβει να αναγεννηθεί από προηγούμενη μεγάλη πυρκαγιά. «Ό,τι ήταν θάμνος και μπορούσε να εξελιχθεί σε δάσος, καταστράφηκε», ανέφερε χαρακτηριστικά. 

Η πραγματική έκταση που κάηκε υπολογίστηκε στα 91,33 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από αυτά, τα 78,5 τ.χλμ. αποτέλεσαν την ενιαία καμένη ζώνη και άλλα 12,83 τ.χλμ. βρίσκονταν διάσπαρτα περιφερειακά. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι άκαυτες νησίδες, συνολικής έκτασης περίπου 6,74 τ.χλμ., οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως «πυρήνες» φυσικής αναγέννησης. 

Γιατί η χαλέπιος πεύκη δυσκολεύεται να επιστρέψει

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τη χαλέπιο πεύκη. Η πυκνότητά της ήταν εξαιρετικά περιορισμένη στις οκτώ περιοχές που εξετάστηκαν. Όπως εξήγησε η ομότιμη καθηγήτρια Οικολογίας Μαργαρίτα Αριανούτσου, το είδος χρειάζεται περίπου έξι έως οκτώ χρόνια για να φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία και τουλάχιστον 16 έως 20 χρόνια ώστε να δημιουργηθεί επαρκές αναπαραγωγικό απόθεμα σε επίπεδο πληθυσμού. Αν μια νέα φωτιά εκδηλωθεί πριν ολοκληρωθεί αυτός ο κύκλος, αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος να μην υπάρξει φυσική αναγέννηση. 

Η έρευνα κατέγραψε πάντως και χαρακτηριστικά φυτά της Πεντέλης που εξακολουθούν να επιβιώνουν, όπως το κυκλάμινο, η Silene pentelica και η κενταύρια της Αττικής, ένα ενδημικό είδος που απαντάται μόνο στην Πεντέλη και την Πάρνηθα. Στην πανίδα καταγράφηκαν, μεταξύ άλλων, λαφιάτες, σπιτόφιδα, αλεπούδες, ασβοί, αγριογούρουνα, τσακάλια, λύκοι και ακόμη και κουτάβια λύκων. 

Οι επιστήμονες επιμένουν ότι το επόμενο βήμα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη φυσική αναγέννηση, με στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία του εδάφους και την αποφυγή διάβρωσης και πλημμυρών. Παράλληλα, προειδοποιούν απέναντι σε φυτεύσεις ξενικών ή ακατάλληλων για την περιοχή ειδών, οι οποίες θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του οικοσυστήματος. 

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ